Categorie: Geen categorie

(Om te bidden en te mediteren)

Onze ontdekking van de Champagnestreek begint in Reims, de hoofdstad van de streek, maar misschien beter bekend als de ‘kroningsstad’. In Reims (uitgesproken als ‘Rrrahnse’) zijn maar liefst 33 koningen gekroond in iets meer dan 1000 jaar. Deze traditie begon met de kroning van Lodewijk de Vrome in 816 en eindigde met Karel X in 1825.

Bij de kroning van Karel VII (1429) was ‘de heldin van Frankrijk’ en ‘de maagd van Orléans’ Jeanne d’Arc aanwezig waar zij de volgende woorden sprak: ‘Hij heeft hard gewerkt, het is niet meer dan eerlijk dat hij wordt gehuldigd.’ Jeanne d’Arc, geboren in 1412 als een simpel boerenmeisje, stierf in 1431 als degene die ervoor had kunnen zorgen dat Karel VII  koning van Frankrijk werd en daarmee was zij de redster van het land. Zowel in als net buiten de kathedraal staat een beeld van Jeanne, een eerbetoon aan een ‘meisje’ die door een kroning de geschiedenis van Frankrijk veranderde.

De kroningen verliepen, sinds de kroning van Lodewijk VIII in 1223, allemaal volgens een vastgelegde ceremonie. De (zondag)ochtend van de kroning haalden twee bischoppen de koning op in het aartsbisschoppelijk paleis om hem naar de kathedraal te begeleidden. Tussen het paleis en de kathedraal was een met wandtapijten versierde houten galerij geplaatst. De koning knielde aan de voet van het altaar en ging vervolgens onder een baldakijn zitten. De heilige ampul van Remigius, bisschop van Reims, werd samen met de kroon van Karel de Grote en andere gewijde voorwerpen zoals o.a. zijn zwaard, de scepter, de hand als symbool van de rechterlijke macht, de Bijbel en de koningsmantel van paars fluweel met Franse lelies op het altaar gelegd. Na de eedaflegging en ander ceremonieel zoog de aartsbisschop een druppel ‘heilig chrisma’ met een gouden naald (!) uit de heilige ampul op, om dat te mengen met gewijde oliën. Hiermee werden vervolgens hoofd, buik, schouders, rug en ellebogen van de koning gezalfd (ik vroeg me al af waarvoor de ampul gebruikt werd!). 

Al deze historische gebeurtenissen heeft Cathédrale Notre-Dame beslist een belangrijke plaats gegeven in de Franse geschiedenis en cultuur. Vanwege haar belangrijke rol in de Franse geschiedenis evenals de eenheid in stijl en het schitterende beeldhouwwerk staat deze kathedraal nu op de werelderfgoedlijst.

In alle hoeken en nissen staan beelden, het zijn er ruim 2300!

Sommigen beelden zijn door de jaren heen zwaar beschadigd door oorlogsgeweld of het klimaat en zijn tegenwoordig ondergebracht in het ernaast gelegen Palais du Tau, ooit het paleis van de aartsbisschop van Reims. Hier verbleven de Franse koningen gedurende de uitbundige kroningsfeesten. Helaas voor ons wordt dit paleis (annex museum) momenteel gerestaureerd en moeten we het doen met foto’s op grote panelen langs het plein.

We lopen verder naar de kathedraal. Het centrale portaal aan de westgevel is gewijd aan de maagd Maria. Vooral het beeld van de ‘Engel met de glimlach’ (l’ange au sourire) is beroemd. Het is het symbool geworden van de stad Reims en wordt ook wel de glimlach van Reims genoemd. Het originele beeld is tussen 1236 en 1245 gehouwen.

In 1914 werd tijdens een artilleriebeschieting het beeld van de Engel onthoofd doordat er een brandende balk van het gebint op viel. Het hoofd viel in een twintigtal stukken uit elkaar, die door een geestelijke werden opgeslagen in de kelders van het bisschoppelijk paleis. Het verhaal van de beschadiging en het terugvinden van de resten werd door de Franse propaganda lange tijd gebruikt als aanklacht tegen de vernieling van Frans erfgoed door het Duitse leger en als symbool voor de Franse superioriteit. Na de oorlog werden de resten, met behulp van een afgietsel dat aanwezig was in het Museum van Franse monumenten, weer samengevoegd en werd het nieuwe hoofd in 1926 op zijn plaats teruggezet, waar wij het kunnen bewonderen. Grappig weetje is dat er in 1930 een lila postzegel met een afbeelding van een detail van de ‘Engel met de glimlach’ werd uitgegeven. De frankeerwaarde was Ffr 1,50, maar daarboven werd een toeslag, ten bate van de ‘Caisse d’amortissement’ (kas voor de aflossing van oorlogsschuld), geheven van Ffr 3,50. Bijzonder!

