Jacobspad: Noordscheveld – Vries

Dat klinkt verrassend, want ik bedoel hiermee dat we vanmiddag een stevige wandeling gaan maken. Veel mensen denken bij ‘niksen’ aan nietsdoen, lummelen, lanterfanten, kortom woorden die we associeren met luiheid of tijdverspilling. Niets is minder waar, want niksen blijkt een waardevolle activiteit voor onze mentale gezondheid te zijn. Wist je trouwens dat ‘niksen’ een werkwoord is dat in andere talen niet bestaat? Het was een aantal jaren geleden zelfs even een internationale hype. The Guardian schreef erover, net als The New York Times. Ook de BBC berichtte over de ‘Dutch art of doing nothing’ en verschillende lifestyle-sites beschreven het typisch Nederlandse niksen toen met tips om je te wapenen tegen het stressvolle, moderne bestaan. Dat Nederlandse niksen was in internationale ogen iets om jaloers op te worden. Altijd vertelden de internationale media er dan bij dat Nederland in de top vijf van gelukkigste landen ter wereld stond (inmiddels staan we op plek 7) en dat wij het dus konden weten. Ter verduidelijking: niksen staat voor niets doen zonder doel, tijd vrijmaken om gewoon te zijn, je gedachten te laten gaan waar ze maar naartoe willen. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat niksen positieve effecten heeft op onze mentale toestand. Wanneer we niets doen, wordt ons ‘default mode-netwerk’ in de hersenen actief, dat is vrij vertaald de ‘dwaalmodus van ons brein’. Deze dwaalmodus stelt de hersenen in staat om herinneringen te verwerken, emoties te reguleren en ruimte te creëren voor zelfreflectie. Niksen is dus goed voor je mentale gezondheid, het verhoogt je creativiteit en het versterkt zelfs je immuunsysteem.

Voor ons bestaat het niksen vandaag uit een wandeling van het Noordscheveld naar de Bonifatiuskerk in Vries. Een afstand van een ruime 7 km en daarmee alweer een stukje verder dan de vorige wandeling. Hopelijk met hetzelfde (positieve) resultaat?

Het Noordscheveld is een gedeeltelijk ontgonnen heideveld en alhoewel de heide alweer bijna uitgebloeid is, lijkt er toch een paarse waas over het veld te hangen. We lopen langs de rond van het veld en ontmoeten een groep donkere grazers vlak langs het pad, die gelukkig rustig blijven ‘niksen’ terwijl ze ons belangstellend bekijken.

Meteen na de heide zien we onze eerste ‘markesteen’, een grenssteen die de scheiding tussen twee of meer gebieden (marken) aangeeft. Omstreeks de 12e eeuw ontstond de behoefte om grondbezit en de daarbij behorende rechten vast te leggen. Het gebied bestaande uit veen, plassen, heide, weilanden en bossen was destijds gemeenschappelijk bezit, maar een toenemende (vaste) bevolking vroeg om een verandering. Buurschappen en hun kluften (een historische benaming voor een wijk, buurtschap of buurtgilde) vormden met het omliggende gebied een zogenaamde marke en er werden afspraken gemaakt met de omliggende marken over de grenzen van elkaars gebied. Deze gezamenlijk bepaalde grenzen werden bepaald door natuurlijke grenzen, zoals b.v. sloten, en door palen of grote stenen. Dat grenzen soms ook aanleiding waren voor conflicten blijkt uit vele mythen en sagen. De huidige boermarke is de opvolger van de oude marke. Door ontginningen van de heidevelden, aanleg van Staatsbossen en verkavelingen zijn veel van de oude grensaanduidingen verdwenen, maar sommigen liggen nog op hun oude plaats. De laatste jaren zet de Vereniging Drentse Boermarken zich in om verdwenen stenen op te sporen en terug te plaatsen op hun historische plek. Zo plaatste Boermarke Zeijen in 2005 19 markestenen (grensstenen) om de historische grenzen van het gebied opnieuw te markeren, mede mogelijk gemaakt door betrokken bewoners zoals de familie Brouwer. Toch mooi!

Het is heerlijk vandaag wandelweer vandaag en we lopen rustig verder, veelal over zandpaadjes, langs weilanden met mooie vergezichten om ons heen. Op de kruising bij de Wierbroeken zien we een volgende markesteen met zowaar een bankje erbij. Ideaal voor een kop koffie en een krentenbol. 

