Onze tijd in Molino Rio Alajar zit er alweer op. Vandaag worden we door Peter Jan en Monica in Linares afgezet, waarna zij onze bagage naar ons hotel in Aracena brengen en wij de afstand wandelend zullen overbruggen. Hoe luxe is dat?

Linares de la Sierra is één van de vele zogenaamde ‘pueblos blancos’ of witte dorpen waar witgekalkte huizen, geplaveide straten en prachtige uitzichten op de bergen de in het oog springende kenmerken zijn. Deze witte dorpen behoren vaak tot de oudste stadjes van Andalusië en hebben meestal Moorse invloeden. De ‘betoverende’ witte kleur van de huizen is vooral van praktische aard: de witte kalk weerkaatst de zon en door de dikke muren blijft het in de (soms ondraaglijk) hete Andalusische zomers lekker koel. In de winter blijft de warmte juist goed binnen. Nog altijd wordt jaarlijks het voorjaar ingeluid door de huizen opnieuw wit te kalken. Ooit was Linares de grootste plaats in de omgeving tot de Engelsen kwamen om de mijnen in de omgeving een kleine eeuw lang te exploiteren. Hun komst leidde tot het vertrek van het grootste deel van de bevolking dat op zoek ging naar broodnodige inkomsten.

Linares staat bekend om de aanwezige loodmijnen, het mineraal linariet heeft zelfs zijn naam te danken aan deze gemeente. Linariet, een blauw mineraal, wordt gevormd in delen van de aarde waar lood- en koperaders veranderd zijn door (meestal) stromend water. Dit zogenaamde secundaire materiaal wordt vaak samen gevonden met andere mineralen die lood en koper bevatten. Hoewel linariet wijdverbreid is, komt het nooit in grote hoeveelheden voor. Het zuiden van Spanje en dan met name Andalusië is sowieso rijk aan mineralen. De provincie Huelva is vooral bekend vanwege de vele verschillende soorten mijnen, inclusief Rio Tinto de grootste open mijn ter wereld.  

De enige rode rivier op aarde (de Rio Tinto) slingert door de provincies Sevilla en Huelva naar de Atlantische Oceaan. Het Britse mijnbedrijf Rio Tinto werd in 1873 gevormd om de Rio Tinto-kopermijn bij de rivier Río Tinto in Zuid-Spanje te exploiteren. Al ver voor onze jaartelling werd hier in de bodem gezocht naar zilver, ijzer, koper en goud. Nu zoeken wetenschappers er diep onder de grond naar bewijs dat er leven mogelijk is zónder zuurstof en zonlicht. De eeuwenlange menselijke activiteiten in combinatie met de rijke bodem en het gekleurde rivierwater creëerde een uniek landschap waar je nu de meest wonderlijke kleurschakeringen kunt zien. Volgens de beschrijvingen lijkt het wel op een veelkleurig en bizar maanlandschap. We horen erover en het klinkt natuurlijk fantastisch om er zelf te gaan kijken en dit landschap zelf te ervaren, maar dit bijzondere gebied ligt zo’n 90 km van Sevilla en dat is toch te ver voor vandaag ;).

De details van onze huidige wandeling zijn: afstand zo’n 7.5 km, stijgen 270 m, dalen 60 m, veel steenslag paden afgewisseld met zandwegen en smalle bospaadjes. We zijn er klaar voor!

Nadat we zijn afgezet lopen we de trappen af naar beneden om uit te komen op het Plaza del pueblo waar zich enkele restaurantjes bevinden. We beginnen met een kop koffie en lezen ons een beetje in over de aandachtspunten van deze dag. Het plein (want dat is het het grootste deel van het jaar) voor ons blijkt ook dienst te doen als de een (kleine) stieren arena (Plaza de toros). Al eeuwenlang wordt de stier bewonderd om zijn kracht waarbij de toredos zijn menselijke superioriteit over het dier en de dood toont. Hoewel het stierenvechten een eeuwenoude traditie in Spanje is, wordt er tegenwoordig steeds meer over gediscussieerd. Sommigen vinden het vermaak, anderen zien het nu als leed.

