Knp: 3-2-72-96-97-1

Simpel vertaald betekent ‘HYOH’ zoiets als ‘wandel je eigen tocht’. In essentie betekent het dat jij zelf je tocht moet lopen en dat niemand anders dat voor je doet. Dat klinkt als een open deur, maar er is meer…… want wanneer er gesproken wordt over jouw eigen pad bewandelen zoals jij het wil, gaat het eigenlijk over je gevoel. Jij bepaalt hoeveel kilometers je loopt en als een (bijna) logisch gevolg geniet je daardoor meer van je eigen reis. Het gaat immers niet alleen om de afstanden, de beleving is minstens zo belangrijk. Een wandeling van twintig kilometer klinkt een stuk zwaarder dan vier etappes van vijf kilometer. Door de totale afstand op te knippen in delen en naar de rustpunten toe te leven, kun je veel makkelijker een flinke totaalafstand afleggen….. tenminste dat is de theorie.

Een afstand van 20 km is mij (nu) nog te ver, maar met een koffiestop en een lunchpauze kom ik wel steeds verder. Kenners zeggen: ‘de afstand die je hebt afgelegd of de tijd waarin je dat deed, vergeet je, maar een verbluffend uitzicht, het zonlicht dat door de wolken breekt of een groepje reeën in een weiland blijven je bij. Zorg daarom dat je een open oog en oor houdt voor de schoonheid onderweg. Dan maar tien minuten later op de plek van bestemming.’ Lijkt mij een prima advies, want er valt veel te genieten onderweg!

We lopen vandaag van Grijpskerk, met een omweg, naar Kommerzijl. Het oorspronkelijke plan was om het laatste stuk naar Niehove (het einde van dit pad is in zicht) in één keer te lopen, maar we breken de afstand toch in tweeën gezien mijn beperkte conditie van dit moment. We wandelen daardoor vandaag mijn afstand, mijn beleving en mijn tocht 😉

Grijpskerk is ontstaan vanuit een dijkdorp. Al in 1507 wordt de plaats voor het eerst Grijpskercke genoemd naar de toenmalige ‘dorpsheer’ Nicolaas Grijp. Hij liet hier, waarschijnlijk op zijn eigen borgterrein, een kapel bouwen. De kapel hoorde bij Sebaldeburen, maar werd al snel een volwaardige parochie, vermoedelijk omdat de kerk van Sebaldeburen te ver weg lag. Het kerkhof bleef voorbehouden aan de landeigenaren en de adel die meebetaalden aan de kerk en het salaris van de predikant. De overige inwoners moesten, tot het begin van de 19e eeuw, hun doden op het kerkhof van de moederkerk in Sebaldeburen begraven.

In 1582 (Tachtigjarige Oorlog) werd het kerkje verwoest door plunderende bendes. Tussen 1607 en 1614 werd de kerk weer op dezelfde plek opgebouwd onder leiding van de jonker Everhardt van Asschendorp, zoals blijkt uit de gevelsteen boven de westingang. Op de toren zie je een gouden vleugelloze griffioen of grijpvogel (grijp = griffioen) als windvaan, het familiewapen van de familie Grijp. In het wapen van Grijpskerk zie je het belang van de familie ook terug. Het bovenste gedeelte van het wapen bevat een griffioen, een fabelachtig dier wat bestaat uit half adelaar en half leeuw. De grijp in een wapen geeft in het algemeen een invloedrijke heerschappij aan en symboliseert bovendien scherpzinnigheid en overleg samen met omzichtigheid en doorzicht. Het verstand van de adelaar gaat samen met de kracht van de leeuw. Het onderste gedeelte van het wapen toont de kerk die Nicolaas Grijp zou hebben gebouwd.

Onderweg hoor ik dat Grijpskerkers vroeger de Groningse bijnaam ‘smaalruggen’ hadden.
Geen idee waarom of wat dat dan betekende. Het was vroeger vaak een scheldnaam, dus veel fraais zal het wel niet zijn. De enige betekenis van smalrug die ik kan vinden is ‘mannelijke ree van het tweede jaar’…… Daarmee wordt het allemaal niet duidelijker!

