Orvieto wordt beschouwd als één van de mooiste plaatsen in Umbrië. De stad is gebouwd op een tufstenen (gesteente dat grotendeels uit vulkanische as bestaat) plateau dat ‘statig oprijst te midden van het groene landschap met wijngaarden, cipressen en olijfbomen’. Wij zien de stad al van grote afstand liggen en het is Inderdaad een prachtig gezicht!
De stad heeft verschillende bijnamen. De eerste, Città del Corpus Domini, is te danken aan het beroemde ‘Wonder van Bolsena’ uit 1263. In dat jaar twijfelde een priester aan de zogenaamde transsubstantiatie (brood en wijn veranderen tijdens de mis in het lichaam en bloed van Christus) tijdens het opdragen van de mis in de kerk van Bolsena, waarna bloed uit de hostie vloeide. Paus Urbanus IV voerde daarop in 1264 het feest van Sacramentsdag in en riep die dag uit tot een universeel feest voor de Katholieke Kerk. Ditzelfde wonder was later ook de aanleiding voor de bouw van de Duomo in Orvieto. Paus Niccola IV gaf in 1290 opdracht tot de bouw van een kerk om het reliek van het wonder van Bolsena (het gewaad bevlekt door de bloedende hostie) passend onder te kunnen brengen. De uiteindelijke bouw duurde tot 1600!
De werkzaamheden namen dus ruim 300 jaar in beslag en begonnen in romaanse stijl met wit-zwarte lagen. Halverwege werd het ontwerp echter omgegooid naar de veel complexere Italiaanse gotiek, een andere bouwtechniek die het project veel ambitieuzer en dus moeilijker maakte. Daarnaast moest de Duomo concurreren met andere grote Italiaanse kathedralen, waardoor er steeds weer bezuinigd moest worden, wat leidde tot aanzienlijke vertragingen in de bouw. Natuurlijk waren er in de middeleeuwen, ook in deze regio, veel conflicten en wisselingen van de macht, met als gevolg dat de bouw ook hierdoor steeds tijdelijk stil werd gelegd. Tenslotte staat deze kathedraal bekend om haar indrukwekkende gevel. De creatie van de vele bas-reliëfs, mozaïeken en latere fresco’s, waaraan meer dan twintig kunstenaars hebben gewerkt, duurde alleen al tientallen jaren. Geen wonder dus dat de bouw haast eindeloos leek te duren. Het resultaat is echter absoluut de moeite waard!
We parkeren de auto op de grote parkeerplaats onder aan de heuvel en neem de roltrappen naar boven. Lopen kan ook, maar het is een hele klim en in deze hitte niet echt een aanrader. Het stadje zelf is niet groot, maar wel erg sfeervol. We dwalen door smalle straatjes met veel kleine winkeltjes en nog meer trattoria’s, Het zijn vaak familiebedrijven waar, zoals ze zelf zeggen ‘traditie en passie centraal staan’. Wanneer we dan echt voor de Duomo staan, zijn we helemaal gebiologeerd door alle grandeur. Ik geloof direct dat deze kathedraal met een gevel vol gouden mozaïeken en zwarte en witte strepen van basalt en travertijn, één van de mooiste van Italië is. Zelfs ondanks het feit dat ze met groot materiaal bezig zijn om een extra kapelletje voor de grote deuren te plaatsen, blijft de eerste indruk overweldigend.
Dat extra bouwwerk heeft, denken wij, alles te maken met de ‘duiven ceremonie’ op Pinksterzondag. Het verhaal gaat dat een witte duif (symbolisch voor de Heilige Geest) in een speciale plexiglas capsule naar een ‘nest’ bij de kathedraal reist. Het kan ook dat de duif door de neergezette kapel moet vliegen, maar dat is misschien een te groot risico op mislukken? Hoe dan ook, de aankomst van de duif brengt geluk en gaat gepaard met vuurwerk, rook en duizenden vallende rode rozenblaadjes om de neerdaling van de Heilige Geest uit te beelden. Ze zeggen dat als de duif de reis overleeft (oei), dit een voorspoedig jaar en een goede oogst voor de stad betekent. Haast jammer dat we dit niet meemaken!
De gevel laat verschillende taferelen zien waaronder de schepping en het laatste oordeel. De bronzen deur, waar we vandaag niet doorheen kunnen vanwege de ‘duif’ voorbereidingen, stelt de zeven werken van barmhartigheid (concrete daden van naastenliefde) voor. Boven het hoofdingang staan de vier beelden van de vier evangelisten, de schrijvers van de vier evangeliën (goede boodschap) in het Nieuwe testament: Mattheus (engel), Marcus (leeuw), Johannes (adelaar) en Lucas (stier). Daarboven is een prachtig roosvenster in een vierkant met daar rond beelden van apostelen en profeten. Je blijft kijken en ontdekken! Een beetje bijbelkennis is wel noodzakelijk en ik leer heel wat bij vandaag ;).
