Woestijn

Voor mij is Wahiba Sands, ook wel Sharqiyah Sands genoemd, mijn eerste kennismaking met een echte woestijn. In Oman kun je al snel worden ‘ondergedompeld’ in een woestijn ervaring, want maar liefst 70% van Oman bestaat uit woestijn; ‘van eindeloze zandvlaktes waar bijna niets groeit tot enorme zandduinen die een oneindige zee van zand vormen.’ Bij een reis door Oman hoort dan ook eigenlijk een overnachting in de woestijn. Daar wordt gelukkig in voorzien! 

De beroemdste woestijn in deze contreien is de Rub Al Khali woestijn, misschien beter bekend als ‘The Empty Quarter’. Met een oppervlakte van 650.000 km2 is dit de grootste zandwoestijn op aarde. Bovendien heeft het een decor waar filmmakers van watertanden, waardoor films als Star Wars The Force Awakens en Dune werden opgenomen in de zandduinen alhier. Alleen aan de rand van deze enorme zandvlakte wonen enkele volksstammen. Rub al Khali betekent dan ook letterlijk ‘het lege kwartier’. Zeker een gebied dat tot de verbeelding spreekt, gezien de volgende beschrijving: ‘Diep in het binnenland van Oman neemt zand het landschap over. Oude wegen verdwijnen onder lopende duinen. Oasen zijn teruggebracht tot hun kern: het leveren van water. Ooit was hier ergens een rijke stad, verloren gegaan in een dramatisch moment van vernietiging; dit is de mogelijke plek waar het Atlantis van de Woestijn onder het zand is verdwenen.’ Het kleine zusje van Rub Al Khali is Wahiba Sands. Dit woestijnlandschap ligt op ongeveer twee uur rijden ten zuiden van de hoofdstad Muscat en beslaat een oppervlakte van 16.000 km2. Wahiba Sands wordt beschouwd als de mooiste woestijn van Oman en kent duinen die wel tot ruim 150 meter hoog kunnen worden. Dit zal ons decor worden voor de komende dagen………..

Voordat je de woestijn inrijdt, moet je eerst de bandenspanning verlagen. Dit kan bij één van de bandenshops in het stadje Bidiyah, de toegangspoort tot de woestijn. Het hele idee achter het verlagen van de bandenspanning is om het contactoppervlak van de band te vergroten, de banden krijgen extra bolle ‘wangen’, wat de grip zal verhogen. Het draait immers allemaal om grip in het zand?

Nog even voltanken en dan rijden we langzaam richting Al Hawiyah, naar de plek waar de weg verdwijnt onder het zand. Met andere woorden: de plek waar de woestijn echt begint en het zand de hoofdrol speelt.

In Al Hawiyah wonen tegenwoordig vooral bedoeïenen. Bedoeïenen is afgeleid van het Arabische woord ‘badawi’, dat woestijnbewoner of nomade betekent en is het gerelateerd aan het Arabische ‘badw’, wat woestijn betekent. Duidelijker kan haast niet ;). De bedoeïenen zijn dus van oorsprong een nomadisch herdersvolk dat in de droogste en onherbergzaamste gebieden van het Midden-Oosten leeft. Hun voorouders konden al in 6000 v.Chr. in hun levensonderhoud voorzien door te boeren en dieren te hoeden op de steppen van wat nu Syrië is. Pas in het laatste millennium v.Chr. begonnen de bedoeïenen in meer georganiseerde stammen en clans te leven. In die tijd gingen ze ook belasting innen van de vele handelskaravanen die door hun gebied trokken. In ruil daarvoor hielpen ze de karavanen dan veilig de woestijn door te komen.

