Categorie: Europa

Met de gedachte: ‘we weten niet precies waar we naar toe gaan, maar we zijn onderweg’ rijden we naar Texel om een weekje heerlijk te relaxen, bij te praten, buiten te zijn en te genieten van elkaar. We hebben er zin in! Eigenlijk kennen we Texel niet echt goed en we zijn dan ook nieuwsgierig naar wat dit grootste waddeneiland ons te bieden heeft.

Er is veel te zien (foto: RK)

Wist je trouwens dat onze waddeneilanden ongeveer 8000 jaar geleden zijn ontstaan? Door het smelten van de ijskappen in het noorden van Nederland steeg de zeespiegel van de Noordzee waardoor grote hoeveelheden zand naar de kust verplaatst werden. Deze zandplaten kwamen bij eb droog te staan en stroomden onder bij vloed. De geulen ertussen sleten op den duur zover uit dat er uiteindelijk zandplaten ontstonden die ook bij vloed droog bleven. Texel is echter een verhaal apart, want dit eiland ontstond toen het tijdens de Allerheiligenvloed van 1170 gescheiden werd van het vasteland. Noord Holland veranderde ingrijpend door deze enorme overstroming, waarbij duizenden mensen omkwamen. Texel bestond vroeger uit twee eilanden; het zuidelijke Texel en het noordelijke Eierland. Grappig om te horen hoe dat laatste eiland aan haar naam gekomen is. De Texelse boerenkeuken was vroeger praktisch hetzelfde als elders in Nederland, maar de Texelaars waren erg bedreven in het ‘droele’, dialect voor vogels vangen. Mensen van de Overkant (het vasteland) ontdekten al vroeg de waarde van de Texelse eieren. Bakkers uit Amsterdam gebruikten voor hun koeken zelfs eieren ‘die in de noordelijkste duinen verzameld werden’, uit Eierland dus. In 1630 werden de twee eilanden met elkaar verbonden door middel van een zanddijk en kreeg Texel haar huidige vorm.

De Slufter (foto: IK)

Een bijzonder natuurgebied, De Slufter, is ontstaan na de aanleg van die zanddijk tussen beide voormalige eilanden en de daaropvolgende verschillende mislukte pogingen om westelijk hiervan de duinenrij te sluiten. Het Sluftergebied is een uniek natuurgebied dat bestaat uit een krekenstelsel, in open verbinding met de Noordzee, wat soms na een storm onder water staat. Daardoor is slibvorming en verzilting ontstaan en moest de vegetatie zich aanpassen. Zo vind je er nu zout-tolerante planten als b.v. zeekraal en lamsoor, waarvan de bloemen in de zomer het hele gebied paars kleuren. Wij zijn hiervoor niet in het juiste jaargetijde, maar een wandeling door zo’n gebied is toch altijd de moeite waard?

Texelaars (foto: RK)

Texel is natuurlijk vooral bekend om haar schapen. Op Texel leven zelfs net zoveel schapen als inwoners! Van beide leven er een kleine 14.000 op het eiland, maar elk voorjaar komen daar vele duizenden lammetjes bij. In Nederland wordt het schapenras van Texel ‘Texelaar’ genoemd, in het buitenland zeggen ze Texelsheep of gewoon Texel. Een Texelaar staat bekend als een schaap met een sprekende kop en een middelgroot ruim gebouwd lijf. Naast de witte texelaar zien we ook een ‘blauwe’ variant. Meer grijs/bruin dan echt blauw, maar als onderscheid zeker opvallend. De Haagse schilder Pieter van Cuyck (1720-1787) kwam veelvuldig op Texel en schreef gedurende zijn leven een boek over zijn verblijf op Texel waarin hij zich o.a. zeer enthousiast over zijn culinaire ontdekkingen. Zo schrijft hij over de bereiding van de in die tijd zeer beroemde schapenkaas: ‘de boerin schept de room, welke zeer vet is, van de melk en legt een doekje, met versche schaapenkeutels  gevult, in die room te weeken; daar na wringt zy het doekje uit; en dat uitgewrongen vogt geeft aan de kaas haare scherpte en kleur.’ Onnodig om te constateren dat de keuringsdienst van waren hier uiteindelijk een einde aan heeft gemaakt? Om de verschillende kazen van nu goed te proeven en te vergelijken is kaasboerderij Wezenspyk de aangewezen plek. Niet alleen wordt hier al 35 jaar op ambachtelijke wijze kaas gemaakt, volgens de eigenaar heeft de kaas hier ook een eigen smaak. Dit komt omdat de zoute wind het gras, dat de dieren eten, droger en zouter maakt wat je weer kunt proeven in de melk en daardoor ook in de kaas. Zijn kazen vallen geregeld in de prijzen; zijn ‘Orekéés’, een oude schapenkaas met lamsoor, kreeg in 2014 het predicaat Super Gold bij de World Cheese Awards in Londen. Lekker hoor!

