Oman is één van de dunst bevolkte landen ter wereld, met gemiddeld 17 inwoners per km2 (2024). In totaal wonen er ruim 5 miljoen mensen in Oman, waarvan het merendeel in en rond de hoofdstad Muscat woont. Ter vergelijking in Nederland wonen, sinds dec ’24, net over de 18 miljoen mensen, wat neerkomt op een kleine 550 man per km2 en dat terwijl ons land, qua oppervlakte, ongeveer 8x kleiner is dan Oman. Wat een verschil!
Dankzij de inkomsten uit olieproductie is Oman zeker geen arm land, want het ligt in het meest olierijke gebied ter wereld. De Arabische Plaat waarop het sultanaat ligt, bevat ruwweg 55% van alle olievoorraden ter wereld en ongeveer 40% van alle gasvoorraden. Oman is in deze regio echter maar een relatief kleine speler, want het is maar verantwoordelijk voor slechts ongeveer 4% van de totale productie van het Midden-Oosten. Ook de reserves zijn bescheiden en groeien al vijftien jaar niet meer, waardoor de olie-en gasvelden, met het huidige productieniveau, waarschijnlijk over respectievelijk twintig en veertig jaar zijn uitgeput. Voor de regering is het enorm belangrijk om te weten of ‘dit het is’, of dat over twintig jaar kan blijken dat er toch veel meer olie en gas onder de grond verborgen zit. Niet vreemd, want 80% van de overheidsinkomsten in Oman bestaat uit deze olie- en gas opbrengsten.
De bevolking in Oman bestaat voornamelijk uit Arabieren, die in stammen zijn georganiseerd. De meeste Omanieten stammen af van Arabische Azd-stam die vanuit Jemen migreerden en de Nizary-stam die vanuit het huidige Saoedi-Arabië kwamen. Grofweg zijn er twee grote stamgroepen: de Bani Hinawi (kustbewoners) en de Bani Ghafiri (bedoeïenen). Deze traditionele structuur van stammen en de daarbij behorende macht speelt nog steeds een rol in de maatschappij. Omdat Oman in de loop der eeuwen bloot heeft gestaan aan invloeden uit Azië en Afrika, dankzij de overzeese handel, vind je die invloeden terug in de cultuur en bevolkingssamenstelling. Zo hebben veel Indiërs, Bangladeshi en Pakistani zich in Oman gevestigd. Zij zijn meestal moslim, zijn al generaties lang in het land en spreken naast het Arabisch ook nog hun eigen taal. In 1698 werd Zanzibar een deel van de overzeese bezittingen van Oman nadat Saif bin Sultan, de imam van Oman, de Portugezen versloeg in Mombasa (nu Kenia). Ergens in 19e eeuw verplaatste de toenmalige Omaanse heerser zijn hof van Muscat naar Stone Town op het eiland Unguja (Zanzibar Island). Zanzibari is tegenwoordig de gangbare aanduiding voor nakomelingen van Omanieten die in het verleden naar Oost-Afrika zijn getrokken. Op verzoek van sultan Qaboos bin Said Al Said (1940-2020) zijn velen later teruggekeerd naar Oman om bij de ‘wederopbouw’ van de staat te helpen.
Deze voormalige sultan was een bekende ibadi. Zo’n 75% van de Omaanse bevolking is eveneens aanhanger van het ibadisme, een strenge maar pacifistische stroming binnen de Islam. Het ibadisme kenmerkt zich door tolerantie en gematigdheid. Zo wordt er b.v. niet gemarteld, hoewel dat in de sharia wel voorgeschreven is bij bepaalde misdaden. Volgens de Ibadis mag het geloof ook niet als reden voor oorlog en bloedvergieten gebruikt worden. Dit wordt weerspiegeld in een buitenlands beleid van ‘vrienden van allen, vijanden van niemand’, waardoor Oman geen last heeft van de externe problemen omtrent veiligheid zoals sommige buren en is de binnenlandse politieke situatie in het land stabiel.
