Categorie: Thailand

‘De werkelijkheid is slechts een illusie, zij het een heel hardnekkige’, een citaat van Albert Einstein, kan mijns inziens betekenen dat er een verschil bestaat tussen kijken en zien. We  kijken naar voorwerpen en we zien voorwerpen, maar betekent kijken en zien in deze context dan wel hetzelfde? Volgens de definitie is kijken het bewust waarnemen van iets, terwijl zien meer omvattend is. Zien is weten wat er wordt waargenomen. Je indirecte waarneming speelt hier eveneens een rol; je dromen en je denken.

eend of konijn (foto internet)

Iedereen heeft een eigen manier van waarnemen. We doen ons hele leven ervaringen op en we organiseren en groeperen deze opgedane waarnemingen in ons geheugen, zodat we objecten kunnen herkennen en verbanden kunnen leggen. De wereld om ons heen krijgt dus betekenis doordat beelden ons bewustzijn binnenkomen en patronen worden herkent. Dit proces kent een zekere mate van vrijheid (ieder mens verwerkt zijn of haar gegevens op een eigen wijze), waardoor er verschillen in totaalbeelden kunnen ontstaan. Om een voorbeeld te geven: waar de één een eend ziet, ziet de ander een konijn. Beiden kijken naar hetzelfde beeld, maar zien het vanuit een andere invalshoek. 

Wat dit allemaal te maken heeft met onze wereld hier in Bangkok? Wij zien, beleven en ervaren hier van alles en proberen het een en ander vast te leggen op de ‘gevoelige plaat’. Breng je daarmee werkelijk over wat je wilt zeggen of legt je beeld een (harde) werkelijkheid vast die je als fotograaf ook pas op een later tijdstip ziet? Ik herinner me een serie foto’s gemaakt in de Filipijnen waar ik zelf mooie foto’s probeerde te maken, ontdaan van alle ‘rommel’ binnen mijn beeld. Mijn metgezel daarentegen legde de omgeving vast zoals die zich aan ons presenteerde met alle onvolmaaktheden en ongerechtigheden van dien. De reacties op onze reportages waren heel verschillend. Mijn totaalbeeld werd gezien als een wenselijkheid, een illusie, terwijl zijn beeld werd gezien als een (de) werkelijkheid.

Marcellus Emants (Nederlands schrijver) heeft ooit de vraag gesteld: ‘is niet alles illusie en is illusie niet alles?’ Een filosofische vraag, want de definitie laat ons weten dat een illusie een schijnbare werkelijkheid is, ‘gebaseerd op foutieve waarnemingen van reële externe prikkels’. Volgens een professor in de neurowetenschappen is de realiteit om ons heen inderdaad een voortvloeisel van onze hersenactiviteit. Volgens hem is perceptie geen reflectie van de wereld om ons heen, maar moet waarneming meer gezien worden als een interpretatieproces. We zien met ons brein! Om die reden zien sommige mensen wat anderen niet kunnen zien.

Binnen de wereld van de fotografie hebben we programma’s om onze onvolmaakte ‘echte’ werkelijkheid een beetje te helpen. Om van een imperfect plaatje een inspirerend beeld te maken met de focus op de juiste plaats en ontdaan van storende elementen. Geen gemakkelijk proces, maar wat een mogelijkheden! Ik heb vandaag geproefd en gewerkt met een aantal functies binnen ‘lightroom’ en ‘photoshop’, maar slechts het topje van de ijsberg is me nu een beetje duidelijk, het grootste deel ligt nog verborgen.

