ZWARTE BLADZIJDE

Je kunt er niet omheen, Cambodja is heel duidelijk gevormd door haar geschiedenis. Onder het bewind van Pol Pot (1975 – 1979) zijn er anderhalf tot twee miljoen Cambodjanen omgebracht, wat toen neerkwam op ongeveer een vijfde van de bevolking! Een hele generatie is daarmee praktisch weggevaagd met alle gevolgen van dien.

Riepko.Krijthe1-15.jpg

Hoe zat het ook alweer?
Pol Pot’s werkelijke naam is Saloth Sar. Volgens de berichten was hij een zachtaardig en charismatisch man in zijn jonge jaren. Hij is zijn ‘carriere’ begonnen met een studie in een Boeddhistisch klooster. Vervolgens leefde hij twee jaar als een monnik. Op zijn 24e ging hij echter naar Parijs om elektrotechniek te studeren. Hier raakte hij betrokken bij allerlei politieke activiteiten. Hij verwaarloosde zijn studie, waardoor zijn studiebeurs werd ingetrokken en hij terug moest keren naar Cambodja. Daar sloot hij zich aan bij de communistische partij van Ho Chi Minh, vocht tegen de Fransen en werd tenslotte, toen de Vietnamezen zich uit Cambodja terugtrokken, lid van Communistische Partij in Cambodja (1960). In 1963 werd hij gekozen tot secretaris van het centraal comité van de partij en in datzelfde jaar vluchtte hij de bergen in om van daaruit de guerrillastrijd te organiseren…..de Rode Khmer. In de bergen raakte hij helemaal onder de indruk van de bergvolken om hem heen. Zij waren compleet zelfvoorzienend en kenden geen geldeconomie, een ideaalbeeld naar zijn hart. Saloth werd in 1975 leider van Cambodja, waarmee 1975, voor hem, het jaar nul werd. Van de ene op de andere dag moest Cambodja, of ‘Democratisch Kampuchea’ zoals de nieuwe natie moest gaan heten, een klassenloze boerenstaat worden (of eigenlijk al zijn). Om het nieuwe tijdperk te markeren zette Saloth Sar een punt achter zijn verleden. Hij verbrak de banden met zijn familie en noemde zich vanaf nu Pol Pot, een eigen verzonnen bijnaam die ‘politique potentielle’ betekent.

16716281_1840898382864292_7845488029824739476_o

Terwijl wij langzaam over het terrein van een voormalige middelbare school lopen, horen we de gruwelverhalen uit de tijd van het regime van Pol Pot. In 1975 maakte de Rode Khmer van deze school de beruchte S21 gevangenis (security prison 21). Het getal geeft al aan dat er meerder van zulke gevangenissen waren, maar S21 was berucht vanwege de martelingen en de nietsontziende ondervragingen die hier plaatsvonden. Om een democratische landbouwstaat te creëren moesten steden verdwijnen en moest iedereen boer worden. Geld, onderwijs, godsdienst en privébezit werden afgeschaft. Personen die niet meewerkten werden naar de gevangenissen gebracht. Het was een paranoïde maatschappij waarin een bril, zachte handen of het spreken van een vreemde taal al verdacht waren, . De baas geloofde niet in intellectuelen en hun ideeën. Tijdens zijn regeerperiode zijn 20.000 mannen, vrouwen en kinderen in het gebouw gevangen gehouden en gemarteld. Wie bekende ging dood. Slechts zeven mensen het uiteindelijk overleefd.

_DSF2125.jpg

Meteen aan het begin, op het schoolplein, staan 14 doodskisten. Dit zijn de kisten van de laatste slachtoffers die de Vietnamezen in 1979, toen zij de stad veroverden, hebben gevonden in de martelkamers.

_DSF2127.jpg

Vlak daarachter de galg met daaronder een paar grote kruiken waarin gevangenen werden gedood door ze te verdrinken.

Riepko.Krijthe1.jpg

De school is ingedeeld in drie gebouwen; in gebouw 1 bevonden zich de ondervraging kamers,

_DSF2130.jpg

in gebouw 2 zijn de cellen te zien waar de gevangenen verbleven voordat ze verhoord konden worden. Het moest er muisstil zijn, de gevangenen mochten niet met elkaar praten. De cellen zijn gemaakt van een-steensmuren in de voormalige klaslokalen, maar moesten later verstevigd worden met ijzer om omvallen te voorkomen.

Riepko.Krijthe1-4.jpg

In de gebouwen 3 en 4 zijn meer cellen te zien en overal foto’s (dossierfoto’s) van alle gevangen. Met het verhaal erbij gaat het leven en dringt het, in al z’n ellende, goed tot je door. Met dit Tuol Sleng museum zijn we er echter nog niet.

