Categorie: Thailand

Soms stuit je op van die onverwachte toevalligheden die leiden tot bijzondere ontdekkingen en verhalen. Op de hoek van Wireless (Witthayu) en Ploenchit Road staat een vreemd wit object, wat opvalt elke keer als we er langs komen. Al moet ik wel zeggen dat het paard voor het Central Embassy winkelcentrum veel van de aandacht wegneemt. 😉

Het betreffende object is rond, van beton, ongeveer drie meter hoog, is raamloos en bevat zelfs geen deur. Geen idee wat het is of waarom het daar staat, tenminste ……… totdat we een artikel lezen over ‘The Thing’. Het antwoord ligt, zoals zo vaak, in het verleden en heeft alles te maken met een bijzondere man; Nai Lert oftewel Master Lert.

Lert Sreshthaputa, geboren in 1872, ‘was born with an innovative mind’. Zijn vader noemde hem Lert Samantao wat ‘uniek en excellent’ betekent. Uniek zeker, want deze zoon liet zijn geboortedatum veranderen om zichzelf te voorzien van een gunstiger astrologisch teken. Het zal geholpen hebben, want Lert stond al jong bekend als geslaagd ondernemer, belegger, uitvinder en filantroop. Na zijn middelbare school begon hij zijn carrière als kantoorbediende bij de ‘Singapore Straits Company’ (nu Fraser & Neave Ltd, een ‘food and beverage’ bedrijf). Op z’n 22e werd hij een partner binnen hetzelfde bedrijf, maar zijn ambities gingen veel verder. Hij had ondertussen genoeg geld gespaard om zijn eigen bedrijf te openen op de Charoen Krung Road, de eerste straat in Bangkok gebouwd met (voor die tijd) moderne technologieën.

Even een klein stukje geschiedenis. Tot het midden van de 19e eeuw was de boot het belangrijkste vervoersmiddel. Dit veranderde met de komst van westerse politici en handelslui die hun ambassades en handelshuizen bouwden aan de oevers van de Chao Phraya. Deze buitenlanders stuurden een petitie naar koning Rama IV waarin ze verklaarden dat het gebrek aan wegen de oorzaak was van hun veelvuldig ziek zijn, want in hun thuisland waren ze gewend naar buiten te gaan in hun rijtuigen of om paard te rijden (nooit ziek!) en hier was dat onmogelijk. De koning bleek deze overwegingen serieus te nemen en bedacht tegelijkertijd dat wegen de dorpen en steden een heel ‘geordend’ aanzien gaven in tegenstelling tot de wildernis van gras en onkruid ter plekke. Aldus werd besloten. De bouw begon in 1862 en de weg werd in 1864 geopend. Op dat moment had de weg nog geen officiële naam (hij stond bekend als ‘de nieuwe weg’), maar later besloot de koning de weg de naam ‘Charoen Krung’ te geven. Dit betekent zoveel als ‘welvaart van de stad’. De aanleg van deze weg was het begin van de toename van transport over land.

Terug naar Nai Lert. Hij startte zijn eigen import bedrijf (Nai Lert Stores) met de verkoop van o.a. naaimachines, frisdranken en groenten en fruit in blik. Zijn enorme doorbraak kwam echter in 1910 toen hij, met het importeren van een ijsmachine, de eerste persoon in Thailand was die van water ijs kon maken. Dit bleek enorm bijzonder en werd als volgt beschreven: “Most people who had never seen it refused to believe that there was such a thing as frozen water. Ice had to be put on a tray and exhibited for the people to see at a museum. Some people even asked to take small cubes of ice for those at home to see. The old saying ‘to make a solid shape out of water,’ had been proved possible.” Ook in dit opzicht deed hij zij naam (uniek en excellent) dus eer aan. 🙂

Wat heeft dit alles te maken met ‘The Thing’?
In 1915 kocht Nai Lert, tot de verbazing van velen, een behoorlijk stuk moerasland van de koninklijke familie. Dit land leek immers voornamelijk geschikt voor de productie van rijst en niet voor iets anders? Om duidelijk te maken dat dit zijn land was, plaatste Nai Lert een serie van massief betonnen grenspalen in de vorm van (een deel van) een kanon, kogels of andere vormen van oorlogstuig rondom zijn land. Ooit waren het er zes, maar slechts ‘The Thing’ heeft de tand des tijds overleefd. Met een beetje fantasie kun je er inderdaad de achterkant van een kanon in zien. Met de aankoop van dit stuk grond werd hij de grondlegger van de ontwikkeling van het Ploenchit district. Hij was een visionair en verkocht individuele stukken land aan o.a. de Britse ambassade, dat daar vandaag de dag nog steeds huist, en aan de ‘Central Group’, de plek waar nu Central Embassy pronkt. Het is echter maar de vraag hoelang dit monument nog zal bestaan. Het ziet er verwaarloosd en een beetje vergeten uit. Gezien de nietsontziende ijver om van Bangkok een ultra moderne, bruisende en veilige stad te maken kan het zomaar zijn dat deze grenspaal geruisloos wordt verwijderd om instorten of andere ellende te voorkomen. Jammer, want achter dit merkwaardige herkenningspunt schuilt werkelijk een wereld van verhalen.

