Dit is een 165 kilometer lang wandelpad door ‘onze gemeente’ (plus een stukje Drenthe en een strookje Friesland). Volgens de beschrijving in het gelijknamige boekje loop je dit pad in 9 etappes van rond de 20 km met een paar uitschieters zowel naar boven als naar beneden. Je kunt natuurlijk ook je eigen plan trekken, het gaat er tenslotte om dat je de ‘parels van het Westerkwartier’ ontdekt. Ter ere van het tienjarig bestaan (in 2021) is de route een beetje aangepast zodat hij nu volledig met behulp van de inmiddels aangelegde wandelknooppunten is te lopen. De nieuwe afstand is daardoor tot ruim 175 km verlengd. 

Op een mooie maandagochtend besluiten wij het stuk Niehove-Saaksum-Garnwerd te lopen. We starten bij het 17e eeuwse café-restaurant ‘Eisseshof’ in het midden van Niehove. Bekend terrein en juist daarom de moeite waard? Zoals een dichter het eens verwoordde: ‘Als dit Ierland was, zou ik beter kijken’. Het is daarmee een kunst om verdieping te zoeken of nieuwe dingen te ontdekken in een bekende omgeving.

Het eerste traject naar Saaksum lopen we nog volgens de beschrijving in het boekje. Over de weg naar Oldehove. In het dorp gaan we verder via de Niehoofsterweg en de Wilhelminastraat langs de kerk met de drie nonnentjes in de toren. Hieraan is (uiteraard) een verhaal verbonden. Op een dag kwamen drie nonnen uit het klooster Oldehove bij Leeuwarden, in een zware storm terecht. Ze werden gered door vissers uit het Ruigezand. Uit dankbaarheid lieten deze nonnen vervolgens een kerk bouwen en de naam van het dorp veranderde van Humerke naar Oldehove, naar het klooster. Hoewel een mooi verhaal is de werkelijkheid, volgens deskundigen, toch anders. De naam Oldehove is afgeleid van ‘oud kerkhof’. De kerk en het kerkhof waren de oudste in het gebied, want in tegenstelling tot Niehove is Oldehove gebouwd op een kwelderrug i.p.v. een wierde. Hier stond de oudste kerkelijke rechtsstoel waar de proost recht sprak over de proosdij (kerkelijk district) Humsterland. We lopen verder langs het Kerkpad, passeren ‘t Kleine Oestertje’ (absoluut een pareltje) en genieten van de oude garage annex rijwielhandel van de familie Jansma, waar 1 liter benzine ooit 49 cent kostte. Dat waren nog eens tijden!

Dit bedrijf is gebouwd in 1933 in een stijl waarin elementen van de Amsterdamse School zijn te herkennen. Je kunt gebouwen van de Amsterdamse School herkennen aan het gebruik van expressieve vormen, baksteen, horizontale lijnen en ramen en de versierde gevels, vaak van baksteen of natuursteen. Rond 1910 voelden diverse architecten de behoefte om zich, als reactie op het sobere rationalisme, in hun werk persoonlijk en kunstzinnig uit te drukken (expressionisme). In Nederland kreeg dit vorm in de Amsterdamse School. Bij deze garage zijn echter in de loop der tijd de schuifdeuren in de voorgevel vervangen en zijn er nog andere aanpassingen uitgevoerd. Ook is het woonhuis in 1936 aan de garage vastgebouwd, waardoor dit hele gebouw (Schoolstraat 21) tegenwoordig niet meer helemaal voldoet aan de eisen van een ‘Amsterdamse school’ gebouw. Het transformator huisje (Schoolstraat 1) en het blokje huizen tegenover het oude gemeentehuis (TP Oosterhoffstraat 2-8) zijn andere voorbeelden waarin de stijl van de Amsterdamse school zichtbaar is. De moeite van het ontdekken waard. Wij lopen verder via de Molenstraat en  het Schipvaart naar de Blindeweg, het fietspad richting Saaksum.

De wandelknooppunten gaan echter via de Englumerweg naar Saaksum omdat je ‘zo iets meer van het mooie dorp Saaksum kunt zien’. Zo zijn er, denk ik, meerdere veranderingen die in de nieuwe route een verbetering zijn.

In het volgende stuk vanuit Saaksum naar Garnwerd moet je weliswaar over de doorgaande weg naar Ezinge, maar in Ezinge zelf is de route aangepast. I.p.v. voor de kerk naar rechts ga je nu naar links en loop je via het wandelpad achter langs de voet van de wierde. Het geeft je een heel nieuwe kijk op de enorme afgraving waar de kerk en het kerkhof fier en herkenbaar bovenop staan.

Feerwerd laten we nu wel links liggen. De knooppunten leiden ons de andere kant op, langs de Allersmaborg. Deze borg is één van de laatste Groninger borgen die bewaard zijn gebleven en stamt uit de 15e eeuw. Voordat de Allersmaborg daadwerkelijk een borg werd, stond het bekend als de ‘Allersmaheerd’, dat wil zeggen boerderij van de familie Allard. Het was een versterkt steenhuis dat op dat moment waarschijnlijk al enkele eeuwen oud was. Bij de restauratie door de Rijksuniversiteit Groningen in 2005-2007 is de Allersmaborg gerestaureerd in de sfeer van een 19e-eeuws landhuis. We zien er weinig van, want de hele borg ligt ’s zomers verborgen in het groen. Dat blijft een pareltje voor een andere keer.

Het is echt heerlijk weer, mooie luchten, prachtige omgeving en eigenlijk maar weinig mensen om ons heen. Een schrijver heeft eens gezegd: ‘Je wandelt niet zozeer als tijdverdrijf of om de tijd te doden maar om de gegeven tijd intenser te beleven.’ Wandelen, in welke vorm dan ook, blijkt een positief effect te hebben op de stemming en gedachten van mensen. Maar wandelen is ook een sociale activiteit, je beleeft iets samen, geniet samen van de omgeving en wandelen biedt ruimte voor een goed gesprek. Zelfs als je alleen op pad gaat, want al wandelend is de kans groot dat je iemand tegenkomt. Wandelen verbroedert. 

We vervolgen onze weg richting Aduarderzijlen en stoppen even bij het zogenoemde Notarisbosje vlak voor het gehucht Schilligeham. Dit bosje werd eind 19e eeuw aangeplant door de Winsumer notaris de Ranitz (vandaar de naam) als een ‘vogelbosje’. Op deze plek lag in de 13e eeuw de Schilligehamsterzijl.

Bij de Aduarderzijlen even verderop wordt flink gewerkt. Het sluizencomplex met twee bruggen wordt op authentieke wijze gerestaureerd. Aangetrokken door de werkzaamheden willen we even bij het Reitdiep kijken, waar tegenwoordig het Reitdiepveer aanmeert. Toevallig ligt de boot net aan deze kant en staan de schippers klaar om af te varen naar Schaphalsterzijl aan de overkant. Dit lijkt mij opeens een perfecte afsluiting van een heerlijke dag. De beslissing is snel genomen en even later varen we stil over het water. Wat is het Reitdiep en haar directe omgeving een prachtig gebied. Je komt er tot rust. Hoewel we niet helemaal hebben gedaan wat we ons voorgenomen hadden, was het gevoel van voldoening er niet minder om. Sommige plannen ontstaan spontaan en daar word je gelukkig van. Het gaat om de ervaring. Het pad blijft wel liggen en wacht geduldig op onze volgende stappen en ontdekkingen.