Riepko.Krijthe1-16.jpg

We moeten nog naar een van de ‘Killing Fields’ net buiten de stad. De meeste gevangen zijn uiteindelijk hier, in Choeung Ek’, geëxecuteerd. Later, toen de kogels te duur werden, werden mensen doodgeknuppeld en in massagraven gedumpt. Ook hier wandelen we in stilte, aandachtig luisterend naar onze koptelefoons, over het terrein.

_DSF2161.jpg

Kuilen laten zien waar zich eens de massagraven bevonden. Langzaam maar zeker worden de graven geruimd en geborgen. Een grote pagode is de laatste rustplaats van honderden schedels en grote beenderen. De kleine botjes blijven echter achter in de grond, het kan dus zomaar zijn dat je onderweg (menselijke) botjes op de grond ziet liggen. Vooral in de regentijd wanneer de grond snel wegspoelt.

Riepko.Krijthe1-17.jpg

Deze ‘andere kant’ van Cambodja is een ontnuchterende ervaring. Dit is een regime geweest wat niet onderdoet voor andere verschrikkingen die hebben plaatsgevonden.
Ironisch genoeg heeft Pol Pot zelf zijn bewind overleefd. Na de Vietnamese invasie is hij de jungles ingevlucht, waar hij zelfs opnieuw is getrouwd en kinderen heeft gekregen. Hij is pas in 1998 overleden Zijn leven kreeg een nieuwe kans, iets wat veel van zijn landgenoten nooit is gegund.

riepko-krijthe1-18

Terwijl we weer met onze tuk-tuk naar huis tuffen, praten we nog lang na over alles wat we gezien en gehoord hebben. Het museum en het veld hebben een onuitwisbare indruk achtergelaten!

PAREL VAN AZIE

Phnom Penh, de hoofdstad van Cambodja met ongeveer twee miljoen inwoners, werd ooit beschreven als ‘de parel van Azië’. Van deze vroegere glorie is nog maar weinig over. Alles is verdwenen of beschadigd als een gevolg van oorlog en revolutie. Het Rode Khmer regime, onder leiding van Pol Pot, is verantwoordelijk voor een pikzwarte bladzijde in de geschiedenis van Cambodja!

_dsf2129

De Lonely Planet gids laat echter weten dat de stad ‘has since risen from the ashes to take its place among the hip capitals of the region, with an alluring cafe culture, bustling bars and a world class food scene.’ We gaan het ervaren!

_dsf2135

Onderweg in het vliegtuig lees ik het verhaal hoe de stad aan haar naam gekomen is. De legende vertelt dat een oude vrouw, Penh genaamd, vier Boeddha beelden vond die aangespoeld waren op de oevers van de Mekong rivier. Zij bracht ze naar een nabije heuvel waar ze een gebedsplaats oprichtte. De stad die hier vervolgens ontstond kreeg de naam Phnom Penh oftewel de heuvel van Penh. Logisch toch? De gebedsplaats, de Wat Phnom’ (heuveltempel) bestaat nog steeds. Hiermee hebben we alvast onze eerste bezienswaardigheid genoteerd :).

_DSF2147.jpg

We logeren in het ‘Governor’s House’, het oude huis van de gouverneur, wat tien jaar geleden door een Belg werd opgekocht om er een klein hotel van te maken. Aangezien zijn eerste liefde eigenlijk de antiekhandel is, heeft hij zijn hotel aangekleed met vele antieke details, hetgeen absoluut extra cachet aan het geheel geeft. Een goed begin is hier zeker het halve werk!

Wat heeft Phnom Penh ons verder te bieden?

Riepko.Krijthe1-23.jpg

Onder de heerschappij van koning Norodom I vestigde de regering zich permanent in Phnom Penh (1866). In die tijd werden ook het Koninklijk Paleis en de Zilveren Pagode gebouwd, waarmee de groei van Phnom Penh begon. Gelukkig zijn deze gebouwen bewaard gebleven, waardoor ze tegenwoordig hoog op de lijst van niet te missen bezienswaardigheden staan.

riepko-krijthe1-21

Het koninklijk paleis is in dezelfde stijl gebouwd als dat van Bangkok. Ook hier bestaat het complex uit verschillende gebouwen, maar aangezien het tevens de officiële woning is van de huidige koning (Sihamoni) zijn grote delen voor het publiek gesloten. Desondanks krijg je zeker een indruk van de pracht en praal.