Nai Lert was een belangrijk man die zijn naam heeft waargemaakt en zijn land veel heeft nagelaten. Gedurende zijn hele leven was hij zeer gepassioneerd over het behoud van de cultuur en de tradities van het koninkrijk Siam. De koning had zelfs zoveel waardering voor hem dat hij hem de titel ‘Beloved Millionaire’ verleende in 1925. (haha).
Hij is vlak na WOII gestorven, maar zijn ‘Heritage house’ en het park in zijn naam bestaan nog steeds. Weliswaar vlakbij ons huis, maar helaas zijn beiden alleen open op donderdag en vrijdag, dus dat moeten we maar bewaren voor een andere keer.

Onlangs heb ik een boekje gekocht waarin verschillende wandelingen in Bangkok staan vermeld onder het motto ‘ontdek de historische kleine straatjes en steegjes’. Dat klinkt interessant, helemaal omdat het historische aspect wordt beschreven en verklaard.
We beginnen vanuit huis met een wandeling in Pathumwan (onze wijk), die ons door ‘eens rijke landbouwgrond langs Bangkok’s belangrijkste shopping district en door een omgeving waarin kleine hindoeïstische altaren te vinden zijn, leidt’. Om onduidelijke redenen kent het gebied rondom het ‘Ratchaprasong Square’ een concentratie van hindoeïstische altaren. Het zijn er zes, elk gewijd aan een andere god, en het plan is om ze allemaal te gaan bekijken. De complete wandeling is er eigenlijk eentje van vier uur, maar omdat het zo ontiegelijk warm is, 36 graden (voelt als 43 graden!) en klam zo vlak voor de regentijd, besluiten we om een verkorte versie te lopen.

We lopen over de Phloenchit Road richting Hyatt Hotel en komen als eerste langs het altaar van Indra. Hier worden kleine olifantjes en guirlandes van afrikaantjes geofferd. Indra is, in de Indiase oudheid, de god van oorlog, de hemel, onweer en regen. In zijn rechterhand heeft hij een bliksemflits waarmee hij doodt en tevens gesneuvelden weer tot leven kan wekken. Oorspronkelijk rijdt hij in een strijdwagen of op de zon, maar later laat hij zich rondrijden door zijn reuzenolifant Airavata, de hemelse voorvader van alle Indische olifanten. Ook goden gaan met hun tijd mee, want tegenwoordig is Indra vooral de god van de regen, die ‘de oostelijke hemel beschermt waaruit de moessonwolken komen’. Hij is vandaag de dag dus meer een vruchtbaarheidsgod. Ook nu is het bijzonder om te lezen hoe godsdiensten met elkaar verbonden zijn. ‘Indra is geboren uit de hemel en de aarde en scheidde deze voorgoed. Hij doodde een slang (Vritra) met een schuimpilaar en vormde zo de chaos. Dit zorgde ervoor dat de zon kon opkomen en de wateren vrij kwamen, het leven begon.’ Herkenbaar, toch?

