(Om te bidden en te mediteren)

Onze ontdekking van de Champagnestreek begint in Reims, de hoofdstad van de streek, maar misschien beter bekend als de ‘kroningsstad’. In Reims (uitgesproken als ‘Rrrahnse’) zijn maar liefst 33 koningen gekroond in iets meer dan 1000 jaar. Deze traditie begon met de kroning van Lodewijk de Vrome in 816 en eindigde met Karel X in 1825.

Bij de kroning van Karel VII (1429) was ‘de heldin van Frankrijk’ en ‘de maagd van Orléans’ Jeanne d’Arc aanwezig waar zij de volgende woorden sprak: ‘Hij heeft hard gewerkt, het is niet meer dan eerlijk dat hij wordt gehuldigd.’ Jeanne d’Arc, geboren in 1412 als een simpel boerenmeisje, stierf in 1431 als degene die ervoor had kunnen zorgen dat Karel VII  koning van Frankrijk werd en daarmee was zij de redster van het land. Zowel in als net buiten de kathedraal staat een beeld van Jeanne, een eerbetoon aan een ‘meisje’ die door een kroning de geschiedenis van Frankrijk veranderde.

De kroningen verliepen, sinds de kroning van Lodewijk VIII in 1223, allemaal volgens een vastgelegde ceremonie. De (zondag)ochtend van de kroning haalden twee bischoppen de koning op in het aartsbisschoppelijk paleis om hem naar de kathedraal te begeleidden. Tussen het paleis en de kathedraal was een met wandtapijten versierde houten galerij geplaatst. De koning knielde aan de voet van het altaar en ging vervolgens onder een baldakijn zitten. De heilige ampul van Remigius, bisschop van Reims, werd samen met de kroon van Karel de Grote en andere gewijde voorwerpen zoals o.a. zijn zwaard, de scepter, de hand als symbool van de rechterlijke macht, de Bijbel en de koningsmantel van paars fluweel met Franse lelies op het altaar gelegd. Na de eedaflegging en ander ceremonieel zoog de aartsbisschop een druppel ‘heilig chrisma’ met een gouden naald (!) uit de heilige ampul op, om dat te mengen met gewijde oliën. Hiermee werden vervolgens hoofd, buik, schouders, rug en ellebogen van de koning gezalfd (ik vroeg me al af waarvoor de ampul gebruikt werd!). 

Al deze historische gebeurtenissen heeft Cathédrale Notre-Dame beslist een belangrijke plaats gegeven in de Franse geschiedenis en cultuur. Vanwege haar belangrijke rol in de Franse geschiedenis evenals de eenheid in stijl en het schitterende beeldhouwwerk staat deze kathedraal nu op de werelderfgoedlijst.

In alle hoeken en nissen staan beelden, het zijn er ruim 2300!

Sommigen beelden zijn door de jaren heen zwaar beschadigd door oorlogsgeweld of het klimaat en zijn tegenwoordig ondergebracht in het ernaast gelegen Palais du Tau, ooit het paleis van de aartsbisschop van Reims. Hier verbleven de Franse koningen gedurende de uitbundige kroningsfeesten. Helaas voor ons wordt dit paleis (annex museum) momenteel gerestaureerd en moeten we het doen met foto’s op grote panelen langs het plein.

We lopen verder naar de kathedraal. Het centrale portaal aan de westgevel is gewijd aan de maagd Maria. Vooral het beeld van de ‘Engel met de glimlach’ (l’ange au sourire) is beroemd. Het is het symbool geworden van de stad Reims en wordt ook wel de glimlach van Reims genoemd. Het originele beeld is tussen 1236 en 1245 gehouwen.

In 1914 werd tijdens een artilleriebeschieting het beeld van de Engel onthoofd doordat er een brandende balk van het gebint op viel. Het hoofd viel in een twintigtal stukken uit elkaar, die door een geestelijke werden opgeslagen in de kelders van het bisschoppelijk paleis. Het verhaal van de beschadiging en het terugvinden van de resten werd door de Franse propaganda lange tijd gebruikt als aanklacht tegen de vernieling van Frans erfgoed door het Duitse leger en als symbool voor de Franse superioriteit. Na de oorlog werden de resten, met behulp van een afgietsel dat aanwezig was in het Museum van Franse monumenten, weer samengevoegd en werd het nieuwe hoofd in 1926 op zijn plaats teruggezet, waar wij het kunnen bewonderen. Grappig weetje is dat er in 1930 een lila postzegel met een afbeelding van een detail van de ‘Engel met de glimlach’ werd uitgegeven. De frankeerwaarde was Ffr 1,50, maar daarboven werd een toeslag, ten bate van de ‘Caisse d’amortissement’ (kas voor de aflossing van oorlogsschuld), geheven van Ffr 3,50. Bijzonder!

Ook verder in de kathedraal kijken we onze ogen uit. Hier geen goud en glitter, wel zijn er veel beelden en prachtige glas-in-loodramen. Er hangt een serene rust en iedereen loopt zachtjes, praat fluisterend en gedraagt zich ingetogen.

Veel van het oorspronkelijke gebrandschilderde glas is vernietigd tijdens de revolutie en WOI. Het grote roosvenster uit de dertiende eeuw (12,5 m in doorsnee) bleef gelukkig behouden. In het midden is het ‘ontslapen van de Moeder Gods’ (Maria Hemelvaart) uitgebeeld met in de medaillons de apostelen en er omheen profeten en musicerende engelen. We zullen het maar geloven, de details zijn van deze afstand niet te zien!