Hoewel ik ‘vroeger’ altijd beweerde dat een foto van zichzelf goed genoeg moest zijn en je die niet teveel moest bewerken, begin ik langzamerhand in te zien (!) dat een bescheiden bewerking absoluut een verschil maakt in het eindresultaat. Nabewerking is, naast compositie en lichttechnieken, één van de meest cruciale aspecten om een eigen stijl en een eigen draai aan je foto’s te geven. Een onbewerkte foto is in 99% van de gevallen simpelweg nog niet af. Waar ligt dan de grens tussen bewerking en manipulatie?  De regel is dat als het om journalistieke foto’s gaat, je niets mag toevoegen of weghalen. Als een foto in een krant komt, dan moet die immers betrouwbare informatie geven. Maar de grens tussen beeldmanipulatie en beeldbewerking is lang niet altijd even duidelijk, het is een kwestie van journalistieke ethiek. In de privé-sfeer kun je natuurlijk doen en laten wat je wilt; de mogelijkheden zijn eindeloos.

Mijn uitdagingen betroffen vandaag het weghalen van bomen achter een ‘geestenhuisje’, het ophalen van de schaduwen in hetzelfde huisje,  het benadrukken van het oranje van de kat en het dimmen van de ‘highlights’ in de foto. Het resultaat is een sterkere foto, waarin je aandacht onmiddellijk naar de poes wordt getrokken. De werkelijkheid is niet wezenlijk veranderd, de sfeer is daarentegen beter gevangen.

Een andere ‘project’ was het compleet maken van een meertje waarin de reflectie van een rotspartij is te zien. Beide rondingen van het meertje zijn afgekapt in mijn foto. Hoewel dit geen enorme fout is, zorgt het er wel voor dat de foto niet compleet is. Je kijkt naar de foto en ziet het ‘gebrek’. Oef, met recht een klus! Ik goochel met filters en acties als uitvloeien, klonen, schilderen, effecten en weet, met veel hulp en aanwijzingen, een compleet meer te fabriceren zonder dat er extra bomen of dubbele elementen in de foto blijven staan. De lucht nog iets dramatiseren en voilà…..missie geslaagd!!

Wanneer je de media raadpleegt blijken er tientallen artikelen te zijn geschreven over beeldmanipulatie en het effect ervan op onze kijk op dingen. ‘We moeten veel meer nadenken over wat we eigenlijk zien.’ Volgens fotograaf Lars van den Brink in de NRC hoeft dat geen negatieve ontwikkeling te zijn. Volgens hem leren mensen steeds beter kijken naar beelden en gaan ze bedenken wat een fotograaf eigenlijk probeert te vertellen. Adobe Photoshop, het programma voor het grafisch bewerken van o.a. foto’s, bestaat sinds 1990 toen de allereerste versie door de gebroeders Knoll op de markt werd gebracht. Ondertussen is het woord ‘photoshoppen’ praktisch een synoniem geworden voor iedere vorm van beeldmanipulatie, hetgeen wel aangeeft hoe groot de invloed is.

Ik sta nog in de kinderschoenen voor wat betreft het ontdekken van deze nieuwe wereld, maar geniet van de mogelijkheden om het verschil te onderstrepen tussen een ‘gewoon’ kiekje en een ‘goede, aansprekende’ foto. Onze eerder genoemde fotograaf waarschuwt echter dat het voor elke fotograaf desalniettemin van groot belang blijft om oog te houden voor de schoonheid van de werkelijkheid om je heen, want de werkelijkheid  biedt zich vaak onverwachts aan op een manier die je zelf niet zou kunnen bedenken. Het echte leven is zo verassend, daar kan je met Photoshop niet tegenop. Absoluut waar! Gebruik je zintuigen, laat je brein de vrije loop en kom tot verrassende inzichten.

 

Dit is zo’n typische uitspraak die op vele facetten van het leven toepasbaar is. Ook in ons geval, want we gaan vandaag weer verder met onze zoektocht in Chinatown naar de al gefotografeerde ‘karakters’. Ons verhaal is immers nog (lang) niet af. Aangestoken door haar enthousiaste relaas wordt onze Thaise vriendin deze keer vergezeld door haar Japanse vriend. Lees verder “WINNEN DOE JE MET Z’N ALLEN (Johan Cruijff)” →