Onze volgende stop ligt vlakbij: de beroemde en beruchte ‘Erawan Shrine’. Berucht vanwege de gewelddadige incidenten in de afgelopen jaren, beroemd vanwege het feit dat dit één van Bangkok’s meest bekende bezienswaardigheden is. Hier vind je elke dag een wirwar van mensen temidden van walmend wierook, klepperende bellen, muziek en heel veel (offer)geel. Je kunt zelfs tempeldanseressen huren om je gebeden extra kracht bij te zetten. Deze tempel is opgericht in 1956 om een einde te maken aan een reeks van ongelukken en andere tegenslagen bij de bouw van het Erawan Hotel. Hiervoor werd één van Thailand’s meest vooraanstaande astrologen geraadpleegd, die verklaarde dat de dag waarop de eerste steen voor het hotel werd gelegd ‘inauspicious’ (ongunstig) was geweest. Er moest daarom een tempel worden gebouwd om de geesten van het stuk land weer gunstig te stemmen. De Erawan Shrine is gewijd aan Brahma, de god van vergeving, vriendelijkheid, sympathie en onpartijdigheid. Elke deugd is weergegeven in één van de vier gezichten van het beeld. Je kunt een offersetje kopen bij de vele stalletjes waarin zich 12 wierookstokjes, 4 kaarsen, 4 guirlandes van jasmijn en afrikaantjes en 4 stukjes bladgoud bevinden. Daarna loop je met de klok mee langs de verschillende hoofden, waar je bij elk hoofd een vierde van je setje offert. Het hele hek ziet geel van de bloemen. Het is eigenlijk niet eens zo merkwaardig dat een hindoeïstisch altaar zo wordt vereerd in een boeddhistisch land. Het hindoeïsme kwam indertijd met de handelslui mee uit India en heeft toen een belangrijke plek veroverd in het Khmer koninkrijk in Angkor. Van de Hindoe goden in de Siamese cultuur werd Vishnoe de favoriet van het koningshuis, had Brahma de voorkeur van de priesters (vandaar dat Brahma aanbeden wordt in de Erawan Shrine) en werd Shiva vooral vereerd door vrouwen met een kinderwens.

Vishnoe, de god van de barmhartigheid, vinden we aan de overkant van de straat voor het InterContinental Hotel  We zijn hem al ontelbare keren gepasseerd, tenslotte is dit ook de weg naar het hoofdkantoor, maar hebben hem nog nooit echt goed bekeken. Vishnoe is meestal herkenbaar aan zijn blauwe kleur en zijn vier armen, waarin hij een schelp, een knots, een lotus en een discus draagt. Vast van symbolische waarde :). Dit altaar is in 1997 opgericht nadat een uitslaande brand het hotel, vlak voor de opening, grotendeels had verwoest. Het dient ter bescherming van lokale bedrijven en kan kwade geesten uit de omgeving verwijderen, want Vishnoe bewaakt de wereld en grijpt in als er iets mis dreigt te gaan. De offers hier zijn voornamelijk geel in de vorm van bloemen en stof tot aan Thaise desserts aan toe. Vishnoe heeft twee rijdieren, de slang Shesha (zijn rustbed) en de vogel Garuda. Hij staat hier afgebeeld op zijn Garuda, die hem door het universum moet voeren. Ook hier horen we weer een paralel met een andere godsdienst. Vishnoe heeft diverse incarnaties (wel tien verschillende!), waarvan de laatste, Kalki, nog moet komen…….  Wist je trouwens dat ‘avatar’ een begrip is uit het hindoeïsme? Het betekent letterlijk neerdalende of incarnatie.

Vlak naast het InterContinental ligt het Graysorn Plaza waar de godin Lakshmi te vinden moet zijn. Het is wel even zoeken, want ze is goed ‘verstopt’ op een stukje plat dak op de vierde verdieping van het complex. Zij is de godin van geluk, vruchtbaarheid en welvaart en tevens de compagnon van Vishnoe. Zij versterkt zijn kracht. Dat verbaast me niets, is het niet vaak zo dat vrouwen het beste in mannen naar boven halen? (haha).    We zien hier inderdaad veel vrouwen die snel even een offer komen brengen vergezeld van een gebed. De offers bestaan vooral uit roze lotus bloemen, munten en suikerriet. Waarom? Zijn dit typische wensen voor een vrouw (godin)? Lakshmi vertoont overigens een opvallende gelijkenis met de godin Aphrodite (Griekse mythologie) en met Venus uit de Romeinse mythologie. Alle drie de godinnen zijn geboren uit de oceaan, worden afgebeeld als jonge vrouwen en weerspiegelen geluk, schoonheid en vruchtbaarheid.    Zo leren we nog eens wat!

Onze laatste twee altaren bevinden zich pal naast elkaar op het plein voor het ons welbekende Central World gebouw. Als eerst is daar Trimurti, een combinatie van drie goden, te weten Brahma (de schepper), Vishnoe (de beschermer) en Shiva (de vernietiger). Klein, maar fijn en erg belangrijk! De Thai zien in Trimurti ook de god van de liefde en zij geloven dat hij iedere dinsdag en donderdag, om precies half tien              ’s avonds, vanuit de hemel afdaalt naar dit altaar. Op dit tijdstip zie je dan ook extra veel mensen hun offer brengen van rode rozen, rode kaarsen en de traditionele negen wierookstokjes. Bij elk altaar vind je trouwens een olielantaarntje waar de wierookstokjes aangestoken kunnen worden, want zonder wierook geen gebed.

