Een bijnaam als ‘de braadpan van Andalusië’ heb je natuurlijk niet voor niets. In Córdoba worden de warmste temperaturen van heel Europa gemeten. Vanaf juli is het vier maanden lang tropisch heet, waarbij 40 graden Celsius geregeld gehaald wordt met zelfs recordtemperaturen rond of net iets boven de 45 graden. Logisch dus dat dan het tempo van het leven over het algemeen laag ligt en een siësta halverwege de middag eigenlijk helemaal geen luxe is.
Wij hebben gekozen voor de milde winter en hopen te ontsnappen aan de ijzel omstandigheden in het noorden van ons eigen land. Helaas is het weer niet te voorspellen en hebben Spanje en Portugal nu te maken met noodweer door storm Leonardo. Op 5 februari zijn de hevige regenbuien nog niet voorbij en ook op de dagen daarna wordt weer zware regenval verwacht. De Volkskrant schrijft: ‘Vooral de zuidelijke regio Andalusië is flink getroffen door storm Leonardo. In totaal zijn zevenduizend mensen geëvacueerd. Het verkeer ligt goeddeels stil: meer dan 140 wegen zijn afgesloten en meerdere treinen rijden niet. Een deel van de scholen bleef dicht. De waterstand van de Andalusische rivier Guadalquivir is extreem hoog en in Córdoba vrezen autoriteiten dat de rivier zal overstromen.’
Wij komen in de stromende regen in Córdoba aan. Gelukkig heeft ons hotelletje midden in het oude gedeelte van de stad een garage naast de deur. Ingecheckt en wel besluiten we om direct de directe omgeving te gaan verkennen. Onze eerste aanschaf is, heel toepasselijk, een paraplu om vooral alle extra’s, zoals een camera, een beetje droog te houden.
We logeren vlakbij de indrukwekkende Romeinse brug, de Puente Romano de Córdoba. Dit is een eeuwenoude stenen brug uit de 1e eeuw voor Christus en (mede) daardoor één van de beroemdste Romeinse bruggen van Spanje. Grappig weetje is dat deze brug te zien is in de serie Game of Thrones als de brug van Volantis, één van de belangrijkste steden op het vasteland van Essos. Zowel in de serie als hier ter plekke kun je vanaf de brug genieten van prachtige uitzichten op de Guadalquivir rivier (de naam ‘Guadalquivir’ komt uit het Arabisch; ‘Al-wadi al-kabir’ betekent ‘de grote rivier’) en op het historische centrum van Córdoba. Dit is niet zomaar een brug. Deze Romeinse brug is één van de weinige monumenten uit de Romeinse tijd die bijna helemaal intact is gebleven en al meer dan 2.000 jaar dienstdoet als oversteek. Dezelfde stenen waar wij nu overheen lopen, zijn ooit betreden door Romeinse keizers, Arabische kaliefen en christelijke koningen. Uit Córdoba kwamen b.v. twee Romeinse keizers, t.w. Trajanus en Hadrianus, de Romeinse dichter Lucanus en de beroemde Romeinse stoïcijnse filosoof Seneca. Het stoïcisme is een eeuwenoude Griekse filosofie die innerlijke rust, deugdzaamheid en rationeel denken centraal stelt. Dan had je ook nog de filosoof Averroës, die in de twaalfde eeuw de ideeën van Aristoteles in overeenstemming probeerde te brengen met de leer van de islam. Het is een gegeven dat de traditie van grote denkers hier eeuwenlang is blijven bestaan, waardoor Córdoba een echt intellectueel centrum van de oude wereld is geweest.
Wij lopen rustig over de brug, terwijl we regelmatig even stilstaan om over de leuning naar de onstuimige rivier te kijken. We zijn niet de enigen. Veel lokalen doen hetzelfde, zo’n wild stromende rivier en zulk hoog water zien ze hier ook niet elke dag. Aan de overkant zie je de Torre de la Calahorra, die vroeger als toegangspoort en verdediging diende. Ongeveer halverwege de brug zien we een standbeeld van San Rafael, gebouwd in 1651. San Rafael ((beschermheilige van o.a.reizigers, blinden, gelukkige ontmoetingen) wordt gezien als de beschermengel van Córdoba. Rondom het beeld staan kaarsen. Het verhaal gaat dat de kaarsen een teken van zegening zijn voor de reizigers die naar Córdoba komen of de stad juist weer verlaten. Het is niet meer dan logisch dat we op de terugweg over de brug naar de stad toe de stadspoort, Puerta del Puente, uit de 16e eeuw duidelijk kunnen zien. De poort wordt ook wel de Arc de Triomphe van Cordoba genoemd. Het is één van de drie nog overgebleven oude stadspoorten uit de stadsmuren van Córdoba. In 1912 heeft Alfonso XIII de omliggende stadsmuren verwijderd en sinds 1928 is de Puerta del Puente omgevormd tot een historische gedenkpoort.