Ook verder in de kathedraal kijken we onze ogen uit. Hier geen goud en glitter, wel zijn er veel beelden en prachtige glas-in-loodramen. Er hangt een serene rust en iedereen loopt zachtjes, praat fluisterend en gedraagt zich ingetogen.

Veel van het oorspronkelijke gebrandschilderde glas is vernietigd tijdens de revolutie en WOI. Het grote roosvenster uit de dertiende eeuw (12,5 m in doorsnee) bleef gelukkig behouden. In het midden is het ‘ontslapen van de Moeder Gods’ (Maria Hemelvaart) uitgebeeld met in de medaillons de apostelen en er omheen profeten en musicerende engelen. We zullen het maar geloven, de details zijn van deze afstand niet te zien!

We wandelen op ons gemak verder door de stad op zoek naar andere bijzondere plekken. Zo lopen we langs de ‘Porte de Mars’, de Romeinse toegangspoort van Reims. De poort kreeg haar naam van een nabij gelegen verdwenen tempel gewijd aan de oorlogsgod Mars.

De boog is sinds 1840 beschermd als historisch monument. Het bouwjaar is onzeker. Van oudsher wordt een tijdstip tussen 130 en 190 aangenomen, maar volgens archeologisch onderzoek zou dit ook in de eerste drie decennia van de 3e eeuw kunnen zijn. We lezen dat de poort ooit gebouwd is ter ere van keizer Augustus (de eerste keizer van het Romeinse Rijk en de achterneef van Julius Cesar), maar hij regeerde van 27 voor Christus tot 14 na Christus……. Broodje aap? Wat wel zeker is dat de triomfboog werd gebouwd op het einde van de voornaamste verkeersas van noord naar zuid, de cardo maximus. Tegelijk werden drie andere triomfbogen gebouwd op de andere belangrijke verkeersassen van de stad, waarvan echter geen resten bewaard zijn gebleven. Het ging hier niet om triomfbogen om een militaire overwinning te vieren, maar om monumenten die de rijkdom van de stad uit moesten drukken.

Zodra je dichter bij de poort komt kun je de verhalen zien die in het steen gegraveerd zijn. Zo moet je (vervaagde) afbeeldingen van Romulus en Remus, de mythische stichters van Rome, kunnen zien. We doen ons best, maar hebben de ‘she wolf’ niet kunnen ontdekken. Noch de afbeelding van het bekende verhaal van Leda en de zwaan. Al sinds de klassieke oudheid symboliseert de zwaan schoonheid, elegantie en perfectie in verschillende kunstvormen. De mythe vertelt over de verliefde Zeus die er maar niet in slaagde om de getrouwde Leda te verleiden. Hij besloot zichzelf te veranderen in een zwaan en inderdaad …..hij wist Leda in deze gedaante te overweldigen en zij bedreven de liefde.

Pas na veel speuren op het web ontdek ik dat beide afbeeldingen te vinden zijn op de plafonds van de verschillende bogen en dat je bovendien wel heel goed moet kijken om het tafereel te ‘ontcijferen’. Zeg nou zelf ……. 🙂

We gaan verder met de ontdekkingstocht ‘om te bidden en te mediteren’ en nemen onderweg de hoogtepunten die we tegenkomen mee. Omdat veel ‘bezienswaardigheden’ gesloten zijn ivm reparatie werkzaamheden besluiten we na een lunch in art deco stijl bij Brasserie Le Boulingrin door te lopen naar het zuiden van de stad en wel naar Basilique Saint-Remi, een door velen vergeten maar naar verluidt nog steeds mooie Romaanse kerk. 