Als laatste tenslotte de bijzonder populaire (en ook mijn persoonlijke favoriet) Ganesha. Ganesha is de god van kennis en wijsheid, neemt hindernissen weg en is de beschermheilige van reizigers. Opmerkelijk genoeg heeft hij een olifantenkop als hoofd, waarmee hij duidelijk van alle andere goden is te onderscheiden. Hoe dat gekomen is?Ganesha stond voor de deur van zijn moeder Parvati op wacht toen zijn vader Shiva plotseling thuiskwam. Hij had Shiva nog nooit gezien en weigerde hem de toegang tot het huis. Shiva werd vreselijk boos en onthoofde, naar later bleek, zijn eigen zoon. Hij zocht vervolgens snel naar een ander hoofd en koos dat van de eerst volgende voorbijganger; dat was dus een olifant. Grappig genoeg heeft hij een muis (of een rat) als rijdier.
Offerandes bestaan, naast de ‘gewone’ zaken, uit fruit zoals bananen en appels, melk en traditionele desserts. Ik ben toch wel benieuwd waarom er bij elke god typisch ‘eigen’ giften aangeboden moeten worden. Dat is echter iets voor een andere keer. Het blijft hoe dan ook apart om temidden van alle drukte en alle moderne hoogbouw om ons heen mensen te zien die in alle rust hun geloof beoefenen. De altaren zijn puntjes van rust in de hectiek van alledag.

Een gigantische driekoppige olifant op een enorme oud-roze sokkel is onmogelijk te missen in het Samut Prakan gebied. In dit super beest, gemaakt van brons, huist het Erawan museum. De hele olifant weegt maar liefst 250 ton, is 29 meter hoog en 39 meter lang. Dit alles op een sokkel van vijftien meter hoog, dus je kunt er echt niet omheen :).

De lyrische beschrijving van het beeld luidt als volgt: ’With a proud, war-like demeanor and trunks the size of ancient Banyan Trees, this is an epic image of Hindu mythology’s Airavata (otherwise known as Erawan) you’ll never forget. It’s one man’s dream come to life.’ Er wordt hier gesproken over een oude bekende (haha), Khun Lek Viriyapant. Deze excentrieke Thaise business tycoon is namelijk ook de bedenker en uitvoerder van ‘The Sanctuary of Thruth’ en ‘Ancient Siam’ (Muang Boran). Zijn streven was om zijn grote privé collectie van Thaise antiquiteiten te behouden voor de komende generaties. Zijn oorspronkelijke opzet nam een andere wending toen een vriend suggereerde het museum in de vorm van een appel te bouwen. De appel als het klassieke westelijk symbool voor het menselijk lot. Khun Lek vond echter een oostelijke symboliek meer van toepassing en besloot gebruik te maken van de hindoeïstische olifant (Erawan) als inspiratiebron voor zijn museum. Erawan is de Thaise vorm van de mythische olifant Airavata. Deze olifant (meestal wit) is het rijdier van de god Indra (de god van oorlog, de hemel, onweer en regen) en wordt gezien als een belangrijk symbool van de oosterse wereldbeschrijving. De olifant is in de mythologie van Thailand ‘zo groot als een berg met drie tot drieëndertig koppen waarbij elke kop voorzien is van zeven slagtanden’. Khun Lek heeft deze beschrijving behoorlijk letterlijk genomen…….

We maken echter eerst een wandeling door de tropische tuinen onder begeleidend olifant getrompetter. Rondom het onderstuk staan overal olifanten opgesteld (dit museum wordt ook wel de olifantentempel genoemd). Je kunt onder de olifanten doorlopen, waarop ze beginnen te trompetteren. Een kleine donatie maakt je geluk compleet :).

Langs de binnenbocht loopt een ‘ringsloot’ waarin de gelovigen lotusbloemen laten meevoeren door de stroom opdat alle pech tegelijkertijd zal verdwijnen uit hun leven. Even verderop zien we een ijverige dame dezelfde bloemen weer uit het water vissen met een net. Zouden ze de bloemen even laten drogen en opnieuw verkopen? Of is dat de cynicus in ons?