Sinds 1931 is de stadspoort, samen met de brug en het verdedigingswerk aan de andere kant, uitgeroepen tot ‘Bien de Interés Cultural’ in de categorie monumenten. Het geheel maakt ook deel uit van het historische centrum van Córdoba, dat in 1984 tot Unesco werelderfgoed werd verklaard.
Inmiddels zijn we werkelijk doorweekt en is het de hoogste tijd voor ‘una copa de vino y una tapa’, want volgens ons boekje is dat een van de leukste dingen om te doen terwijl je van het lokale leven om je heen geniet. Tapas eet je eigenlijk als een snack en niet als een maaltijd. Toch kun je vaak op basis van tapas wel een menu samenstellen, een leuke manier om zoveel mogelijk verschillende gerechten te leren kennen. De bekendste tapa hier is wel Rabo de Toro, een stoofpot die vroeger werd gemaakt van de staart van de stier…..hoewel de staart vandaag de dag lang niet altijd deel uitmaakt van het gerecht. Wij gaan echter voor een ander, hier zeer bekend en geliefd, gerecht: Salmorejo Cordobés. Ik lees: ‘dit eenvoudige maar voortreffelijke gerecht vangt de essentie van Córdoba’s culinaire traditie. Het mengt de levendige smaken van rijpe tomaten, rijke extra vierge olijfolie, een vleugje knoflook en een snufje zout tot een perfect gladde, gekoelde lekkernij.’ De moeite van het proberen zeker waard!
Dit gerecht ontstond ooit als een slimme manier om oud brood te gebruiken dat overbleef door dit te mengen met basisproducten uit de Andalusische voorraadkast: knoflook, azijn, olijfolie en zout. In de oorspronkelijke vorm was het een soort dikke pasta zonder tomaat. In feite werd de tomaat pas in de loop van de 18e eeuw toegevoegd. Achter die kom met brood en tomaat schuilt dus een recept met een eeuwenoude traditie dat van generatie op generatie is doorgegeven, zich heeft aangepast, opnieuw is uitgevonden en de wereld, buiten Andalusië, heeft veroverd. In Córdoba nemen ze salmorejo serieus. Zozeer zelfs dat er een gastronomische broederschap bestaat die exclusief aan dit recept is gewijd. Ze organiseren wedstrijden, proeverijen, samenwerkingen met kookscholen en zelfs een jaarlijkse viering van de ‘Dag van de Salmorejo’. Lopend door de stad kun je in de Joodse wijk (Judería de Córdoba) zelfs een klein straatje ontdekken: de Calleja del Salmorejo Cordobés, waar je een tegel met het originele recept van de salmorejo op de muur kunt vinden. We gaan de komende dagen nog vaker van dit gerecht genieten!
Weer enigszins droog gaan we verder op stap door het historische centrum, dat één van de grootste oude binnensteden van Europa blijkt te zijn. In het jaar 711 werd Córdoba bezet door de Moren en in 756 werd de stad de hoofdstad van Emiraat van Córdoba. Een emiraat is een gebied dat onder het bestuur van een emir,een Arabische prins, vorst of leider, valt. Hiermee werd Córdoba eigenlijk meteen de machtigste stad van het Moorse rijk Al-Andalus dat vrijwel heel het Iberisch schiereiland besloeg en zelfs een stukje in het zuiden van het tegenwoordige Frankrijk. We lopen door smalle straatjes die kronkelen tussen witgekalkte huizen, kleine pleintjes en verborgen binnenplaatsen. In de Patio’s, de binnentuinen, kun je het hele jaar genieten van kleurrijke bloemen en een authentieke sfeer met de geur van jasmijn en oranjebloesem in de lucht. Tenminste zo wordt het beschreven. De regen met de daarbij behorende kou maken hier op dit moment helaas een wat troosteloos geheel van, waardoor de gebruikelijke charme gewoon niet tot haar recht komt. Onze fantasie heeft moeite om het gebrek aan kleur, geur en rust in te vullen.
Wel een echte bezienswaardigheid is de Mezquita of de Grote Moskee, die stamt uit de periode toen Córdoba één van de belangrijkste en rijkste steden ter wereld was. Voor Córdoba begon de periode van grootste roem in de 8e eeuw. Er werden toen ongeveer 300 moskeeën en ontelbare paleizen en openbare gebouwen gebouwd om te wedijveren met de pracht en praal van Constantinopel, Damascus en Baghdad.