Er gaat niks boven een mooi verhaal. Verhalen raken ons, we kunnen ons erin verplaatsen, ze spreken tot onze verbeelding of ze maken een gedachtengang compleet. Over een goed verhaal blijf je ook langer nadenken dan een ‘gewoon’ verhaal, het is het verhaal wat je met anderen wilt delen, waar je langer over door wil praten. Dat klinkt in theorie natuurlijk heel mooi, maar hoe verwerk je het principe ‘hook the reader’ in je eigen verhaal? Volgens de mensen die het kunnen weten zijn lezers van nature lui en snel afgeleid. Je moet ze vanaf de eerste zin in je greep hebben (‘als een vishaak met weerhaken’) en ze niet meer laten gaan. Geen zin zo belangrijk als de eerste! Schrijver George R. R. Martin (Game of Thrones) gaat nog verder. Hij zegt: ‘Ik zou elke schrijver willen adviseren om te beginnen met het schrijven van korte verhalen. In deze tijd ontmoet ik veel te veel jonge schrijvers die gelijk proberen om een roman te schrijven, of een trilogie, of zelfs een serie van negen boeken. Dat is net zoiets als gaan bergbeklimmen en dan meteen beginnen met de beklimming van de Mount Everest.’ Ervaring leert is dus ook hier een belangrijk gegeven!

Soms dient een verhaal zich compleet aan, je hebt het als het ware kant-en-klaar in je hoofd, maar meestal komt het in twee (of meerdere?) delen. In ons geval zijn er eerst foto’s. Prachtige sterke zwart/wit koppen van (meestal) mannen uit verschillende lagen van de bevolking. Sommigen uit achterbuurten, anderen verkopen amuletten, hebben hun eigen winkel of zijn straatverkopers. Het fotoproject loopt goed en groeit langzaam maar gestaag. Wat mist is het verhaal. Oogcontact en de nodige handgebaren zijn weliswaar voldoende voor één of meerdere portretten, maar zijn beslist ontoereikend voor het verkrijgen van de nodige achtergrondinformatie. Conclusie: we hebben een Thai nodig om met ons op stap te gaan voor het missende menselijke tintje!

Gewapend met afgedrukte foto’s voor het eerste contact gaan we in Chinatown op zoek naar onze ‘modellen’. Chinatown is een smeltkroes van geuren, kleuren en levendigheid. Toen Bangkok (eind 18e eeuw) de hoofdstad van Thailand werd, kwamen duizenden Chinezen naar de stad om werk te vinden. De, meestal ongeschoolde, arbeiders werden ingezet voor het zware lichamelijke werk en bouwden zo de stad op. Ze namen hun intrek in aparte wijken (Yaowarat en Sampeng), een gebied wat we nu kennen als Chinatown. Wanneer je de grote straten links laat liggen en je de kleine sois (straatjes) inloopt, ervaar je pas het echte leven. Hier loop je temidden van drukke marktstraatjes, exotische aroma’s van vele straatrestaurantjes, open winkeltjes van sinkel, hete dampende barbecues en alles wat daar verder bij komt kijken. Het leven speelt zich voornamelijk af op straat.

We hebben onze ‘klokkenman’ redelijk snel teruggevonden. Hij zit gewoontegetrouw achter een enorm bureau temidden van zijn ‘hardware store’ (ijzerhandel). Op zijn bureau/toonbank prijkt een oude grammofoon en achter hem klinkt het rustgevende getik van talloze hangklokken.

Dit sfeerbeeld is ook meteen de reden waarom deze man, afgezien van zijn markante kop, ons in eerste instantie was opgevallen. De man is druk en lijkt geen tijd voor ons te hebben, maar het voorzichtige aanhouden en de rust van onze Thaise vriendin brengen opeens een verandering in hem teweeg. Vooruit dan maar. Krukjes worden haastig aangeschoven, we worden allemaal van water voorzien en het interview kan beginnen. De man gaat er eens goed voor zitten en na een aarzelende start, vloeien de zinnen als watervallen over zijn lippen. Hij krijgt er plezier in, zelfs zoveel dat we worden uitgenodigd om, als nieuwe vrienden, zijn huismuseum te bezoeken.