Khun Lek zag de olifant niet slechts als een rijdier voor de god Indra, hij zag de olifant vooral als een kosmisch dier. De binnenkant van het museum staat daarom model voor de hindoeïstische voorstelling van de wereld. Een wereld die bestaat uit een onderwereld en de aarde zelf (beide in het voetstuk) en tenslotte de hemel welke zich in de buik van de olifant bevindt. We starten in de onderwereld. Een donkere, kille ruimte (de AC’s blazen volop) met daarin heel veel antieke en religieuze voorwerpen. Menig voorwerp hier wordt gezien als heilig omdat ze vruchtbaarheid en voorspoed brachten in het verleden. In deze ruimte heerst stilte en de bedoeling van deze ruimte is dat moderne mensen kunnen (moeten) leren van het verleden, omdat ‘gebeurtenissen in het verleden als een kompas en een stuur zijn voor een veilige en rustige reis in het heden.’

Hierboven ligt Mount Meru oftewel de menselijke wereld volgens het boeddhistische geloof. De binnenkomst is nogal overweldigend. Alles is gedecoreerd met veel beeldhouwwerk, kleurig glas in lood en uitbundige beelden met porseleinen details.

We nemen de tijd om goed rond te kijken en weten eigenlijk niet of dit kunst is of toch kitsch. Bijzonder, dat zeker! Het vakmanschap is overweldigend. Boven aan de trap staat het beeld van Guanyin, de godin van troost en genade. Veel mensen nemen de tijd om hier even stil te staan, offerbloemen neer te leggen en uiteraard om te bidden. Grappig om ook hier weer te ontdekken dat vele geloven vlak bij elkaar liggen en massaal met elkaar verstrengeld lijken te zijn. Guanyin wordt in de traditionele godsdienst, taoïsme en Chinees Boeddhisme vooral opgeroepen in gebeden ten tijde van gevaar, terwijl ze in de Chinese volksreligie vooral wordt aanbeden bij het vragen om de geboorte van een zoon. Op schilderijen wordt ze dan ook dikwijls voorgesteld met een kindje in haar armen, waardoor je haast gaat denken dat je hier te maken hebt met Maria en haar kindje Jezus.

Om deze verstrengeling nog meer te benadrukken zijn er de vier grote pilaren die elk scenes beschrijven uit een van de vier wereldreligies, aldus Khun Lek. Ik weet niet welke religie er hier ontbreekt of misschien heeft Khun Lek het hindoeïsme en het boeddhisme bij elkaar gevoegd? Naast de twee voorgenoemde (wereld)religies zijn er immers nog het christendom, het jodendom en de islam. Even voor alle duidelijkheid: ‘een wereldreligie is een religie die aanspraak maakt op een universele waarheid. Daardoor zijn deze niet gebonden aan een bepaalde omgeving of etniciteit en kunnen zij zich wijd verspreiden.’ Het zijn er echt vijf! Het kan natuurlijk ook zijn dat het Boeddhisme al alom vertegenwoordigd is in dit museum en dat er daarom alleen scenes uit de overige vier op de pilaren zijn afgebeeld? Hoe dan ook, de pilaren rijzen hoog naar boven tot aan de koepel, het dak van de wereld en een kunstwerk op zich.

Het laatste stukje omhoog voert ons vanuit het sokkel door een poot van de olifant  naar de buik van de olifant. We bevinden ons nu in de hemel (Travatimsa Heaven; de wereld op de top van Mount Meru). De gebogen muren laten schilderingen uit het heelal zien, terwijl rondom hele oude Boeddha beelden staan opgesteld. Dit is een heilig gebied. Overal liggen kussens op de grond zodat een ieder kan bidden of (zoals Khun Lek voor ogen had) in elk geval in stilte kan bedenken hoe religie een bijdrage kan leveren in het ondersteunen van de wereldvrede. Ook deze ruimte heeft iets onwerkelijks. Het is alsof je je in de droom van iemand bevindt en je die droom voor je ogen werkelijkheid ziet worden. Van ontwerp tot voltooing heeft hem tien jaar gekost, maar van het resultaat kun je niets anders zeggen dan dat het een ‘must see’ is. Groots in alle aspecten!

We lopen nog een laatste rondje door de tuin om te genieten van alle mythische dieren en voorstellingen temidden van een wereld van groen en water. Ook hier aan details geen gebrek.

Terwijl ik geniet van de sprookjesachtige details en me inleef in de mystiek van de verhalen, besef ik me dat hier weinig buitenlanders komen omdat ze het of te ver vinden van het centrum of de entreeprijs buiten proporties vinden voor wat het te bieden heeft. Toch beoordeelt ‘tripadvisor’ het met een 4.5 (uit 5) overall en is de (voor mij) meest kenmerkende beoordeling: ‘briljante over the top Boeddhisme kitsch’ met de toevoeging ‘ga dat zien!’ Ik zeg: Doen!