De basiliek uit de 11e eeuw werd genoemd naar de, al eerder genoemde, heilige Remigius die Clovis heeft gedoopt. Clovis of Chlodovech (ca. 465-511) was de eerste koning die alle Frankische stammen verenigde onder één heerser. Deze gebeurtenis vond echter niet hier plaats, maar, zoals we ondertussen weten, in de kathedraal. Onderweg naar de basiliek zien we de aanwijzingen voor de pelgrimsroute Via Francigena die, het kan het ook anders, dwars door Reims loopt.

De Basilique St.-Remi is zowel de oudste kerk van Reims als de grootste Romaanse kerk in Noord-Frankrijk. Het is de beroemdste religieuze plaats in de stad, na de kathedraal. De eerste kerk die zich op deze plaats bevond is in 852 gewijd.

De kerk was verbonden met het Franse koningsschap vanwege het graf van de Heilige Remigius (de graftombe van Remigius bevindt zich achter het altaar) en omdat de Heilige olie hier werd bewaard. Het verhaal gaat dat deze olie door engelen was gebracht voor de zalving van de Franse koningen. Door de afmetingen van de basiliek, ruim 120 m lang en maar 26 m breed, wordt ‘de indruk van een eindeloze ruimte gewekt, wat nog eens wordt versterkt door het halfduister’.

Daarnaast straalt de ruimte door de soberheid, de grote hoogte en de kleine ramen een speciale sfeer uit. Imposant is zeker de grote lichtkroon waarop 96 kaarsen staan voor de 96 levensjaren van Remigius. 

Na al deze indrukken zijn we zeker toe aan zo’n ijskoud glaasje bubbels waar de streek vooral om bekend staat. Zoals hier gezegd wordt: ‘un verre de bulles par jour éloigne le médecin du cerveau’ (a glass of bubbles a day keep the brain doctor away). Zou dit echt waar zijn? Het schijnt in ieder geval wel zo te zijn dat onderzoekers hebben ontdekt dat een ingrediënt in de pinot noir en de pinot meunier, de druiven waarmee champagne wordt gemaakt, een positief effect heeft op de hersenen. Wetenschappers stellen verder dat dit onderzoek zeker ‘interessant’ is, maar dat meer onderzoek wel nodig is. Wij nemen alvast de proef op de som.

À la vôtre!

Knp: 51-50-79-78-77-74-75-39-40-42

Na een lange winterstop, waarin veel regen is gevallen en de grond vaak te nat en deels onbegaanbaar was, is het nu de hoogste tijd om ons ritme van regelmatig wandelen weer op te pakken. We weten inmiddels dat wandelen – in de natuur – goed voor ons is, maar het schijnt ook zo te zijn dat wanneer je samen beweegt (wandelt), je elkaar veel beter gaat begrijpen. Misschien hebben wij dat niet direct nodig? We begrijpen elkaar zonder samen wandelen gelukkig ook wel. De nieuwste stelling is echter dat je van wandelen eigenlijk slimmer wordt. Het helpt je om ideeën te verzinnen, je wordt creatiever. Daarnaast krijg je een goed humeur van ritmisch wandelen (als je samen met iemand anders wandelt, blijk je (onbedoeld) hetzelfde ritme aan te nemen) en een goed humeur en creativiteit versterken elkaar. Wat wil je nog meer? Reden genoeg om te beginnen!

Het vervolgstuk van ons (Westerkwartierplus)pad voert ons, volgens het boekje, over ’t Pad, langs een steenhuis en een borg en verderop langs een voormalig kamp, een pingoruïne en dwars door de weilanden. Dat klinkt veelbelovend.

