Creatieve fotografie
We hoorden al van vrienden dat er in (Zeeuws) Vlaanderen een gezegde bestaat ‘van Lillo komen’ of ‘doe maar net of je van Lillo komt’ wat zoiets betekent als ‘doe maar net of je gek bent’ of ‘houd je van de domme’. Als je in die contreien iets doms doet, wordt er wel gezegd: ‘Je komt toch niet van Lillo?!?’ Dan is het altijd grappig om te horen waar zo’n uitdrukking nu precies vandaan komt, maar dat is echter nog helemaal niet zo makkelijk te achterhalen ;).
Er zijn verschillende verklaringen mogelijk. Eén daarvan zegt dat Fort Lillo een tijdlang het onderkomen zou zijn geweest van misdadigers die de keus hadden gekregen om of dienst te doen in het Fort Lillo of hun leven te beëindigen aan de galg. Het strenge regime in het fort bestrafte vloeken met het doorboren van de tong d.m.v. een gloeiende pin (er zouden documenten in Middelburg zijn die bevestigen dat hiertoe regelmatig beulen uit Middelburg naar Lillo gingen). Zo ben je natuurlijk serieus gebrandmerkt voor het leven en kun je niet goed meer praten. Om niet als (ex-)misdadiger herkend te worden kon je je maar beter van de domme houden als je wat gevraagd werd. Volgens een andere verklaring vindt dit gezegde zijn oorsprong in het (ontkennende) gedrag van de inwoners van Fort Lillo na een aan hen toegeschreven strooptocht op Walcheren (?). Ook goed denkbaar is, aldus het alwetende web, dat de bewoners van Lillo vroeger als dom werden beschouwd, omdat ze vanwege de geïsoleerde ligging van het fort slecht op de hoogte waren van allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. Aan ons de keus welke verklaring we het meest logisch vinden?
Fort Lillo (rechterkant Scheldeoever) is ontstaan tijdens de Opstand tegen Spanje oftewel tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Het is in 1579 gebouwd, waarschijnlijk in opdracht van Willem van Oranje. Tegelijkertijd werd ook Liefkenshoek (ertegenover) gerealiseerd. Deze twee forten waren van groot belang voor de militaire controle over de scheepvaart: samen konden ze de Schelde afsluiten. Als gevolg werden ze vaak belegerd en dat eindigde niet altijd goed: de forten zijn in Spaanse, Nederlandse, Franse, Oostenrijkse en Belgische handen geweest. Door de havenuitbreiding in de jaren 1960 zijn het polderlandschap en het eigenlijke dorp verdwenen. Wat rest is een kleine woonkern, geheel omgeven door de Antwerpse havenwerken. Bijzonder!
We steken voor € 1,00 p.p. over met de waterbus van Liefkenshoek naar Lillo en worden daar ‘losgelaten’ in de kleine straatjes om verder te oefenen met onze creatieve technieken.