De spoorlijn van Thailand naar Birma, de Birmaspoorlijn, is in Nederland vooral bekend als de ‘Dodenspoorlijn’. Even een stukje geschiedenis. In december 1941 begint Japan aan haar opmars door zuidoost Azië. Na hevige gevechten verslaan de Japanners uiteindelijk de Britten in Singapore (1942). Omdat de bevoorrading voor de troepen in Birma steeds moeizamer verliep vanwege bombardementen op zee, besloten de Japanners een oud Brits idee uit de kast te halen, n.l. de aanleg van een ruim 400 kilometer lange spoorlijn tussen Thanbyauzayat in toenmalige Birma (Myanmar) en Nong Pladuk in Siam (Thailand). De Britten hadden dit idee indertijd laten varen vanwege het ruige, bergachtige landschap en het tropische klimaat. De Japanners bedachten nu dat deze geweldige onderneming met de ‘hulp’ van krijgsgevangenen prima gerealiseerd kon worden. Het werk werd in zestien maanden voltooid, ondanks berekeningen van Japanse ingenieurs dat het project minimaal vijf jaar zou duren!

In de provincie Kanchanaburi bevinden zich zowel de ‘bridge over the river Kwai’ als de ‘Hellfire Pass’, twee bekende restanten van deze eens zo beruchte spoorweg. Het is tijd om ons eens onder te dompelen in dit stukje veelbesproken verleden.

Wij varen eerst per boot naar de brug. Een heerlijk tochtje over de Kwai rivier om de omgeving goed in ons op te kunnen nemen. Het is tropisch warm en dicht bebost rondom ons. Je kunt je je nu al voorstellen dat hier veel mensen zijn omgekomen als het gevolg van uitputting, ondervoeding en/of tropische ziekten.

Opeens zien we de stalen brug voor ons opdoemen. Deze wereldberoemde brug (door boeken en films) is eigenlijk het symbool van de Birma spoorlijn geworden. Wat bijna niemand weet is dat er eigenlijk twee bruggen werden gebouwd, een houten en een stalen, die de verbinding vormden tussen beide landen. Deze bruggen werden regelmatig gebombardeerd door de geallieerden. Na de oorlog is de stalen brug weer in ere hersteld (hiervoor is Japanse hulp gebruikt) en tot op de dag van vandaag rijden er nog treinen over een klein deel van het oorspronkelijke traject.

Je kunt wel over de brug wandelen, het is tenslotte een belangrijke toeristische attractie, maar wanneer er een trein in aantocht is moet je aan de kant. Iemand blaast op een fluitje en zwaait met een rode vlag, waarop iedereen snel in een inham moet gaan staan. Onder grote belangstelling over en weer rijdt de trein vervolgens stapvoets over de brug. Wij hebben het mee mogen maken !!

Het is afschuwelijk om je te realiseren dat er tijdens de aanleg van de spoorlijn per dag gemiddeld 75 arbeiders stierven. Dit komt neer op zo’n 15.000 krijgsgevangenen en ongeveer 100.000 burgers. De bijna 3.000 Nederlanders waren vooral KNIL-militairen en Nederlanders uit het vroegere Nederlands-Indië. Wat ik me zelf nooit gerealiseerd heb is dat hier ook heel veel Aziatische mensen zijn omgekomen, zowel uit Thailand en Birma als ook uit Indonesië en Maleisië. Na de voltooiing van de spoorweg in december 1943 bestond het werk vooral uit onderhoud en reparatie van schade door tropische regenbuien en geallieerde bombardementen. De werkkampen lagen vaak vlak naast vitale punten van de spoorweg, waardoor bombardementen naast de bedoelde schade ook veel slachtoffers en gewonden onder de dwangarbeiders veroorzaakten. Met dit verhaal in je achterhoofd loop je heel anders over een ‘gewoon stukje spoor’. Een ironisch weetje is dat de eerste trein die over de spoorlijn reed een bordeeltrein was voor de Japanse officieren.

De Hellfire Pass of Konyu Cutting ligt in de bergen met een erg dichte bebossing. Het was een extreem moeilijk deel van de bouw omdat het zo afgelegen lag, er geen goede werktuigen beschikbaar waren en de mannen dwars door een bergketen moesten hakken.

Bijna alles moest met de hand worden gedaan! De krijgsgevangen werden ook hier tot het uiterste gedreven om het werk in recordtijd te voltooien. ‘Dit gebied kreeg zijn bijnaam na de drie maanden durende ‘Speedo’ bouw periode waarbij de gevangenen wel 16 tot 18 uur per dag moesten werken. De aanblik van uitgehongerde gevangenen in het donker aan het werk bijgelicht door fakkels zou lijken op een scène uit de hel.’
Dat was het ook. Vele mannen werden doodgeknuppeld door de Japanse bewakers en honderden anderen stierven aan cholera, uitputting, verwondingen, infecties en andere ziektes. Er wordt gezegd dat ‘slechts 300 van de 1000 mannen deze uitputtingsslag overleefden en dat de wanhoop en de krankzinnigheid nog steeds af te lezen is in de uitgehakte rotsen.’