Gedurende al die jaren zijn de bedoeïenen gewend geraakt aan een zwaar leven waar de meeste andere volkeren niet tegen bestand zouden zijn. Hun leven draaide hoofdzakelijk om vee, poëzie en plundering. Vlees, melk en wol van geiten, kamelen en schapen waren essentieel in de woestijn. Vooral een sterke kameel was belangrijk als vervoermiddel op het onbegaanbare terrein en, als er geen ander voedsel meer was, kon het dier eventueel geslacht worden. Ook zorgden (en zorgen) kamelenraces op bruiloften en feesten voor saamhorigheid tussen de verschillende stammen.

Mondelinge poëzie werd behalve als kunstvorm ook gebruikt om kennis door te geven, want veel bedoeïenen waren analfabeet. Dichters vertelden over de grote prestaties van hun voorouders, maar ze vertelden de luisteraars ook aan welke regels ze zich moesten houden. Ten slotte was het plunderen van karavanen en andere stammen een onderdeel van hun cultuur. De invallen bestonden meestal uit kleine aanvallen, hun voornaamste doelwit was vee, die snel uitgevoerd moesten worden, want de bedoeïenen vermeden grote militaire confrontaties. Deze nomadische levensstijl werkte echter op de zenuwen van de heersers van het Midden-Oosten, die de nomaden maar moeilijk konden dwingen om belasting te betalen. Daarom werden er in de 19e eeuw nieuwe wetten ingevoerd, waardoor veel bedoeïenen zich op vaste plaatsen moesten vestigen. Sindsdien woont de overgrote meerderheid in de grote steden van het Midden-Oosten. Nu proberen bedoeïenen hun tradities levend te houden middels culturele festivals en kampeertochten in de woestijn. Met al deze informatie rijden we de oranje/rode woestijn in en hopen we onderweg naar ons kamp in ieder geval kamelen en hopelijk ook nog enkele bedoeïenen te zien. 

Het asfalt heeft nog maar net plaats gemaakt voor zand rondom of we zien onze eerste kamelen al langs de kant van de weg. Beide auto’s stoppen onmiddellijk en alle inzittenden vliegen uit de auto’s om de eerste indrukken vast te leggen. Het is tenslotte een fotoreis en kamelen ‘in het wild’ zijn bijzonder! Volgens Hamood, onze Omaanse gids, hebben we zeker geluk, want onder deze eerste kamelen ontdekken we een witte kameel, een zeldzaam en vereerd exemplaar. 

Eigenlijk zijn dit geen kamelen maar dromedarissen. In veel talen wordt er echter geen onderscheid gemaakt en worden beiden soorten gewoon kameel genoemd. Toch zijn er wel degelijk verschillen naast het overduidelijke verschil van het aantal bulten op hun rug. De kameel is kleiner, wat dikker en heeft ook een dikkere en langere vacht dan de dromedaris, want de kameel komt uit Centraal Azië (Mongolië en China). De dromedaris daarentegen komt uit het Midden-Oosten en is goed aangepast aan het leven in de woestijn. Ze hebben brede voeten, zodat ze niet wegzakken in het zand. Ze hebben lange wimpers, zodat er geen zand in hun ogen komt. Ze zweten bijna niet, zodat ze geen vocht kwijt raken. En die bult op de rug?……..daar zit reserve voedsel in. De bulten worden bij beide dieren gebruikt voor de opslag van vet. Wanneer er geen voedsel of water aanwezig is, wordt dit vet verbrand. Bij die verbranding komt ook water vrij, waardoor ze niet alleen lang zonder voedsel kunnen, maar ook lang zonder water. Het schijnt trouwens dat een dromedaris water op enige afstand kan ruiken. Bijzonder!

De kamelen hier leven overigens niet in het wild, ze behoren allen bij de verschillende, meestal Omani, bazen en worden in de woestijn ‘bewaakt’ door hun oppassers, vaak Pakistani of Bangladeshi. Een behoorlijk eenzaam bestaan, lijkt me. Al subsidieert de overheid voor hen wel een hoge 4×4 pick-up voor makkelijk vervoer en toegang tot de altijd in beweging zijnde zandvlakte.  