Wij gaan vandaag naar de Sultan Qaboos moskee, misschien wel de belangrijkste bezienswaardigheid van Muscat. De Ibadis zijn eigenlijk van mening dat het geloof tolerant moet zijn, hetgeen tot uitdrukking komt in de architectuur. Moskeeën zijn vaak eenvoudig. Een minaret is niet noodzakelijk, een kleine verhoging op het dak is al voldoende. De Sultan Qaboos-moskee is echter enorm groot en beslist in alle opzichten het tegenovergestelde. Het was een cadeau van de sultan aan de inwoners van Oman, omdat hij vond dat zijn land een nationale moskee moest hebben. Ter ere van zijn 30-jarig bewind liet hij daarom begin jaren ’90 een moskee bouwen die groter werd dan welke moskee dan ook in Oman. Het resultaat staat sinds 2001 langs de weg die leidt naar het hart van Muscat. Het complex is gebouwd op een verhoogd plateau in lijn met de traditie bij Omaanse moskeeën dat deze altijd net iets boven het straatniveau worden gebouwd. Het bouwwerk is prachtig wit, gemaakt van zo’n 300.000 ton Indisch zandsteen, en op elke hoek staan gouden minaretten met in het midden van het complex een vijfde minaret van maar liefst 90 meter hoog. Samen staan zij symbool voor de 5 kernwaarden van de islam, t.w. de geloofsbelijdenis (shahada), gebed (salah), aalmoezen geven (zakat), vasten (sawm) en bedevaart (hajj). Deze moskee is de enige moskee in Oman die ook open is voor niet-moslims. Je kunt de moskee elke ochtend bezoeken, behalve op vrijdag.
Als we naar binnen lopen, worden we ons pas echt bewust van de grootte en de grandeur van het gebouw. Ondanks het vroege uur is het al redelijk druk. Overal zie je vrouwen hun sjaals goed schikken, terwijl er nauwlettend wordt toegekeken of de rest van de kleding er wel naar behoren uitziet. Respect voor de lokale cultuur en religie van Oman is belangrijk.
We komen, als groep, door de eerste keuring heen en mogen het terrein verder gaan verkennen. Mocht je toch vergeten zijn om je kleding aan te passen of heb je geen geschikte kleding bij je, dan kun je bij het winkeltje, bij de ingang van de moskee, gepaste kleding (abaya + sjaal) huren. We zien inderdaad verschillende ‘roze gewaden’ in de menigte om ons heen ;).
Aan de overkant van de tuin vind je de gebedsruimte voor vrouwen. De gebedsruimtes zelf mag je alleen op blote voeten betreden, dus staan er vlak voor de ingangen verschillende kasten waar je je schoenen in kunt doen. Het wel even opletten geblazen in welke kast je je schoenen zet….. In deze ruimte is plaats voor 750 vrouwen. Op zich maakt deze ruimte niet zoveel indruk, al zijn er wel mooie glas-in-loodramen.
Veel moskeeën kennen aparte ruimtes voor mannen en vrouwen, maar er bestaan ook moskeeën waar mannen en vrouwen gezamenlijk in de hoofdruimte van de moskee bidden, hoewel de mannen en vrouwen dan wel apart zitten door b.v. de vrouwen achterin en de mannen voorin de ruimte te plaatsen. Het ‘misverstand’ van een aparte ruimte komt, volgens onderzoekers van de koran, voort uit het verkeerd interpreteren van een hadith. De hadith (betekent: wat men vertelt) zijn de vastgelegde, islamitische overleveringen over het doen en laten en de uitspraken van de profeet Mohammed. De betreffende hadith zegt: ‘het gebed van een vrouw in de gang van haar huis is beter dan haar gebed in de moskee en haar gebed in de slaapkamer is beter dan haar gebed in de gang van haar huis’. Deze hadith wil laten zien dat het gezamenlijke gebed voor vrouwen niet verplicht is, wat wel het geval is voor mannen. Van vrouwen wordt niet verwacht dat ze voor de vijf dagelijkse gebeden naar de moskee gaan, terwijl ze voor het thuis bidden toch dezelfde beloning dezelfde ontvangen als voor het in de moskee bidden. In deze moskee is dus wel sprake van afscheiding.
Via verschillende pleinen en bogen bereiken we tenslotte de gebedsruimte voor mannen, een gigantische hal waar wel 6.500 mannen tegelijkertijd kunnen bidden. De controles zijn hier zo mogelijk nog strenger. Mijn mouwen zijn niet lang genoeg, waardoor mijn polsen niet bedekt zijn, iets wat eigenlijk voldoende is om mij de toegang te weigeren. Een vriendelijke oudere bewaker biedt uitkomst. De oplossing is om mijn grote sjaal/doek gewoon iets anders om mij heen te wikkelen, zodat zowel mijn armen als mijn haar bedekt zijn. Dat is het belangrijkste! Gelukkig maar, want ik had deze ruimte niet willen missen. Hier is zoveel pracht en praal, dat je bijna niet weet waar je het eerst moet kijken.