Het is alsof we in een andere wereld stappen. Deze bijna 70-jarige man blijkt al van jongs af aan geïnteresseerd te zijn in klokken, of beter gezegd in ‘tijd’, want zo zegt hij ‘time only goes forward, once gone it doesn’t turn back’. Vanaf zijn tiende werkt hij al bij zijn vader in de winkel, maar hij is daarnaast vanaf zijn twintigste serieus begonnen met het verzamelen van antieke klokken. Hij vindt ze via FB, met behulp van vrienden en gaat regelmatig naar de speciale antiekmarkt in Chinatown die elke zaterdagavond plaatsvindt. Tegenwoordig is zijn zaak dus een combinatie van de ‘family business’ (ijzerhandel) en een reparatie werkplaats voor klokken. Zijn klokken zijn meer dan alleen een hobby. Hij spendeert een groot deel van zijn dag aan het opwinden, gelijk zetten en bijhouden van al zijn modellen. Het zijn er veel….heel veel. De meesten uit Frankrijk, België en Duitsland, maar ook de Nederlandse staartklok ontbreekt hier niet. De man is helemaal verguld met het verhaal dat onze ouders ook zo’n klok in huis hebben. Zijn meest bizarre klok is echter de klok uit de kapperszaak. Hier is alles in spiegelbeeld en loopt de tijd terug om het de klanten gemakkelijk te maken als ze op de kappersstoel in de spiegel kijken.

Zelf worden we door dit contact hoe langer hoe meer enthousiast. Dit is inderdaad een onverwacht sterk verhaal met alle elementen die daarin thuis horen. Het is ‘persoonlijk, een beetje verrassend, maar niet te ‘ver van mijn bed’, uniek en herkenbaar’. Dit smaakt naar meer. Misschien ook met ‘een begin en een eind’ inclusief ‘emoties’? Volgens deskundigen is het belangrijk de juiste emotie, de juiste sfeer te vinden en vervolgens te improviseren om een pakkend (kort) verhaal te schrijven. Dat de sfeer belangrijk is blijkt wel uit ons volgende contact.

We vinden de kuiper in zijn werkplaats niet ver van zijn winkel. Hij is druk aan het werk en reageert totaal niet op onze verschillende toenaderingspogingen. Net als we bedenken dat we dan maar genoegen moeten nemen met alleen zijn portret, draait hij zich een beetje in de richting van onze Thaise vriendin. Zij zit op een klein krukje naast hem en vraagt af en toe op zachte toon waar hij mee bezig is en waarom dit beroep voor hem zo belangrijk is. De sfeer is kennelijk toch gecreëerd want de man laat zijn stugge masker langzaam maar zeker zakken. Hij waarschuwt ons wel dat hij niet over zichzelf wil praten, maar verder bereid is tot luisteren en vertellen.

Ook hij werkt al vanaf zijn tiende om zijn familie te ondersteunen. Vroeger waren er vele kuipers in Chinatown, want teakhouten vaten werden voor van alles en nog wat gebruikt. Voor het bewaren van rijst of andere zaken, als douche, voor de was etc. etc. ‘Ik heb mijzelf alles geleerd (‘I’m born with it’), want er bestaat geen kuiper-school’, aldus onze zwijgzame man ;). Hij vervolgt: ‘tegenwoordig worden veel vaten massaal geproduceerd, het hout heeft geen tijd gekregen om goed te drogen en het resultaat is een mediocre product.’ Het stoort hem en verdriet hem tegelijkertijd, want hij is een perfectionist en wil daarom graag werken voor klanten die zijn werk waarderen en respecteren. Helaas heeft hij geen opvolger, wel een zus die helpt in de winkel. Net als onze klokkenman.

Is dit dan de overkoepelende verhaallijn voor onze sterke koppen? Uitstervende beroepen, het teloorgaan van familiebedrijfjes en potentiële opvolgers die een andere toekomst kiezen? Het is waarschijnlijk nog te vroeg om zoiets te concluderen, we hebben pas twee verhalen te pakken en nog velen te gaan. Ze zeggen dat als je het echte exotische Azië wilt meemaken, een bezoekje aan het drukke Chinatown een ‘must’ is. Het lijkt mij dat zo’n bezoek niet compleet is zonder het bijbehorende verhaal…….