De naam Wierbroeken spreekt tot mijn verbeelding. Een klein zoektochtje leert dat ‘broek’ een heel oud Nederlands woord is dat drassig land, moeras of laaggelegen weidegrond betekent. Vaak ging het om grond in een beekdal of dichtbij gelegen veengebied dat in de winter vaak overstroomde. ‘Wier’ kan zowel hoogte (zoals de ons bekende wierde) als waterplanten betekenen. Letterlijk betekent Wierbroeken dus ‘laaggelegen, moerassige gronden (broeken) bij een hoogte’ of ‘drassige graslanden waar veel waterplanten groeien’. Het is een typische naam die door vroege bewoners aan het landschap werd gegeven om het karakter van de bodem en de omgeving te omschrijven. Om ons heen kijkend denken wij dat de eerste beschrijving hier waarschijnlijk meer van toepassing is………..

Inmiddels zijn we al dichtbij ons eindpunt Vries, een esdorp tussen De Hondsrug en natuurgebied De Holten. Sinds de ontwikkeling van het dorp op deze plek en tot op de dag van vandaag is de brink het middelpunt van het dorp. Het centrum rond de brink is sinds 1970 dan ook een beschermd dorpsgezicht. Hier staat eveneens de (deels) 12e eeuwse tufstenen Bonifatiuskerk, één van de oudste kerken van Drenthe en tevens ons eindpunt van vandaag. Het verhaal gaat dat de prediker Willehad in 775 de Drenten tot het christendom bekeerde en hier het eerste houten kerkje in Drenthe bouwde. De kerk is in de jaren na WOII gerestaureerd, waarbij verschillende bijzondere vondsten werden gedaan. Misschien wel de meest spraakmakende en het grootste mysterie tot nu toe zijn de kindergraven in deze Bonifatiuskerk. Tijdens een restauratie in 1947 werden er bij graafwerkzaamheden skeletjes van 153 baby\s en peuters ontdekt. Uit onderzoek is gebleken dat de kinderen daar rond 900 gelijktijdig zijn begraven. Het is tot op de dag van vandaag onduidelijk wat er met de kinderen is gebeurd, maar er is de afgelopen decennia wel veel gespeculeerd over hun lot. Zo zouden ze ritueel geofferd zijn of zouden ze zijn vermoord door Noorderlingen (Vikingen of Noormannen) of er zou mogelijk een epidemische ziekte zijn uitgebroken waar voornamelijk kinderen aan stierven. Zoals gezegd, het blijft speculatie.

De kerk is dus gebouwd in de 12e eeuw en werd destijds gewijd aan Bonifatius. Bonifatius (rond 672 – 754) was een Engelse monnik en bisschop die bekendstaat als de belangrijkste christelijke missionaris en kerkhervormer in de vroege middeleeuwen in West-Europa. Verwijzend naar zijn belangrijkste missiegebieden wordt hij ook wel de ‘apostel van Duitsland en Friesland’ genoemd. De paus verleende Bonifatius (geboren als Winfried) op 15 mei 719 het recht om het Evangelie te verkondigen onder de heidenen in Duitsland. Het is zo goed als zeker dat de paus hem bij deze gelegenheid zijn nieuwe naam gaf ter bekrachtiging van zijn missie. Overeenkomstig een oud gebruik koos hij daarvoor de naam van de heilige van de voorafgaande dag (14 mei dus), in dit geval Sint Bonifatius van Tarsus (?-307). De naam Bonifatius betekent ‘weldoener’ of ‘goed fortuin’. Het is kenmerkend voor Winfried’s missiezucht, dat hij na die tijd zijn oude naam nooit meer heeft gebruikt. Bonifatius is in Nederland beschermheilige van Friesland, Utrecht, Haarlem en het bisdom Groningen-Leeuwarden (omvat ook Drenthe) en verder van Engeland en van vele Duitse streken en steden. Hij is bovendien de schutsheilige (heilige beschermer) van o.a. bierbrouwers, boekhandelaren, kleermakers en transportarbeiders.

Het doopvont uit de 13de eeuw, waar het doopwater in werd bewaard, is tegen het eind van de 19de eeuw verkocht aan het Drents Museum. Nu heeft het museum dit doopvont in bruikleen aan de kerk beschikbaar gesteld, waardoor wij het kunnen bewonderen. 

Naast de kerk, moet het vrouwenmars monument ‘Het verhaal’ te zien zijn. Dat bewaren we maar voor de volgende keer wanneer we vanuit Vries verder zullen lopen. Deze wandelingen, dit ‘niksen’ houden we erin! Volgens een wijsheid van Winnie de Pooh mogen we wel wat meer de tijd nemen om niets te doen: ‘Mensen zeggen dat niets onmogelijk is, maar ik doe elke dag niets’. Pas als we niets doen, kan ons hoofd een beetje opgeruimd worden. Komt er ruimte vrij voor nieuwe dingen en voor creativiteit………… Het was een fijn middagje niksen vandaag!