Ook binnen is er genoeg te zien en te bewonderen. Een audioverhaal vertelt ons vlot en in begrijpelijke taal waar we naar kijken. Zo zien we vooraan, rechts in de kathedraal, de beroemde Cappella San Brizio met verschillende fresco’s over het laatste oordeel. De cyclus leest als een boek. Oorspronkelijk is Beato Angelico hier in 1447 aan begonnen, maar het is de Toscaanse schilder Luca Signorelli die hier vanaf 1499 zijn meesterwerk neerzette. In een hoek staan 2 sombere zwart geklede mannen afgebeeld; het zelfportret van Luca Signorelli met achter hem Beato Angelico.
Op de rechtermuur is de fresco van de verdoemden in de hel. Hier zie je o.a. de duivel die een vrouw meevoert. De duivel, met een hoorn op het voorhoofd, is ook weer een zelfportret van Signorelli. De blonde vrouw zou mogelijk zijn geliefde voorstellen, die gestraft wordt omdat ze hem ontrouw was. Onderaan dezelfde muur zie je ook een dode Christus afgebeeld. Dit zou het portret voorstellen van de zoon van Signorelli die tijdens de werken in de kapel overleed aan de gevolgen van pest. Tumultueuze tijden omgezet in een grootste prestatie?
Vooraan links in de kerk is de Cappella del Corporale, waar het doekje van het wonder van Bolsena is ondergebracht in een zilveren reliekschrijn. De fresco’s in de kapel beelden dit wonder van Bolsena uit. Ieder jaar opnieuw wordt dit wonder van Bolsena herdacht op Sacramentsdag, d.i. het feest van Corpus Domini, dat plaatsvindt de tweede donderdag na Pinksteren. Een historische processie met meer dan 400 deelnemers in traditionele kostuums die de Sacro Corporale, het relikwie van het beroemde Bloedwonder van Bolsena, door de straten van de stad tot aan het plein van de Duomo begeleiden. Het kan dus zijn dat ons kapelletje niets te maken heeft met de duif, maar alles te maken heeft met het wonder? We zagen nl ook een stalen kabel naar een hoger punt in de kathedraal lopen. Zou dat naar het nest gaan? Het lukt ons niet om dat te ontdekken.
Weer buiten op het Piazza del Duomo zien we de Torre del Maurizio. Deze klokkentoren heeft alles te maken met de bouw van de kathedraal en is speciaal gebouwd om de werktijden op de bouwplaats aan te geven. Bovenop de toren zie je een klok en een bronzen mannetje in middeleeuwse kleding die Maurizio genoemd wordt. Eigenlijk is Maurizio een verkeerde uitspraak van het woord muricio, afgeleid van de uitdrukking ariologium de muricio, oftewel de klok die de werktijden aangaf. Op Maurizio’s riem staat de tekst: ‘Da te a me campana fuoro pati / tu per gridare et io per fare i fati’, wat vrij vertaald zoiets betekent als: ‘Dit is het pact tussen ons bel: jij schreeuwt en ik doe het werk.’ Grappig toch. Je ziet het mannetje ook verwoed met een hamer op de bel slaan als de klok galmt. Deze bijzondere klok was toentertijd de eerste mechanische klok in Europa en vandaag de dag is Maurizio nog altijd enthousiast aan het werk.
Een andere bijnaam van Orvieto is ‘slow city’ (città lenta) vanwege de ontspannen leefstijl. Orvieto blijkt het historische hoofdkwartier van het wereldwijde Cittaslow-netwerk te zijn, een beweging die zich richt op het bevorderen van de levenskwaliteit, lokale gastronomie (zoals de bekende Orvieto Classico wijn) en het tegengaan van massatoerisme. Kort gezegd houdt slow leven in dat je je langzaam haast (‘festina lente’); dagelijks op zoek zijn naar een bewuster leven in de moderne tijd, met andere woorden op zoek naar het beste uit het verleden om daar, dankzij het beste van de hedendaagse (en toekomstige) mogelijkheden, van te genieten. Klinkt goed. Het is inmiddels lunchtijd geworden en dus de hoogste tijd om die lokale gastronomie te ontdekken!
We strijken neer in het ons aangeraden Trattoria La Pergola en vinden een plekje in hun tuinkamer onder een afdak van geurende bloemen. Idyllisch. Wist je dat het woord trattoria komt van trattore (trakteren)? Dit waren door families gerunde keukens waar echte, huisgemaakte maaltijden werden geserveerd. Denk dan aan nonna’s pasta en geruite tafelkleden. Het mag nu dan allemaal wat moderner zijn, de gemoedelijke sfeer is gebleven. Dit is met recht ‘la dolce vita’. Aan het eind van de middag hebben we een afspraak voor een tochtje door ‘Orvieto Sotterranea’, de wereld onder de grond. Ik ben reuze benieuwd! Wordt vervolgd.
OP REIS 