 

Visie is de wijze van waarnemen, de manier waarop je ergens naar kijkt en erover oordeelt. Een visie is iets wat geleidelijk ontstaat door bewust bezig te zijn met het onderwerp waarover je een visie wilt ontwikkelen. Dat gezegd kun je een visie niet alleen passief ontwikkelen, maar ook actief  door de inbreng van verschillende perspectieven van buitenaf. Hierbij kun je denken aan boeken, media en praktijkervaring, maar ook aan gesprekken en discussies. De eerste groep helpt je om je eerste ideeën te ontwikkelen en concreet te maken, gesprekken ‘dwingen’ je vervolgens om die ideeën goed uit te drukken in woorden en discussies laten je tenslotte reflecteren op het eindresultaat. Misschien moet je definitieve visie nog wat worden bijgeschaafd?

Een visie ontwikkel je dus samen. Eenmaal gevormd blijft een visie in ontwikkeling en blijft je visie aan verandering onderhevig. Een goed voorbeeld is de stelling: ‘als je een visie hebt, heb je een duidelijk beeld van wat je wilt dat er in de toekomst gaat gebeuren’. Hoewel dat een waar gegeven is, blijkt ook dat dingen eigenlijk heel anders kunnen verlopen dan je jaren eerder had gedacht. De grote lijnen veranderen misschien niet, maar de weg of het doel moeten worden aangepast aan veranderende situaties, inzichten, kennis of omstandigheden. Visie moet in eerste instantie dus niet gaan over hoe je iets wilt bereiken, maar veel meer over het wat en waarom en daarmee is een visie vaak geen concreet gegeven. Getuige de uitdrukking: ‘wie een visie ontwerpt, is een plaatjesmaker’.

In ons geval zijn wij letterlijke ‘plaatjesmakers’. We nemen diverse zaterdagen deel aan een ‘vision workshop’ georganiseerd door de groep fotografen waar we lid van zijn. Het gaat hierbij niet alleen om ‘het leren zien’, maar ook om ‘jouw inspiratie’; wat wil je anderen laten zien en hoe wil je dat bewerkstelligen? Met andere woorden ‘wat is jouw persoonlijke visie met betrekking tot fotografie’? Geen gemakkelijke opgave. Hier heb ik in ieder geval wat hulp bij nodig 😉

Simon Sinek (1973) is bekend geworden met zijn ontdekking ‘de gouden cirkel’, waarvan  hij zelf zegt: ‘een simpel concept, maar geen gemakkelijk concept’. Hij zegt verder: ‘Alle inspirerende leiders en organisaties, denken, doen en communiceren op precies dezelfde manier. En deze manier is het totaal tegenovergestelde van de rest. Iedereen weet WAT hij doet; 100%. Een deel daarvan weet HOE ze het doen. Hun unieke waardepropositie, hun innoverende proces of ‘unique selling point’. Maar heel weinig mensen en organisaties weten WAAROM ze doen wat ze doen. Met WAAROM bedoel ik: Waar geloof je in? Wat is je overtuiging? Iedereen denkt, doet en communiceert van het meest concrete naar het meest abstracte: van buiten naar binnen. Maar degene die weten te inspireren en anderen in beweging te krijgen, doen dit andersom: van binnen naar buiten. Samengevat: Je WAAROM is je geloof. Het HOE zijn je acties die je onderneemt om je geloof te realiseren. En het WAT zijn de (meetbare) resultaten van die acties.’