Terwijl wij rondlopen, luisterend naar onze koptelefoontjes, horen we verhalen van overlevenden over hoe ze wagens vol moesten laden met stenen net zolang totdat er werkelijk geen steentje meer bij kon. Daarna met z’n allen duwen om de wagen te kantelen over de rand van de afgrond. Onnodig om te zeggen dat er vaak wat mis ging?

We lopen het vier kilometer lange wandelpad (nemen per ongeluk de klim-en klauterweg op de heenreis) en krijgen zo een voorstelling van alle moeilijkheden waarmee de gevangenen te maken kregen.

Het geeft een beeld, maar het haalt de werkelijkheid bij lange na niet. De doden die eerst langs de spoorweg werden begraven, zijn later opnieuw begraven op drie erevelden. Een indrukwekkend gezicht en een herinnering aan een tijd die niet gemakkelijk te vergeten is door een ieder die ermee te maken heeft gehad. Veel overlevenden hebben later geestelijke problemen gekregen, hetgeen niemand zal verbazen.

‘Had enough pad Thai to last a lifetime? Join this Bangkok tour to experience the Chinese food, culture and architecture of the Chinatown area. Be bamboozled by the market scene, see shops that sell nothing but religious paraphernalia, and try foods you’ve never heard of before!’ Onze interesse is meteen gewekt. We moeten ons om 18.00 uur melden vlakbij het Hua Lampong treinstation en uitkijken naar iemand met een mooi grasgroen T-shirt. Moet lukken!

Onze gids, Olive, neemt voortvarend het heft in handen. Zij vertelt in rap tempo over de opzet van de avond, waarin we een tocht gaan maken ‘door de draak’, terwijl we onderweg de sfeer en de cultuur zullen opsnuiven van dit 200 jaar oude district en onderwijl zullen genieten van de lokale keuken in zeven verrassende hapjes van ‘streetfood’ tot meer verfijnde eetgelegenheden. Bangkok’s Chinatown, of Yaowarat zoals het hier bekend staat, is een favoriete eetbestemming voor zowel toeristen als de lokale bevolking en zoals elke echte ervaring moet je het zelf beleven, want alles draait tenslotte om de smaak, aldus Olive. Ze besluit haar relaas met de slogan:’ our tour is simply a foodie’s dream come true!’ Leuk zo’n ervaring, toch?

Onze eerste stop is tegenover de Wat Tramit, ook wel de tempel van de gouden Boeddha genoemd. Deze tempel is bekend omdat hier de grootste gouden Boeddha van de wereld staat. Dit massieve beeld van maar liefst drie meter hoog en met een gewicht van vijf en een halve ton werd min of meer toevallig ontdekt toen dit boeddhabeeld in 1955 werd verhuisd. Van het gipsen beeld brak per ongeluk een stukje af tijdens een val van de kraan, waardoor het goud tevoorschijn kwam. Waarschijnlijk is het beeld destijds met gips verhuld toen Thailand werd veroverd door de Birmezen, zodat zij de waarde niet zouden ontdekken. Veel verder dan deze informatie gaat onze culturele ontdekking en ervaring niet. We leren al snel dat het accent van deze tour vooral ligt op het eten zelf, maar alle kleine extra weetjes zijn meegenomen. 🙂

Goed, tegenover de tempel staat een straatverkoper, de eigenaar een tweede generatie rode soep verkopers. Uiteraard heeft deze soep een veel mooiere naam, maar die kan ik niet meer herinneren. In het kraampje worden de noedels gekookt, terwijl er verse groente in een kommetje worden gedaan. Noedels erbij, rode soep erover en klaar is kees. “Alles in een kom” is ook hier populair!

Daar zitten we dan, aan de straatkant op een plastic krukje met ons kommetje rode lekkers. Op tafel een heel assortiment aan smaakmakers zodat we onze maaltijd aan onze eigen smaak kunnen aanpassen. Olive waarschuwt ons dat we vooral niet teveel moeten eten, want de avond is nog lang niet voorbij en er volgen nog veel meer lekkere dingen!