Als we verder lopen, valt ons een bijzonder ‘verkeersbord’ op. Het heeft de vorm van een rood hart met een witte streep erdoor, waaronder ‘no violencia machista’ staat geschreven. De boodschap is ons meteen duidelijk, maar het blijkt toch net iets anders en meer genuanceerd te liggen dan wij denken. In Spanje zeggen ze ‘macho geweld’, maar in de wet staat ‘gender-gerelateerd geweld’ en daarin zit een verschil. Het Spaanse strafrecht verstaat onder de wettelijke term alleen het geweld dat een mannelijke partner of ex-partner pleegt tegen zijn vrouw. In de praktijk betekent dat dat een vrouw die door een onbekende man verkracht is, niet kan aankloppen bij de publieke hulpposten die gratis hulp bieden aan slachtoffers van gender-gerelateerd geweld. Een belangrijk onderscheid waarin veel Spanjaarden tegenwoordig echt een verandering willen zien.

Verderop, op het Plaza de la Fuente, zien we een prachtig fonteintje met daarachter een lange wasplaats. Alle vrouwen van het dorp deden vroeger hier hun was, soms gebeurt het nu nog. Al het water dat niet gebruikt wordt om te wassen (of te drinken) loopt via een ingenieus systeem naar het lager gelegen land om daar de bomen en struiken te bevloeien. We zien hier dus niet slechts een wasplaats, maar eigenlijk een goed uitgedacht watersysteem. Bijzonder. Grappig weetje is dat het plein met de wasplaats de plek is waar tien jaar geleden de film ‘El corazón de la tierra’  (het hart van de aarde) is opgenomen.

Al snel lopen we echt buiten het dorp en zijn we onmiddellijk weer ondergedompeld in de overweldigende natuur van hier. Mooie vergezichten, uitgestrekte dehesa’s met varkens, smalle paadjes maar ook flinke klimmetjes.

Het pad is niet altijd even makkelijk te belopen door de vele steenslag, waardoor je af en toe gewoon even stil moet staan en een ‘360’ te doen. Anders kun je de omgeving gewoonweg niet voldoende appreciëren.

We zijn niet de enigen die wandelen vandaag. Het weer is goed, de route prachtig en kennelijk is dit een geliefde uitstap in het weekend voor menige inwoner van Aracena (of Linares) voor een rondwandeling met familie of vrienden. Het idee is dan waarschijnlijk om halverwege lekker te lunchen in een goed restaurant. We worden dan ook vreemd aangekeken als wij ons broodje eten op een steen langs de kant van de weg. Extranjeros extraños (rare buitenlanders)!

Opeens zien we Aracena in de verte opdoemen. De oorsprong van de naam Aracena is niet helemaal duidelijk, maar verwijst mogelijk naar Aretiena, een rijke landeigenaar ten tijde van de Romeinse bezetting van deze streek.

Hoog op een heuvel, haast boven de stad, valt het enorme kasteel meteen op. Het 13e eeuwse kasteel werd gebouwd door de ‘Caballeros del Hospital’, een Portugese Ridderorde die een belangrijke bijdrage leverde aan de herovering van het gebied. Ik heb nog nooit gehoord van deze groep, maar lees dat de orde van Sint Jan één van de oorspronkelijke benamingen van de Johannieterorde is. Ze is genoemd naar haar beschermheilige, Johannes de Doper. Deze ridderorde ontstond rond het jaar 1100 en splitste zich vanaf de 16e eeuw in een katholieke en meerdere protestantse takken. De katholieke orde is de eerste niet-onafhankelijke (van de kerk) voortzetting van de oorspronkelijke Johannieterorde. Deze orde wordt kortweg ‘Maltezer Orde’ of ‘Orde van Malta’ genoemd sinds zij in 1530 haar zetel naar het eiland Malta verplaatste. In Spanje was tussen 1875 en halverwege de 20e eeuw een officieel erkende Hospitaalorde van Sint Jan actief.