Goed, ‘find the why’ moet mijn startpunt worden. Toegepast is de vraag meer: ‘waarom maak ik foto’s en wat is mijn voornaamste doel met de gemaakte resultaten?’ ‘Vanwege de herinneringen en de verhalen’, is mijn eerste reactie. De herinneringen aan vakanties en speciale gebeurtenissen, al dan niet ‘gevangen’ in een fotoboek. En de verhalen….. eigenlijk al zolang we ‘overzee’ wonen zijn de verhalen een onderdeel geweest van mijn leven. Beschrijvingen, anekdotes en huis, tuin en keuken verhalen voor het thuisfront. Eerst in briefvorm, later via email en/of een eigen blog. De laatste jaren sterk aangevuld met foto’s, want de foto’s geven (althans dat hoop ik) mijn verhalen context, laten zien wat ik bedoel en geven een (klein) inzicht in mijn leven binnen een heel andere cultuur. Tenminste dat is mijn bedoeling. Ik wil graag dat mijn foto’s afzonderlijk ook een verhaal vertellen en niet ‘slechts kiekjes zijn van een kleurrijk landschap’. De cursus leert dat een aansprekende foto technisch niet perfect hoeft te zijn, maar dat een foto de kijker wel moet aanspreken om zo de aandacht langer dan een paar seconden vast te houden. Hmmm.

Mijn ervaring is dat het schrijven van een verhaal wel redelijk loopt, inspiratie, naslagwerk en tijd in ogenschouw genomen. Voor de foto’s doe ik echter regelmatig een beroep op mijn wederhelft. Niet alleen omdat hij betere foto’s maakt, ook omdat hij keuzemateriaal tot zijn beschikking heeft. Waar ik meestal maar een paar foto’s neem, schiet hij al snel het driedubbele. Toegegeven veel kan zo in de prullenbak, maar hij heeft dan wel net dat juiste moment gevangen, net die foto gemaakt die meer zegt dan duizend woorden ;).

Kijk, zo is de cirkel rond, want ‘visieontwikkeling is belangrijk wanneer je je droom wilt realiseren en wanneer verandering in je leven noodzakelijk is’. Misschien iets teveel in mijn geval, maar is er misschien wel een verandering nodig in mijn wijze van fotograferen. Iets vertellen met een foto dusdanig dat de kijker wordt geraakt, een gevoel krijgt bij de persoon of de plaats waar het om draait.

We leren verder om een onderwerp van alle kanten te benaderen; hoog, laag, links, rechts, voor, achter en wat je nog meer kunt bedenken. Dit geeft een ander perspectief en misschien ook een ‘schonere’ foto. Een beeld zonder onaantrekkelijke lijnen of voorwerpen die het hoofdbeeld vertroebelen. Op zich niets nieuws, maar zeker goed om je er weer bewust van te zijn. Het advies is dan ook om meerdere foto’s te maken en pas later je selectie te maken. 

Met al deze en andere aanwijzingen tezamen met de ‘beoordelingen en discussies’ van al onze ingebrachte eigen foto’s gaan we individueel gesterkt beginnen aan de laatste ronde. Het vinden van onze ‘eigen stem’ binnen onze eigen visie. Het is immers ook belangrijk om dicht bij jezelf te blijven. Een beeld kan een belangrijke betekenis voor jezelf hebben wat een ander er ook van mag vinden. Het ‘wat en waarom’ zijn hiermee, voor mij, zeker een stuk duidelijker geworden. Nu werken aan het hoe. Volgens een onderzoek aan de TU in Twente zijn mensen die een persoonlijk levensmotto hebben gelukkiger dan zij die dit niet hebben. Misschien geldt dit ook voor een klein facet hiervan? Ik ga me in elk geval richten op mijn eigen stukje ‘persoonlijke why’ en zie wel hoever me dat zal brengen. Wordt vervolgd…….

De ‘Grand Canyon van Siam’ wordt zelfs wel eens vergeleken met een maanlandschap. Hoewel het bij lange na niet de allure en grootsheid heeft van haar echte tegenhanger in  de VS, is dit landschap in het noorden van Thailand ontegenzeggelijk bijzonder en zeker de moeite van het bezoeken waard.