_dsf2190

Overal zie je de kernkleuren van het Boeddhisme; t.w. blauw, wit, rood, groen en geel. Geel (saffraan), oorspronkelijk de kleur gedragen door misdadigers, heeft nu de belangrijkste symboliserende waarde. Alle monniken dragen immers gele (oranje) gewaden. Geel staat voor nederigheid en afstand van een materialistische maatschappij. Het symboliseert verwerping en begeerteloosheid. Omdat geel ook de kleur van de aarde is, staan stabiliteit en zelfkennis eveneens hoog in het vaandel. Groen representeert jeugd, actie (karma), harmonie en kracht. Vandaar dat er rondom tempels altijd veel groene bomen en planten staan, vaak in mooi aangelegde en onderhouden tuinen. Rood staat voor levenskracht, vuur en heilige plaatsen/dingen. Deze kleur wordt gezien als een beschermende kleur (maar kan ook destructief zijn). Wit is uiteraard de kleur van reinheid en puurheid. Wit wordt ook gezien als het symbool voor kennis en een lang leven. Blauw (donkerblauw) tenslotte staat voor alles wat zeldzaam is, terwijl blauw in het algemeen genezing, kalmte en wijsheid representeert. Er is heel wat symboliek als je weet waar je op moet letten :).

_DSF2184.jpg

Op het terrein ligt ook de Zilveren Pagode (Wat Phrah Keo Morakot). Deze pagode is gespaard gebleven tijdens het regime van de Rode Khmer om hiermee hun betrokkenheid bij het behoud van het Cambodjaanse erfgoed te tonen. Het is haast om te lachen, ware het niet zo tragisch. De pagode dankt haar naam aan de zilveren vloeren. Maar liefst 5329 zilveren tegels van elk 1 kilo zijn hier gebruikt……samen meer dan 5 ton glanzend zilver! Je ziet er niet veel van. De hele vloer is bedekt met tapijten ter bescherming.

_DSF2185.jpg

Lopend over een trap van Italiaans marmer betreed je (op blote voeten) het heiligdom waar talloze kunstvoorwerpen zijn uitgestald. Het schitterende middelpunt is een kleine smaragden Boeddha (gemaakt van Baccarat kristal?) achter een een enorme (levensgrote) gouden Boeddha versierd met ruim 2000 diamanten. De grootste diamant in het midden van de kroon is geschat op 25 karaat ($1400/karaat)! Het glimt en glinstert om ons heen.

Riepko.Krijthe1-2 3.jpg

In de tempel vlakbij is net een ceremonie aan de gang. Deze Wat Ounalom is het centrum van het Cambodjaanse Boeddhisme. Volgens ons wordt er gevierd dat vele monniken hun diploma hebben gekregen. Overal blije gezichten, familie, lotusbloemen, selfies, muziek en veel boeddhistische vlaggen. Bijzonder om daar even onderdeel van uit te maken en verrassend dat we maar met zo weinig extra belangstellenden zijn. Dat zijn we in Bangkok wel anders gewend.

Riepko.Krijthe1-3 3.jpg

Ondertussen is het hoog tijd voor een verkoelend drankje langs de boulevard. We komen terecht in de Foreign Correspondents’ Club (FCC), uniek gelegen in een Frans koloniaal gebouw uit 1900. Een beschrijving: ‘In its earliest days, the capitol fell silent at sun down, and the choices for places to eat were just a handful. The FCC proved popular with foreign journalists and aid workers, who gathered around the bar for a cold beer and a swapping of tales. The FCC became the cornerstone of the capitol’s riverfront district.’ Aan de muren zien we oude berichten uit de ‘Phnom Penh Post’ hetgeen bijdraagt aan de atmosfeer. Hier is geschiedenis geschreven!

Riepko.Krijthe1-3.jpg

Na allerlei omzwervingen o.a. naar de ‘Psar Thmei’, de centrale markt met z’n grote koepel, lijkend op een ‘Babylonische ziggurat’

riepko-krijthe1-24

en het plaatselijke treinstation, vanwaar slechts in het weekend een ‘holiday line’ vertrekt,

Riepko.Krijthe1-20.jpg

belanden we op een originele houten boot voor een tocht over de Tonle Sap en de Mekong. Heerlijk relaxed genieten we van de avond en zien we de skyline van het opkomende Phnom Penh in al haar glorie, terwijl het leven aan de andere kant van de rivier nog verre van gemakkelijk is.

_dsf2153

Riepko.Krijthe1-12.jpg

De tegenstellingen zijn groot, de middenklasse ontbreekt en slechts voor de ‘happy few’ is het leven aantrekkelijk. Er is nog een lange weg te gaan voor de parel weer volop kan schitteren.

_DSF2145.jpg