De 14 meter hoge kroonluchter, gemaakt van Swarovski kristal, springt meteen in het oog. De lamp bestaat uit 1.122 lampjes, weegt 8 ton en is beslist een opmerkelijke ‘almasik aleayin’, een ‘eye catcher’, te noemen.
Het handgeknoopte Perzische tapijt op de grond is een andere blikvanger. We zien een enorm kleed van wel 70 bij 60 meter, wat het meteen het op één na grootste handgeweven tapijt ter wereld maakt. Maar liefst 600 vrouwen hebben er 4 jaar over gedaan om de 1,7 miljoen knopen te leggen. Het hele tapijt weegt ook nog eens 21 ton. Zouden de vrouwen dit ter plekke hebben gemaakt? Dit is toch niet te vervoeren? Het tapijt is gekleurd met voornamelijk traditionele plantaardige kleurstoffen en het motief ervan komt terug in het schitterende plafond, gemaakt van marmer en mozaïek. Je blijft je verbazen!
Zoals we wel weten, is het belangrijk dat je in de richting van Mekka bidt. Daarvoor dient de mihrab, een islamitische gebedsnis in de muur van de moskee die de gebedsrichting, de qibla, aangeeft. Zoals vaak zit ook nu de mihrab in het midden van de giblamuur; duidelijk zichtbaar en met prachtige mozaïek versierd. Afbeeldingen zijn vaak streng verboden in de Arabische wereld, daarom hebben symbolen, kalligrafie en ornamentiek hun eigen ‘geheime’ taal vanwege het principe dat het goddelijke onvergelijkbaar is en dus kan niet worden vastgelegd in bijvoorbeeld een tekening of een beeld. Veel mensen besteden extra aandacht aan deze nis. Aan selfies geen gebrek…….. dat mag dan weer wel.
Weer buiten en nog onder de indruk van alles wat we hebben gezien, zien we dat de buitenvloer glimt als een spreekwoordelijke spiegel, wat een heel eigen fascinatie teweeg brengt. Hier buiten is nog eens plaats voor 8.000 personen, waardoor de moskee uiteindelijk ruimte kan bieden aan 20.000 mensen. Een onwerkelijk aantal. Bovenop de grote koepel pronkt de bekende maansikkel. Voor miljoenen mensen heeft de maanfiguur hilal dezelfde symbolische kracht als het kruis in het christendom. Hilal is de smalle maanschijf na de nieuwe maan. De islam kent een maankalender en de maan is nauw verbonden met de verschillende religieuze feesten. Zo begint de vastenmaand Ramadan bijvoorbeeld pas als de nieuwe maan tevoorschijn komt. De nieuwe maan is voor moslims een symbool van een nieuw begin, de komst van het licht na de duisternis. Grappig is wel dat de maansikkel in Oman ligt, een reflectie van hoe de maan in dit deel van de wereld aan de hemel staat. In andere islamitische landen kom je ook steeds de sikkel tegen, maar daar staat deze meer of minder rechtop.
Het loopt al tegen elven en we moeten langzaamaan richting de uitgang om de moskee ‘terug te geven’ aan de gelovigen die hier komen voor het middaggebed. Opeens zien we een soort ‘koffiehoek’ in een hoek van de tuinen, waar we hartelijk worden uitgenodigd om een kopje karak thee, een mix van sterke thee, kruiden en melk, te drinken met verse dadels erbij, waarbij de dame ons aanmoedigt om vooral vragen te stellen over de moskee en de islamitische gebruiken. Zij benaderd haar geloof heel pragmatisch en legt uit dat het geloof eigenlijk een wifi connectie naar boven, naar de hogere macht, is. Mocht je fouten maken, en ja we zijn mensen dus we maken fouten, dan helpt de gps om je weer op het goede spoor te brengen. Ik kan me voorstellen dat vooral jongeren hierop reageren, een moderne toets in het geloof. Ik kan me er niet helemaal een voorstelling van maken, maar ja, ik ben dan ook niet de juiste persoon in dit geval. Als we even later opstaan om te vertrekken en haar willen betalen, zegt ze alleen maar; ‘Nothing, welcome to Oman’. Heel vriendelijk en dat geldt eigenlijk voor alle ontmoetingen tijdens onze reis. De Omani’s staan bekend als een vriendelijk en vreedzaam volk, die het leven en hun geloof op een ontspannen manier benaderen.
OP REIS 