In de provincie Ubon Ratchathani, dichtbij de grens met zowel Laos als Cambodja, vind je een vreemd landschap waarin, door eeuwenlange erosie, heel veel gaten zijn geslepen. Volgens zeggen zijn het er drieduizend, want Sam Phan Bok, de naam gegeven aan dit gebied, betekent letterlijk drieduizend (sam phan) holtes (bok). Je kunt deze omgeving het best in de droge tijd bezoeken wanneer het waterpeil op haar laagst is, want in de regentijd overspoelt het water van de Mekong de kloof praktisch helemaal en zie je er bijna geen gat meer in. 😉

Wij arriveren net voor de regentijd. Khun Ling, de eigenaresse van het guesthouse waar we logeren, zal ons de volgende ochtend om 5 uur ophalen om de zonsopgang mee te  maken. Ideaal voor zowel fotografie als de ervaring op zich. Ze brengt ons (maar een half uur te laat …..) naar de rand van de kloof, waarop wij aan de afdaling en de klim- en klauterpartij beginnen. Het is nog koel, stil en het voelt haast een beetje mysterieus. Een zonsopgang zullen we helaas niet zien, er hangt een dik wolkendek boven ons, maar het licht is mooi. Dit is tenslotte een ‘gouden uur’. Het gouden uur, ook wel het magische uur genoemd, wordt vaak omschreven als het eerste en laatste uur zonlicht op de dag, waarbij de speciale kwaliteit van het licht bijzonder fraaie foto’s kan opleveren.

Volgens een legende heeft een hebzuchtige koning ooit zijn hond op wacht gezet bij een gevonden schat in één van de gaten. Al vertelt een andere versie dat het gaat om een gouverneur en een minister, waarbij de minister zijn hond bij de ingang laat wachten totdat de gouverneur terug keert. De gouverneur vindt, in dit geval, de schat en verlaat het gebied via een andere weg om de minster te ontlopen. In beide gevallen is het eindresultaat dat de trouwe hond blijft wachten en uiteindelijk ter plekke sterft. Als je goed kijkt (en veel fantasie gebruikt) lijkt één van de grotere rotsformaties inderdaad op de kop  van een hond, een trouwe viervoeter die uitkijkt over de rivier. 

Lang voordat Sam Phan Bok bekend werd als een toeristische attractie was het voornamelijk een plek bij uitstek om te vissen. De draaikolken en steeds veranderende stromingen slijpen en polijsten gaten onder water waarin vissen min of meer gevangen zitten. Terwijl wij per ‘long tail boat’ de enormiteit en ongereptheid van de rivier en haar oevers ervaren, zien we diverse vissers hun grote netten in het water gooien. We kunnen helaas niet zien hoe hun vangst is, maar het enthousiasme en het aantal vissers laat weinig te raden over.

Onderweg worden we gewezen op een grote rots waarop het waterpeil staat aangegeven. De rots torent meters boven ons omhoog, nu besef ik me pas voldoende waarom dit de ‘grand canyon’ wordt genoemd, en we realiseren ons bewust hoeveel het waterniveau stijgt in de natte tijd. Wat een verschil en  wat een kracht gaat er door deze kloof. Geen wonder dat die kracht in staat is de rotsen uit te slijpen en soms te transformeren in artistieke en herkenbare figuren.

De bekendsten zijn uiteraard de ‘heart shaped’ gaten en het ‘Mickey Mouse’ gat.

Op een andere plek heeft het water op een rots een uitstulping gevormd wat lijkt op een vaasje. Wanneer je stevig over het vaasje wrijft kan het zomaar zijn dat de winnende loterij nummers in je hoofd ‘komen dansen’, althans dat is het plaatselijke bijgeloof.

We lopen eerst over het grote bovenplateau. Hier zien we vooral gaten van verschillende grootte en diepte. Sommigen vol water en helder als glas. Anderen diep en indrukwekkend.

De weg naar het water vraagt enige souplesse en behendigheid, maar levert ontegenzeggelijk een nieuwe kijk op deze wondere wereld. Ook de Thaise Grand Canyon is, op haar eigen wijze, indrukwekkend, bijzonder en zeker de moeite van het ontdekken waard!