We starten bij het Iwema Steenhuis in Niebert. Een steenhuis is een vierkant bouwwerk, eigenlijk een woontoren, van tenminste drie verdiepingen en dikke muren (65 cm) gebouwd met kloostermoppen. De woonruimte bevond zich op de eerste etage en kon alleen worden bereikt via een ophaaltrap. Wanneer er gevaar dreigde, vluchtten de bewoners naar boven. Waarschijnlijk ging er dan van alles mee aan eten, drinken, wapens, dieren en, natuurlijk, sterke mannen. Dit betreffende steenhuis is rond 1400 gebouwd door de familie Iwema als zo’n toevluchtsoord. Hoewel steenhuizen meestal dienden als veilige haven voor de (Groningse) adel, heeft hier nooit een adelijke familie gewoond. Mogelijk was de (boeren)familie Iwema wel gelieerd aan de adel? In ieder geval bekleedden ze vroeger belangrijke ambten. Rijke boeren en grootgrondbezitters werden in de Middeleeuwen steeds rijker en er was dus behoefte aan een veilige plek om naar toe te kunnen gaan in onrustige tijden. Het Iwema Steenhuis is het enige overgebleven steenhuis van de ongeveer 160 steenhuizen die ooit in de provincie Groningen stonden. Het steenhuis werd rond 1850 grondig verbouwd en maakt sindsdien deel uit van een kop-rompboerderij. In de schuur is het molen- en bakkerijmuseum ’t Steenhuus gevestigd.

Helaas is alles dicht vandaag. Je kunt hier n.l. ook een lekker kopje koffie drinken op het terras met uitzicht op de tuin die enkele jaren geleden helemaal gerestaureerd is en waarin de oeroude rode beuk een pronkstuk is.

We laten de tuin en de beuk dus links liggen, we hebben deze al eens eerder uitgebreid bekeken, en lopen verder over één van de weinige nog bestaande oude, niet bestrate of geasfalteerde paden die de provincie Groningen nog kent. ’t Pad is de oudste verbindingsweg over de zandrug in het zuidelijk Westerkwartier tussen Marum en Tolbert. We lopen over een smal, tussen de weilanden door slingerend stuk totdat we bij de Coendersborg in Nuis aankomen.

De Coendersborg, vernoemd naar de familie Coenders, is ontstaan uit de samenvoeging van land van drie boerderijen: van de families Fossema, Harckema en Heringe. In 1668 kocht Ludolf Coenders, een raadsheer van Groningen de drie boerderijen. Zijn zus, Etta, was getrouwd met Iwo Auwema (zoals de familie Fossema toen heette). Ludolf ging het gebied gebruiken voor veenontginning en liet, vermoedelijk op de plaats waar de Fossemaheerd stond, een versterkt landhuis of een burcht (in het Gronings borg) bouwen. Het landgoed is ongeveer twee kilometer lang en 250 tot 500 meter breed. Door de veenontginning kwam Ludolf echter in conflict met zijn concurrent Georg Wilhelm von Inn- und Kniphausen, de heer van landgoed Nienoord in Leek. Ludolf liet de turf namelijk via Friesland afvoeren, terwijl de heer van Leek vond dat dat via zijn kanalen moest gebeuren. Dat leidde tot een langdurige juridische procedure die pas in 1801 werd afgesloten, vooral doordat de turfwinning toen ten einde liep. Dit hele conflict leidde zelfs tot een veldslag tussen de manschappen van de Coendersborg en die van Nienoord Leek, die de mannen van Von Inn- und Kniphausen, tot zijn schande, verloren. Na de veenontginning hebben de toenmalige borgbewoners besloten bomen te planten in het gebied, waardoor er nu een bijzonder landschap rond de borg te bewonderen is. Zulke verhalen onderweg maken het wandelen levendig en doen je beseffen dat de landschappen om ons heen niet ‘zomaar’ zijn ontstaan.

We lopen verder over de lange indrukwekkende oprijlaan waar aan weerskanten fraaie eiken staan. De kleine voetgangershekjes aan weerszijden van de grote poort staan open.