Helaas is er verder weinig bekend over de geschiedenis van deze stad en datgene wat wel bekend is, is vooral gebaseerd op archeologische vondsten in de omgeving. Het staat vast dat de stad werd geregeerd door de Portugezen nadat zij in 1230-1233 de Moren verdreven uit Aracena. Zij zwaaiden er de scepter totdat koning Alphonso X in 1255 het stokje overnam. In de 20e-eeuw werd het de woonplaats van de mijnwerkers die zwoegde in de Mijnen van Riotinto. Vanaf het moment dat het kasteel werd verlaten tot aan 1917 werden de kasteelmuren gebruikt voor de bouw van de nabijgelegen huizen. Deze praktijken werden uiteindelijk verboden om het culturele erfgoed te bewaren. In 1931 werd het kasteel uitgeroepen tot Nationaal Monument. Wij hebben het kasteel alleen op afstand bewonderd. Het was verder zulk slecht weer met veel regen en laaghangende bewolking dat het ons niet te moeite leek om de tocht naar boven te maken. Jammer. 

Wat we wel gezien hebben is de grot van de wonderen (Gruta de las Maravillas) in het historische centrum van de stad. Noemenswaardig is dat dit wereldwonder ooit werd ontdekt door een Iberisch varken dat met één van de zijn poten strandde in een gat in de grond (in 1886). Het duurde tot 1914 voordat de grot werd opengesteld voor het publiek maar het werd daarmee wel de eerste toeristische grot in Spanje. De Gruta, een enorme kalkgrot die bestaat uit 12 ondergrondse kamers en 6 meren, is de grootste van Spanje. Volgens de enthousiaste beschrijvingen is deze grot gehuld in mysteriën en lijkt het wel alsof je gedurende je wandeling door een onderaards sprookjesbos loopt. Van onze gids moeten we het niet hebben. In rap Spaans raffelt hij zijn verhaal af en ook de audio-toer is niet eenvoudig te volgen. Niet echt erg, want er is inderdaad genoeg te zien om ons heen.

De ondergrondse aaneenschakeling van zalen, meren, stalactieten en stalagmieten met schitterende kleuren is absoluut indrukwekkend. Hoogtepunten zijn de Salón de los Brillantes (de hal van de diamanten), de Salón del Gran Lago (de hal van het grote meer) en de Salón de los Desnudos (de hal van de naakten). De Salón la Cristalería de Dios (God‘s kristalgrot) behoort kennelijk niet tot de absolute favorieten, terwijl daar toch de meest prachtige formaties te vinden zijn die vanwege het hoge koper- en ijzergehalte in prachtige kleuren te bewonderen zijn.

Een paar wetenswaardigheden van de grot zijn dat de gemiddelde temperatuur in de grot tussen de 16 en 19ºC  en de luchtvochtigheid rond de 98% ligt. Daarnaast werd de grot in 1959 gebruikt als filmlocatie tijdens de productie van de film ‘Journey to the Centre of the Earth’. Daar kun je je van alles bij voorstellen!

De rest van ons verblijf in Aracena is dus letterlijk een beetje in het water gevallen. We hebben nog wel even een bezoekje gebracht aan het hammuseum. Je kunt hier tenslotte niet om de hammen heen en bovendien wordt net dit weekend het jaarlijkse ‘Feria del Jamón de Aracena’ (hamfeest) gehouden. ‘Naast de traditionele activiteiten, zoals de proeverij van slachtproducten of de loterij ‘jouw gewicht in ham’, vinden er dit jaar ook andere activiteiten plaats om liefhebbers van de beste ham ter wereld te laten genieten van een feestje. Met hoofdletters’, aldus de organisatie. Het is dus druk in de stad!

Al met al hebben we genoten van onze dagen in dit deel van Spanje! We trekken verder naar Sevilla waar ongetwijfeld nieuwe ontdekkingen en ervaringen op ons staan te wachten, want ‘als je aan mensen vraagt wat de mooiste stad van Spanje is, dan zul je opvallend vaak ‘Sevilla’ als antwoord krijgen. Dat is niet voor niets, want vrijwel iedereen die Sevilla bezoekt die raakt betoverd door de charme en schoonheid van deze stad. De Arabische invloeden, de oude binnenstad, de warmte en de smalle straatjes van de oude wijken zullen zeker indruk op je maken als je Sevilla bezoekt.’ Dat belooft wat!!