Wij gaan de Mezquita bezoeken met een gids om meer te horen over de details en de betekenis van al het moois wat we gaan zien. De Mezquita is gebouwd op de fundamenten van een Romeinse tempel, waar bovenop later een kerk is gebouwd. Toen Córdoba door de Moren werd veroverd, ‘moest’ de bevolking de kerk aan hen verkopen, waarna het oorspronkelijke kerkgebouw werd gesloopt en werd begonnen met de bouw van een moskee. Als basis werden marmeren zuilen van nabijgelegen Romeinse villa’s gebruikt. Omdat deze te laag waren, werd hier een tweede boog bovenop aangebracht, waardoor de moskee zijn kenmerkende bouw kreeg. Destijds was de Mezquita de grootste moskee van Europa met 1200 zuilen en kon het plaats bieden aan 20.000 moskeegangers. Onze gids Rafa (van Rafael) vertelt vol passie over alle pracht en praal en bijzonderheden van deze moskee-kathedraal. Het ‘woud van bijna duizend zuilen’, die samen een spel van perspectieven creëren, wijst volgens het islamitische geloof naar het oneindige, waar Allah woont. Fascinerend. Vreemd daarentegen is dat de Mihrab, de nis die de gebedsrichting aangeeft, niet naar Mekka wijst, maar naar het zuiden. Over het waarom bestaan verschillende theorieën…….
De huidige klokkentoren was oorspronkelijk een minaret. Volgens Rafa bestaat de minaret nog steeds, de klokkentoren is er gewoon omheen gebouwd. Het binnenplein, de Patio de los Naranjos, is nu gewoon een rustig binnenplein omringd door sinaasappelbomen. Deze sinaasappels zijn, volgens onze gids, te bitter om zo te eten, ze worden vooral gebruikt om marmelade te maken. In de tijd van de kaliefen was dit echter een heel belangrijke plek. Het vormde het centrum van de islamitische gemeenschap, waar naast het gebed o.a. Arabisch onderwezen en rechtgesproken werd. Onder de sinaasappelbomen loopt een oud watersysteem dat is verbonden met oude putten die vroeger water leverden voor de rituele wasbeurten voor het gebed. Ingenieus.
Hoewel iedereen het over de ‘Mezquita’ heeft, werd het gebouw in 1239 officieel een kathedraal. De kathedraal is gebouwd in het hart van de Mezquita, waarbij 400 zuilen werden verwijderd. Hierna vonden (natuurlijk) nog de nodige uitbreidingen en verfraaiingen van de kathedraal plaats onder het bewind van Koning Ferdinand III van Castilië en keizer Karel V, al beweerde de laatste wel: ‘Jullie hebben vernietigd wat uniek was in de wereld en iets ervoor in de plaats gezet wat je overal kunt vinden!’ Dat is toch niet het geval ……. de moskee kathedraal zoals wij die vandaag zien, is een uniek gebouw (23.000 m2) met een mooie mengelmoes van zowel Moorse als katholieke invloeden in de Joodse wijk.
Córdoba stond vroeger sowieso bekend als stad waar verschillende religies naast elkaar leefde in de Joodse wijk. Nadat Córdoba in 711 was ingenomen door de moslims, gebruikten deze de joodse wijk als administratief centrum van de stad, waarop de joodse bevolking meer naar het noorden van de stad trok. In 1272 gaf Alfonso X de Wijze toestemming dat joden ook in andere wijken van de stad mochten wonen. Hierdoor ontstond een Joodse wijk dichtbij de moskee zoals die tot op de dag van vandaag nog bekend is. De joden en de moren leefde eeuwenlang vredig naast elkaar. De joden namen het Arabische geschrift over en andere typische Moorse gebruiken wat ervoor zorgde dat de joden in de tijd van de Moorse overheersing een goed leven hadden en hoge functies vervulden. Door een ommuurde afscheiding werden de joden beschermd tegen de christelijke agressie die er in die tijd heerste. Dat dan weer wel.
De Synagoge van Córdoba (Sinagoga de Córdoba) in de wijk stamt uit 1315 en is één van de weinige overgebleven middeleeuwse synagogen van Spanje. De synagoge, gebouwd in mudéjarstijl (mengeling van moslim- en christelijke kunstvormen), bestaat o.a. uit een binnenplaats (toegankelijk vanaf de straat), een hal en een gebedsruimte. Aan de oostelijke kant van de hal is een trap die leidt naar de galerij van de vrouwen die uitkijkt op de gebedsruimte. Later is de synagoge omgevormd tot o.a. ziekenhuis en kapel voor het schoenmakersgilde. In de 19e eeuw werd het als nationaal monument weer gerestaureerd als de oorspronkelijke synagoge.
Als laatste wil ik het Plaza de la Corredera nog benoemen, ook bekend als het Romeinse centrum. Een typische ‘plaza’: mooi groot en rechthoekig en het enige in zijn soort in Andalusië! Net als veel van deze pleinen zijn ook hier ooit stierengevechten, verbrandingen en diverse festiviteiten gehouden.
Door de regen geen terrasjes vandaag, maar we lopen wel snel even binnen in de overdekte markt om ons te verlekkeren aan de verschillende verse olijven! Ondanks alle regen was Córdoba een fantastische ervaring!
OP REIS 