Schuin tegenover over ons zien we een beeld in het gras staan. Dit blijkt het gedenkbeeld ter herinnering aan kamp Nuis te zijn. Kamp Nuis was vanaf 1941 tot halverwege de jaren zestig een barakkenkamp. De oprichter was de Nederlandse Arbeidsdienst, die hier jongens vanaf 18 jaar onderbracht om hen een nationaal-socialistische vorming te geven. De kampbewoners moesten werken voor zakgeld, kost en inwoning. Aanvankelijk was het verblijf in het kamp vrijwillig, maar vanaf 1942 veranderde de sfeer. De mannen werden tenslotte aan het eind van de oorlog ingezet in de frontlinie van de strijd. Hun plekken in de barakken werden ingenomen door evacuees uit Arnhem en Limburg. In de eerste jaren na de oorlog werd Kamp Nuis een interneringskamp voor collaborateurs. In 1948 werd het kamp een jeugdgevangenis, onder supervisie van Veenhuizen. Er zaten jonge mannen die in Duitse krijgsdienst waren geweest en zelfs enkele hooggeplaatste SS’ers. De gevangenen werden aan het werk gezet in de omgeving. Aan het eind van de jaren veertig kregen de geïnterneerden massaal gratie en in 1951 sloot het kamp de deuren. Daarmee was het verhaal nog niet klaar want enkele maanden later werd het barakkenkamp opnieuw in gebruik genomen, nu voor de tijdelijke opvang van zo’n 250 Molukkers. De (KNIL) militairen verbleven samen met hun gezinnen in het kamp in de verwachting dat ze na enkele weken weer terug mochten keren naar hun vaderland. De koffers bleven letterlijk ingepakt. Deze hoop was vals. Pas in 1963-1964 verlieten de laatste bewoners het kamp. Tegenwoordig is het een depot voor archeologische vondsten en daarvoor ‘werd alles gesloopt en herinnert niets meer aan het kamp.’

Wij lopen langs de Kampweg naar ‘achteren’, richting weilanden en de daarin gelegen pingoruïne.

Een pingo is een heuvel die ontstaan is doordat een ondergrondse ijslens de bodem heeft opgedrukt. Zo’n heuvel kan wel zestig meter hoog worden en een diameter hebben van driehonderd meter. Als het ijs smelt ontstaat een pingoruïne, die de vorm van een krater heeft en wordt opgevuld met smeltwater. Het is hier mooi. We lopen over een smal paadje bijna rondom het water en genieten van het haast verstilde landschap om ons heen. Bijzonder, zeker wanneer je je realiseert dat dit water al duizenden jaren geleden, aan het einde van de laatste ijstijd, is ontstaan.

Onze weg vervolgt dwars door de weilanden om aan de andere kant vlakbij de A7 uit te komen. Hier moeten we overheen om op het Mienscheer te komen aan de andere kant. Ten noorden van de zandrug waren de weidegronden soms gezamenlijk in gebruik. Deze velden werden vaak ‘meenscharren’, ‘mienscheer’, ‘meentscheer’ (gemeenschapsgrond) of iets in die trant genoemd.

Met de oversteek van de snelweg laten we het zuidelijk Westerkwartier definitief achter ons en lopen we verder op ‘onze’ helft. Hoewel de zon schijnt, is het toch nog behoorlijk fris vandaag met zo’n 10˚C. De natuur doet wel haar best en we zien vooral veel bloeiend raapzaad in de bermen. Even nalezen leert dat raapzaad symbool staat voor slecht bermbeheer. Het lijkt op koolzaad en ook uit deze plant kan (raap)olie geslagen worden. De rest kun je gebruiken om raapkoeken (veevoer) te maken. Wat hier staat groeit gewoon in het wild en geeft de omgeving een beetje kleur.

Inmiddels zijn we vlakbij Lucaswolde, een streekdorp met ongeveer 200 inwoners. We lopen even ten zuiden van het dorp door een mooi natuurgebied in de polder de Oude Riet. Deze polder staat bekend om zijn ‘opkwellend’ grondwater met een kenmerkende oranje/roestbruine kleur. Grondwater dat onder druk uit de bodem aan de oppervlakte komt heet kwel of kwelwater en heeft vaak een bijzondere waterkwaliteit. Vooral diepe kwelstromen die eeuwenlang door de bodem hebben gestroomd, zijn zuurstof- en voedselarm en vaak kalk- en ijzerhoudend. Hetgeen de volop aanwezige roestkleur verklaart. Bij het Dwarsdiep ligt ook de vogelkijkhut Lucaswolde. Je zult boven vast een mooi uitzicht hebben over de velden, maar de trap naar boven ontbreekt en van de dwarsbalken tussen de poten ontbreken ook een paar stukken. Misschien wordt het een en ander wel weer hersteld, maar nu hebben we er niets aan ;).