Op mijn zoektocht naar de verklaring van de bijnaam kom ik wel een sterk verhaal tegen. Gijpskerk heeft namelijk bijna in het rijtje van beroemde dorpen als Nieuwpoort, Heiligerlee of Waterloo gestaan. Bijna ….! Ik heb een zwak voor zulke verhalen en wil het dan ook graag delen. “Het is het jaar 1815 als knecht Jans Mol na het middageten met een hooivork op z’n schouder naar de weilanden aan de Westerhorn (Westerhorn was begin 16e eeuw de oostelijke van de drie buurtschappen waaruit Grijpskerk ontstond) loopt om het hooi te keren. Bij de herberg staan de Maire en zijn wethouders een pijpje te roken alvorens ze in vergadering gaan. Als hij de Westerhorn in slaat ziet hij iets wonderlijks en blijft hij geschrokken stokstijf staan. Tussen het aardappelloof zit een enorme haas van wel twee meter hoog. Het beest springt heen en weer en knabbelt aan het gewas en het lijkt net of zijn staart in brand staat. Jans weet niet wat hij daar mee aan moet en wil terug lopen naar Grijpskerk om hulp te halen. Dan ineens ziet hij op de Friesestraatweg, toen nog een karrenpad met keien, drie Friese soldaten lopen die net terugkomen van de Slag bij Waterloo. Jans vertelt hen wat hij heeft gezien. ‘Kin net’ zeggen de Friezen, maar ze moeten het wel geloven als ze de haas even later zelf met eigen ogen zien. Jans zegt dat ze eerst naar de Maire moeten gaan om te overleggen. Misschien kunnen ze die haas wel levend vangen. Dat zou bijzonder zijn en het dorp Grijpskerk zou wereldberoemd worden.

Als Jans het verhaal aan de Maire vertelt, wrijft deze over zijn kin en zegt ‘t Kin niet aans weeden of dat is de Duuvel. Die loat zich wel voaker als een dier zien ien e wereld’. De Maire sommeert de schout om een legertroep te verzamelen. Voorop lopen Jans Mol en de schout, daarachter de 3 Friese Soldaten, dan de Maire en zijn gevolg en tenslotte nog een paar potige mannen, waaronder de bakker, die altijd zegt dat hij voor de Duuvel niet bang is. Eenmaal bij het aardappelland aangekomen, zit de reuzenhaas nog rustig van het aardappelloof te knabbelen. Het beest heeft het Grijpskerker leger niet eens opgemerkt. ‘Laad je musket’, beveelt de schout aan de dapperste Friese soldaat, die omzichtig zijn kruit en kogels tevoorschijn haalt. ‘Nee jong, we vangen de Duuvel leemendeg’, zegt de Maire, waarop de bakker en de schout met een groot visnet voorzichtig door het groene loof richting de haas sluipen. Maar als ze omhoog willen springen om hun slag te slaan, klinkt er een luide knal. De Friese soldaat kijkt beteuterd naar de gebarsten loop van zijn musket. In het heetst van de strijd heeft hij per ongeluk de trekker overgehaald. En de haas …….., die is dan al lang opgesprongen en rent met grote sprongen weg. De ‘Slag om de Westerhorn’ is dus verloren door de Grijpskerkers en de haas hebben ze nooit weer terug gezien. Zo komt het dat Grijpskerk net niet in het beroemde rijtje staat.” Mooi toch?

Ondertussen lopen we dwars door de weilanden op betonnen paden waarover een enkele fietser en een nog sporadischer auto of tractor langskomt. Halverwege komen we langs het transformatorhuisje, een klein gebouwtje in de stijl van de Amsterdamse School. Tijdens WOII weigerde de burgemeester van Grijpskerk mensen te leveren ‘om in Drenthe putjes te graven voor de Duitsers’. Om de Duitsers te saboteren besloot hij samen met een paar anderen het bevolkingsregister van Grijpskerk hier te verstoppen.

Voor het gebouw staat een bronzen fiets en op de bronzen, dichtgespijkerde deur is een plaquette te zien. Met de deur geeft de ontwerper aan dat ‘de geschiedenis is afgesloten’. Deze deur staat symbool voor de joden die in de oorlog werden weggevoerd uit hun huizen. De Duitse en ook de Nederlandse overheid spijkerde hun huizen dicht. Over de dienstfiets zegt hij: ‘Ik wilde een replica van een Fongers maken. Voor mij hebben fietsen met de oorlog te maken. Het verduisteringsglaasje op de koplamp herinnert aan de oorlog.’

We staan even stil bij ’t Hoekje, vroeger ook wel Quatre Bras (kruispunt) genoemd, een gehuchtje gelegen tegen de vroegere Waarddijk. De naam van het gehucht en de omringende streek werd tot ver in de 20e eeuw aangeduid als De Waarden.

De Waarden of de Ruigewaard is dus een streek en grote polder van 750 hectare in de gemeente Westerkwartier ten noorden van het dorp Grijpskerk. Ruigte is de Groningse benaming voor niet-ontgonnen land.

De volgende (en laatste) keer gaan we verder door dit gebied en over het Ruigezand. De wandeling van vandaag is nou precies waar ‘’hike your own hike’’ voor staat, iets doen waar je plezier uit haalt. Dit kan op allerlei verschillende manieren, waarbij het oké is om langer over een tocht te doen dan boekjes je voorschrijven en je eigen keuze te maken! #HYOH