We blijven ons verwonderen. Zand is zand, zou je zeggen, maar niets is minder waar. We zien vormen, sporen, duinen, begroeiing en kleuren. We blijven kijken, fotograferen en genieten. 

Bovendien maken we hier eveneens kennis met die andere aanrader in de woestijn: het zogenaamde ‘dune bashing’. Dat wil zeggen dat je op (hoge) snelheid door de zandduinen gaat crossen. Het oppervlak van het zand is zacht, niet stabiel en de ondergrond blijft verschuiven. De chauffeur maakt ondertussen scherpe bochten, gaat steil naar beneden of omhoog en de auto gaat alle kanten op, waardoor je als passagier volledig door elkaar wordt geschud. De één vindt dit fantastisch, de ander iets minder……. De meesten van ons hebben een groot vertrouwen in de chauffeurs. Dat moet ook wel, want je bent echt overgeleverd en je moet jezelf een beetje overwinnen om met volle teugen te kunnen genieten. Voor sommigen is de trip naar de top voor de zonsondergang meer dan genoeg, anderen tekenen graag voor een extra tripje met nog steilere hellingen!

Vlak bij ons kamp liggen een aantal kamelen rustig bij elkaar. Sommigen hebben een soort kapje om hun snoet. Hierin zitten grassen en ander lekkers zodat de dieren op hun gemak kunnen kauwen en herkauwen. Andere dieren hebben een touwtje om hun voorpoten, ze zijn gekluisterd. Hamood vertelt ons dat dit wordt gedaan omdat deze dieren ‘naughty girls’ zijn, ze lopen anders (te ver) weg. Het ziet er erg ongemakkelijk uit, in plaats van lopen, huppen deze grote beesten met onverwachte sprongen vooruit. Ze zijn echt groot en snel hoor! Een volwassen dier is, inclusief bult, zo rond de 2 m hoog en kan als topsnelheid wel 65 kilometer per uur halen. De meesten van ons halen zowel deze grootte als de snelheid niet ;).

Een eindje verder in de woestijn lunchen (picknicken) we in een soort oase. Hier zorgen een aantal bomen voor de broodnodige schaduw en er is zelfs een watertank geplaatst met een drinkbak voor de kamelen die rondom hun kostje bij elkaar zoeken. Eén voor één komen de kamelen dichterbij om hun dorst te lessen en hun nieuwsgierigheid te bevredigen. Onder hen een kameel met een kleed of dek. Dit blijkt een race kameel te zijn. Erg kostbaar en daarom verdient hij extra aandacht. Het is immers koud vandaag met maar 24 graden? Deze kameel blijkt ook gekluisterd, want, zoals gezegd vertegenwoordigt hij/zij een behoorlijk kapitaal en dat wil je toch een beetje in het zicht houden. Een ‘gewone’ kameel kost al gauw rond de € 15.000,-, maar voor een race kameel moet je heel wat meer neer tellen. De kroonprins van Dubai heeft ooit de duurste vrouwelijke kameel ter wereld gekocht met de prachtige naam Beit al-Saafarana. Volgens de organisatoren van de dierenbeurs bood de kroonprins omgerekend 1.2 miljoen euro voor de jonge merrie.

De eigenaar/oppasser komt ondertussen aangereden om te controleren of de drinkbak naar behoren van water wordt voorzien. De pijpen hangen provisorisch aan en in elkaar, maar het werkt allemaal wel. De man laat ons graag zien dat de kamelen goede vrienden van hem zijn en zich graag een beetje door hem laten vertroetelen. Een mooi gezicht!

Natuurlijk valt er nog veel meer te vertellen over de woestijn, haar bewoners en het leven in deze wonderlijke en fascinerende wereld in al haar facetten. We hebben slechts een glimp opgevangen en een eerste indruk gekregen van de cultuur en de geuren en kleuren van dit deel van Oman. De leegte in de woestijn…….er is niets en toch is er van alles!