We komen langzaam maar zeker aan bij ons eindpunt van vandaag n.l. wandelknooppunt 42 op de weg Beldam behorend bij Lucaswolde. Het laatste stuk is (helaas) een lange rechte weg en daarmee echt een overbruggingsstuk. Grappig is dat je je vooral op zo’n saaier stuk realiseert dat ons denken, waarnemen en voelen niet los staan van wat er in ons lichaam gebeurt. Het denken, voelen en waarnemen wordt ‘belichaamd’. We gebruiken zelfs fysieke taal om psychologische processen aan te duiden. Je hebt een terugval. Woorden als ‘vastzitten’ ‘erdoorheen zitten’ en ‘impasse’ geven een (intern) conflict aan. Toch is dan ook hier weer de oplossing om naar buiten (de natuur in) te gaan of om, in ons geval, gewoon door te gaan, want door fysiek te bewegen maak je steeds verandering mogelijk en kun je zowel letterlijk als figuurlijk je doelen bereiken. Letterlijk bewegen (wandelen) verandert je denken, je gevoel en daardoor je leven! Met die overtuiging in gedachten zijn we alweer plannen aan het maken voor ons volgende wandelavontuur. Er zijn immers nog heel veel paden waar velen ons zijn voorgegaan.

Dit is een 165 kilometer lang wandelpad door ‘onze gemeente’ (plus een stukje Drenthe en een strookje Friesland). Volgens de beschrijving in het gelijknamige boekje loop je dit pad in 9 etappes van rond de 20 km met een paar uitschieters zowel naar boven als naar beneden. Je kunt natuurlijk ook je eigen plan trekken, het gaat er tenslotte om dat je de ‘parels van het Westerkwartier’ ontdekt. Ter ere van het tienjarig bestaan (in 2021) is de route een beetje aangepast zodat hij nu volledig met behulp van de inmiddels aangelegde wandelknooppunten is te lopen. De nieuwe afstand is daardoor tot ruim 175 km verlengd. 

Op een mooie maandagochtend besluiten wij het stuk Niehove-Saaksum-Garnwerd te lopen. We starten bij het 17e eeuwse café-restaurant ‘Eisseshof’ in het midden van Niehove. Bekend terrein en juist daarom de moeite waard? Zoals een dichter het eens verwoordde: ‘Als dit Ierland was, zou ik beter kijken’. Het is daarmee een kunst om verdieping te zoeken of nieuwe dingen te ontdekken in een bekende omgeving.

Het eerste traject naar Saaksum lopen we nog volgens de beschrijving in het boekje. Over de weg naar Oldehove. In het dorp gaan we verder via de Niehoofsterweg en de Wilhelminastraat langs de kerk met de drie nonnentjes in de toren. Hieraan is (uiteraard) een verhaal verbonden. Op een dag kwamen drie nonnen uit het klooster Oldehove bij Leeuwarden, in een zware storm terecht. Ze werden gered door vissers uit het Ruigezand. Uit dankbaarheid lieten deze nonnen vervolgens een kerk bouwen en de naam van het dorp veranderde van Humerke naar Oldehove, naar het klooster. Hoewel een mooi verhaal is de werkelijkheid, volgens deskundigen, toch anders. De naam Oldehove is afgeleid van ‘oud kerkhof’. De kerk en het kerkhof waren de oudste in het gebied, want in tegenstelling tot Niehove is Oldehove gebouwd op een kwelderrug i.p.v. een wierde. Hier stond de oudste kerkelijke rechtsstoel waar de proost recht sprak over de proosdij (kerkelijk district) Humsterland. We lopen verder langs het Kerkpad, passeren ‘t Kleine Oestertje’ (absoluut een pareltje) en genieten van de oude garage annex rijwielhandel van de familie Jansma, waar 1 liter benzine ooit 49 cent kostte. Dat waren nog eens tijden!

Dit bedrijf is gebouwd in 1933 in een stijl waarin elementen van de Amsterdamse School zijn te herkennen. Je kunt gebouwen van de Amsterdamse School herkennen aan het gebruik van expressieve vormen, baksteen, horizontale lijnen en ramen en de versierde gevels, vaak van baksteen of natuursteen. Rond 1910 voelden diverse architecten de behoefte om zich, als reactie op het sobere rationalisme, in hun werk persoonlijk en kunstzinnig uit te drukken (expressionisme). In Nederland kreeg dit vorm in de Amsterdamse School. Bij deze garage zijn echter in de loop der tijd de schuifdeuren in de voorgevel vervangen en zijn er nog andere aanpassingen uitgevoerd. Ook is het woonhuis in 1936 aan de garage vastgebouwd, waardoor dit hele gebouw (Schoolstraat 21) tegenwoordig niet meer helemaal voldoet aan de eisen van een ‘Amsterdamse school’ gebouw. Het transformator huisje (Schoolstraat 1) en het blokje huizen tegenover het oude gemeentehuis (TP Oosterhoffstraat 2-8) zijn andere voorbeelden waarin de stijl van de Amsterdamse school zichtbaar is. De moeite van het ontdekken waard. Wij lopen verder via de Molenstraat en  het Schipvaart naar de Blindeweg, het fietspad richting Saaksum.