We wandelen op ons gemak verder door de stad op zoek naar andere bijzondere plekken. Zo lopen we langs de ‘Porte de Mars’, de Romeinse toegangspoort van Reims. De poort kreeg haar naam van een nabij gelegen verdwenen tempel gewijd aan de oorlogsgod Mars.

De boog is sinds 1840 beschermd als historisch monument. Het bouwjaar is onzeker. Van oudsher wordt een tijdstip tussen 130 en 190 aangenomen, maar volgens archeologisch onderzoek zou dit ook in de eerste drie decennia van de 3e eeuw kunnen zijn. We lezen dat de poort ooit gebouwd is ter ere van keizer Augustus (de eerste keizer van het Romeinse Rijk en de achterneef van Julius Cesar), maar hij regeerde van 27 voor Christus tot 14 na Christus……. Broodje aap? Wat wel zeker is dat de triomfboog werd gebouwd op het einde van de voornaamste verkeersas van noord naar zuid, de cardo maximus. Tegelijk werden drie andere triomfbogen gebouwd op de andere belangrijke verkeersassen van de stad, waarvan echter geen resten bewaard zijn gebleven. Het ging hier niet om triomfbogen om een militaire overwinning te vieren, maar om monumenten die de rijkdom van de stad uit moesten drukken.

Zodra je dichter bij de poort komt kun je de verhalen zien die in het steen gegraveerd zijn. Zo moet je (vervaagde) afbeeldingen van Romulus en Remus, de mythische stichters van Rome, kunnen zien. We doen ons best, maar hebben de ‘she wolf’ niet kunnen ontdekken. Noch de afbeelding van het bekende verhaal van Leda en de zwaan. Al sinds de klassieke oudheid symboliseert de zwaan schoonheid, elegantie en perfectie in verschillende kunstvormen. De mythe vertelt over de verliefde Zeus die er maar niet in slaagde om de getrouwde Leda te verleiden. Hij besloot zichzelf te veranderen in een zwaan en inderdaad …..hij wist Leda in deze gedaante te overweldigen en zij bedreven de liefde.

Pas na veel speuren op het web ontdek ik dat beide afbeeldingen te vinden zijn op de plafonds van de verschillende bogen en dat je bovendien wel heel goed moet kijken om het tafereel te ‘ontcijferen’. Zeg nou zelf ……. 🙂

We gaan verder met de ontdekkingstocht ‘om te bidden en te mediteren’ en nemen onderweg de hoogtepunten die we tegenkomen mee. Omdat veel ‘bezienswaardigheden’ gesloten zijn ivm reparatie werkzaamheden besluiten we na een lunch in art deco stijl bij Brasserie Le Boulingrin door te lopen naar het zuiden van de stad en wel naar Basilique Saint-Remi, een door velen vergeten maar naar verluidt nog steeds mooie Romaanse kerk. 

De basiliek uit de 11e eeuw werd genoemd naar de, al eerder genoemde, heilige Remigius die Clovis heeft gedoopt. Clovis of Chlodovech (ca. 465-511) was de eerste koning die alle Frankische stammen verenigde onder één heerser. Deze gebeurtenis vond echter niet hier plaats, maar, zoals we ondertussen weten, in de kathedraal. Onderweg naar de basiliek zien we de aanwijzingen voor de pelgrimsroute Via Francigena die, het kan het ook anders, dwars door Reims loopt.

De Basilique St.-Remi is zowel de oudste kerk van Reims als de grootste Romaanse kerk in Noord-Frankrijk. Het is de beroemdste religieuze plaats in de stad, na de kathedraal. De eerste kerk die zich op deze plaats bevond is in 852 gewijd.

De kerk was verbonden met het Franse koningsschap vanwege het graf van de Heilige Remigius (de graftombe van Remigius bevindt zich achter het altaar) en omdat de Heilige olie hier werd bewaard. Het verhaal gaat dat deze olie door engelen was gebracht voor de zalving van de Franse koningen. Door de afmetingen van de basiliek, ruim 120 m lang en maar 26 m breed, wordt ‘de indruk van een eindeloze ruimte gewekt, wat nog eens wordt versterkt door het halfduister’.

Daarnaast straalt de ruimte door de soberheid, de grote hoogte en de kleine ramen een speciale sfeer uit. Imposant is zeker de grote lichtkroon waarop 96 kaarsen staan voor de 96 levensjaren van Remigius. 

Na al deze indrukken zijn we zeker toe aan zo’n ijskoud glaasje bubbels waar de streek vooral om bekend staat. Zoals hier gezegd wordt: ‘un verre de bulles par jour éloigne le médecin du cerveau’ (a glass of bubbles a day keep the brain doctor away). Zou dit echt waar zijn? Het schijnt in ieder geval wel zo te zijn dat onderzoekers hebben ontdekt dat een ingrediënt in de pinot noir en de pinot meunier, de druiven waarmee champagne wordt gemaakt, een positief effect heeft op de hersenen. Wetenschappers stellen verder dat dit onderzoek zeker ‘interessant’ is, maar dat meer onderzoek wel nodig is. Wij nemen alvast de proef op de som.

À la vôtre!