We vervolgen onze weg naar de grote Chinese poort die het begin van Chinatown markeert. De poort wordt daarmee gezien als de kop van de draak. Chinatown is rond 1782 ontstaan toen Chinese arbeiders hier hun geluk zochten. Het is erg toeristisch maar tegelijkertijd ook erg levendig. Volgens Olive, zelf kwart Chinees, absoluut een ‘must’ voor iedereen die Bangkok bezoekt.

Onder de poort ligt de ‘aarde’ steen van waaruit elke optocht of elke belangrijke gebeurtenis start.

Van hieruit slingert de grote hoofdstraat, Thanon Yaorawat, zich als een lang kronkelend lijf door het district. De straat kenmerkt zich door vele gekleurde reclameborden die elkaar lijken te overschreeuwen. De winkeltjes van overdag sluiten rond zessen hun rolluiken en de trottoirs verdwijnen onder de vele ‘pop-up’ terrasjes die bij de vele restaurantjes horen. Dit drukke centrum gedeelte staat bekend als de buik van de draak. Wij vinden hier onze volgende stops.

Als eerste in het Canton House, waar we heerlijke dimsum eten van gehakt en garnalen in groene slierten en kennis maken met de ‘killer sauce’. Wees gewaarschuwd, al is een beetje killer goed te doen. Wat volgt is mango sticky rice. Gewoon langs de kant van de weg, letterlijk met de rug tegen de muur is het genieten van zowel de tropische hitte als het favoriete Thaise toetje. Het lijkt nu al een volledige maaltijd en we zijn nog niet eens op de helft!

Zoals gezegd centreert Chinatown zich om Yaowarat street. Rondom deze hoofdstraat bevindt zich een wirwar van kleine straatjes met elk hun eigen charme. Zo lopen we door Texas street. Zo genoemd omdat hier veel Westerns zijn opgenomen en het daarom zou lijken op Texas. Ook lopen we door de ‘achterbuurten’ (volgens Olive) waar alles draait om de verkoop van amuletten, gokbriefjes en tweedehands spullen. Het is haast jammer om hier snel langs te lopen, er is gewoon veel te zien. We kunnen het dan ook niet laten om diverse amulet kraampjes wat uitgebreider te bekijken. Minuscuul kleine hangertjes stellen kunstig gesneden tijgertjes voor, gemaakt uit een tand van een tijger. ‘Maar’, zegt de man geruststellend, ‘de tijger was al dood hoor….’ Geloof jij het?

Grote garnalen geroosterd op een barbecue omhuld met de overbekende en zeer hete tom yam saus in combinatie met Chinese noedels met garnalen zijn onze volgende culinaire verrassing. Het betreffende restaurant is beter dan een ander in de buurt, maar de bediening is abominabel waardoor ze veel klandizie mislopen. Het komt allemaal, volgens onze bron, omdat er in deze zaak twee families werken die niet goed met elkaar communiceren. Wij merken er weinig van. Of Olive is een vaak en graag geziene klant of ze heeft de wind er goed onder. Wij hebben onze gerechten in elk geval vliegensvlug voor ons staan. Heerlijk!

Terwijl we onze weg vervolgen naar de ‘lava bun’ zien we etalages vol haaienvinnen en anderen vol potten met vogelnestjes. Allemaal even exotisch en mogelijk ook discutabel? Olive wil er niet teveel over zeggen behalve dat het erg dure lekkernijen zijn.

De lava bun is een soort warm broodje met ‘salty egg custard’ dat als lava naar buiten moet stromen wanneer je het broodje openbreekt om de stoom te laten ontsnappen. Een verrassing, want hoewel de naam niet veel doet verwachten, is dit beslist lekker.

Aan het einde van de ‘buik’, net voordat de ‘staart’ begint, bevindt zich onze voorlaatste stop. ‘Crispy pork belly’ wordt in smalle reepjes gesneden en gemengd met groenten tot een scherp prutje. Volgens Olive moet je er eerst van hoesten, maar daarna is het hemels. Ik blijf echter hoesten, dus ik houd het verder maar voor gezien.

Langzamerhand vormt deze eetbelevenis al ruim meer dan een volledige maaltijd en nu hebben we nog het toetje tot besluit. We mogen zelf een keuze maken uit de diverse mogelijkheden en besluiten elk wat anders te kiezen zodat we het optimale kunnen halen uit het slotakkoord van deze avond. Onze keuze valt op een combinatie van ‘black sesame dumplings in hot ginger tea’ en ‘frozen coconut pudding’. Een waardige afronding van een gedenkwaardige avond. Er zijn hier adresjes ontdekt die zeker extra aandacht waard zijn. 🙂