De wandelknooppunten gaan echter via de Englumerweg naar Saaksum omdat je ‘zo iets meer van het mooie dorp Saaksum kunt zien’. Zo zijn er, denk ik, meerdere veranderingen die in de nieuwe route een verbetering zijn.

In het volgende stuk vanuit Saaksum naar Garnwerd moet je weliswaar over de doorgaande weg naar Ezinge, maar in Ezinge zelf is de route aangepast. I.p.v. voor de kerk naar rechts ga je nu naar links en loop je via het wandelpad achter langs de voet van de wierde. Het geeft je een heel nieuwe kijk op de enorme afgraving waar de kerk en het kerkhof fier en herkenbaar bovenop staan.

Feerwerd laten we nu wel links liggen. De knooppunten leiden ons de andere kant op, langs de Allersmaborg. Deze borg is één van de laatste Groninger borgen die bewaard zijn gebleven en stamt uit de 15e eeuw. Voordat de Allersmaborg daadwerkelijk een borg werd, stond het bekend als de ‘Allersmaheerd’, dat wil zeggen boerderij van de familie Allard. Het was een versterkt steenhuis dat op dat moment waarschijnlijk al enkele eeuwen oud was. Bij de restauratie door de Rijksuniversiteit Groningen in 2005-2007 is de Allersmaborg gerestaureerd in de sfeer van een 19e-eeuws landhuis. We zien er weinig van, want de hele borg ligt ’s zomers verborgen in het groen. Dat blijft een pareltje voor een andere keer.

Het is echt heerlijk weer, mooie luchten, prachtige omgeving en eigenlijk maar weinig mensen om ons heen. Een schrijver heeft eens gezegd: ‘Je wandelt niet zozeer als tijdverdrijf of om de tijd te doden maar om de gegeven tijd intenser te beleven.’ Wandelen, in welke vorm dan ook, blijkt een positief effect te hebben op de stemming en gedachten van mensen. Maar wandelen is ook een sociale activiteit, je beleeft iets samen, geniet samen van de omgeving en wandelen biedt ruimte voor een goed gesprek. Zelfs als je alleen op pad gaat, want al wandelend is de kans groot dat je iemand tegenkomt. Wandelen verbroedert. 

We vervolgen onze weg richting Aduarderzijlen en stoppen even bij het zogenoemde Notarisbosje vlak voor het gehucht Schilligeham. Dit bosje werd eind 19e eeuw aangeplant door de Winsumer notaris de Ranitz (vandaar de naam) als een ‘vogelbosje’. Op deze plek lag in de 13e eeuw de Schilligehamsterzijl.

Bij de Aduarderzijlen even verderop wordt flink gewerkt. Het sluizencomplex met twee bruggen wordt op authentieke wijze gerestaureerd. Aangetrokken door de werkzaamheden willen we even bij het Reitdiep kijken, waar tegenwoordig het Reitdiepveer aanmeert. Toevallig ligt de boot net aan deze kant en staan de schippers klaar om af te varen naar Schaphalsterzijl aan de overkant. Dit lijkt mij opeens een perfecte afsluiting van een heerlijke dag. De beslissing is snel genomen en even later varen we stil over het water. Wat is het Reitdiep en haar directe omgeving een prachtig gebied. Je komt er tot rust. Hoewel we niet helemaal hebben gedaan wat we ons voorgenomen hadden, was het gevoel van voldoening er niet minder om. Sommige plannen ontstaan spontaan en daar word je gelukkig van. Het gaat om de ervaring. Het pad blijft wel liggen en wacht geduldig op onze volgende stappen en ontdekkingen.