Uiteraard heeft Lillo een kerk met daarnaast ’t Pleintje waarop diverse terrassen zijn voor later. De Sint-Benedictuskerk kent een hele geschiedenis. Het was oorspronkelijk een protestantse garnizoenskerk, werd na 1785 een katholieke kerk die aan Sint-Jozef was gewijd en diende van 1830-1839 als opslagplaats voor levensmiddelen. Daarna werd de kerk in ere hersteld en opnieuw als kerk in gebruik genomen. In 1831 werd ze door overstromingen zo geteisterd dat ze onbruikbaar was, door toedoen van de Hollanders die nog op Lillo-Fort verbleven en de polders onder water hielden. Het duurde tot 1847 voordat ze met het bouwen van de nieuwe kerk begonnen die pas in 1851 voltooid werd. Helaas werd de kerk in 1882 getroffen door brand, waardoor er een jaar later weer een nieuwe kerk gebouwd werd. Tenslotte werd deze kerk in 1965 een parochiekerk, omdat de kerk te Lillo-Kruisweg (evenals de dorpen Oud-Lillo en Lillo-Kruisweg zelf) opgeofferd werden voor de havenuitbreiding. De ‘fortkerk’ werd vervolgens aan St. Benedictus gewijd. Benedictus is beschermheilige van Europa. Zijn kloosterregel, waarin arbeid, matigheid en stabiliteit hoog in het vaandel staan, heeft velen binnen en buiten de Katholieke Kerk geïnspireerd. In mei 1965 is begonnen met de ontmanteling van de kerk. Dit sluit een periode af die onomkeerbaar is; menig oud Lillonaar was in deze kerk gedoopt, had er de eerste communie gedaan, was er getrouwd en was er uiteindelijk ook begraven. Dat is nu voorbij. Vanaf 2019 is de kerk te Lillo Fort zelfs ontheiligd en vinden er dus geen diensten meer plaats. Toch is de kerk vandaag gesloten en kunnen we dus geen kijkje nemen of we nog iets kunnen zien van deze bewogen geschiedenis. Het schijnt dat we moeten wachten op de Open Monumentendag in het weekend van 13/14 september dit jaar. Dan krijgen bewoners en bezoekers informatie over de werken die uitgevoerd worden in functie van het ‘masterplan Lillo’ en kunnen ze in virtual reality naar het toekomstige Lillo en het 17de-eeuwse Lillo kijken.
Vlak achter het dorpje ligt een stukje natuur met een mooie bomenlaan en waterpartijen aan beide kanten. Het is hier heel rustig, dus we hebben voldoende oefentijd.
We nemen vervolgens lekker de tijd voor een koffietje op één van de terrassen en lopen dan langzaam via het getijdenhaventje terug naar de waterbus.
Helaas moeten we, om onduidelijke redenen, anderhalf uur wachten tot we de oversteek kunnen maken en dan hebben we nog geluk, want alleen de mensen naar Liefkenshoek mogen over 🥴
Fort Liefkenshoek werd, zoals al eerder gezegd, ongeveer tegelijkertijd gebouwd met fort Lillo aan de overkant. Een bezoek geeft inzicht in de lotgevallen van een fort dat ergens aan het einde van de zestiende eeuw letterlijk uit de zware polderklei is opgetrokken om de opstandige stad Antwerpen te beschermen tegen de Spanjaarden onder leiding van Alexander Farnese, de hertog van Parma, wat trouwens grandioos mislukte. Daarna bleef het twee eeuwen lang Noord-Nederlands bezit als een enclave op Zuid-Nederlands grondgebied. Liefkenshoek heerste toen over het achterliggende polderland en in samenwerking met fort Lillo kon de rivier afgesloten worden om de haven van Antwerpen te beschermen tegen de oprukkende Spaanse troepen. Ook de Nederlanders, Fransen en Oostenrijkers belegerden door de jaren heen beide forten, die deel uitmaken van het verdedigingsnetwerk de Staats-Spaanse Linies. Daarna deed fort Liefkenshoek nog dienst als militair ziekenhuis, depot van de marine en vakantieoord van het leger. Het schijnt zelfs dat Napoleon (1769-1821) het fort heeft ingezet in zijn verdedigingswerken tegen de Engelsen. Later werden hier, tot honderd jaar geleden ongeveer, zieke emigranten verpleegd en besmette landverhuizers in afzondering gehouden. Het fort is sinds 1985 een beschermd monument. Een klein fort met een groot verleden!
We picknick lunchen op de grote binnenplaats en lopen vervolgens wel even rond om een indruk te krijgen, maar de vaart is er een beetje uit. Het is warm, we zijn een beetje ‘foto-moe’ en het terras van de brasserie lokt. Kortom, we sluiten de dag en onze workshop af in de schaduw op het terras en spreken af om elkaar over 6-8 weken, via een zoom meeting, een kleine portfolio te laten zien van gemaakte foto’s waarin de drie nieuwe technieken zijn gebruikt. Stug door oefenen is het advies! Het draait hierbij niet alleen om het vastleggen van iets, maar ook om het overbrengen van emoties en expressies die gevoelens en reacties moeten oproepen bij zowel de kijker als de fotograaf zelf. Geen sinecure!
OP REIS 