Tuunwal (foto: IK)

Voor 1560 werd op Texel ‘overal weide’ toegepast. Negen maanden van het jaar kon elke Texelaar (in dit geval de mens) vee beweiden op het hele eiland, maar vanaf circa 1640 mocht dit alleen nog maar op gemeentegrond. Vanaf die tijd zijn daarom perceel afscheidingen ontstaan in de vorm van een zogenaamde ‘tuunwal’ omdat het vanwege het duingebied en het gebrek aan hout niet mogelijk om sloten te graven of rasters te zetten. Een typische tuunwal is ongeveer 1 meter hoog, en 1 meter breed en wordt gemaakt van ter plekke afgestoken plaggen, die op een speciale manier gestapeld worden. Vervolgens worden deze zoden verder opgevuld met zand. Bij oude tuinwallen gemaakt van grasplaggen die niet bemest zijn, vind je een speciale vegetatie. De schapen begrazen de wal, waardoor de grond verschraalt en de stikstof uitspoelt met als gevolg dat er planten groeien als Engels gras, grasklokje, muizenoor, geel walstro, zandblauwtje, zandhoornbloem en fijne kervel (dit voor de kenners). Zes plantensoorten, die op de lijst van bedreigde soorten staan, zijn aangetroffen op deze Texelse tuinwallen. Wanneer je je dan bedenkt dat er op Texel ooit meer dan 350 kilometer tuunwal heeft gestaan, dan besef je je ook dat je de laatste stukjes echt moet koesteren. Wij zien onderweg prachtige voorbeelden met nog volop bloeiende bloemen, waarin ik vooral de klaproos en de kamille herken. Mijn botanische kennis laat behoorlijk te wensen over.

Karakteristiek (foto: IK)

Iedereen die op Texel is geweest, herkent natuurlijk de schapenboet. Van oudsher werd de schapenboet gebruikt als opslagplaats voor hooi en gereedschap. Opvallend is dat de platte kant (ingang) altijd naar het noordoosten gericht is om de boeren tijdens het werk te beschermen tegen de wind, die vooral uit het zuidwesten waait. Door schaalvergroting en afname van het aantal schapenhouders wordt de schapenboet tegenwoordig weinig meer gebruikt, waardoor steeds meer boeten vervallen. Jammer, want ze zijn wel zeer karakteristiek in het landschap. Op onze route ten oosten van Den Hoorn zien we er vele.

In de Prins Hendrikpolder (foto: RK)

We lopen, langs de rand van de Prins Hendrikpolder (in 1849 ingepolderd), over oude dijken en zien de restanten van oude dijkdoorbraken. De kolken (of wielen) hier zijn  stille getuigen van deze vroegere doorbraken. Bij een dijkdoorbraak wordt het gat zo diep uitgeschuurd, dat herstel van de dijk op de oude plek meestal niet mogelijk is. De nieuwe dijk wordt daarom om het gat gelegd. Deze kolken of poelen deden in het verleden in de eerste plaats dienst als drinkplaats voor vee, maar door ruilverkaveling en verandering van grondgebruik (akkerbouw ipv schapenhouderij) is het aantal kolken in 50 jaar teruggelopen van ongeveer 1000 tot 250.

Over dijken (foto: RK)

Op onze ontdekkingstochten horen en zien we dat Texel in WOII een belangrijke rol in de kustverdediging (Atlantikwall) van Nederland heeft gespeeld. Aan de Texelse kustlijn zijn indertijd grote bunkers en kustbatterijen gebouwd om de vijand te bestrijden. Het betonnen gebouw vlakbij Den Burg is in 2018 vrijgemaakt nadat het zeventig jaar onder de grond had gelegen. Dit was ooit het hoofdkwartier van de landtroepen met verderop de communicatiebunker; de verbinding tussen de vaste wal en de rest van het eiland. Wat ik eigenlijk niet wist is dat de WOII langer doorging op Texel dan in de rest van Nederland. Tussen 5 april en 20 mei 1945 woedde hier een laatste bloedige slag tussen de Duitse bezetters en Georgische soldaten, toen de Georgiërs, die meevochten aan de Duitse kant, in opstand kwamen. 

Yeaaaahhhh (foto: RK)

Gezelligheid kent geen tijd is deze week zeker van toepassing. Voordat we het weten is onze vakantie voorbij en genieten we van een laatste ‘skuumkoppe’, want zoals ze het zelf zo mooi verwoorden: ‘Texel is schuimkoppen op de golven, de frisse wind in je haar…….en bier.’ Of was het kaas…… of schapen ……of het landschap? Ontdek het zelf!

Vandaag staat in het teken van een eenjarig huwelijk. Alles heeft bijna een symbolische waarde of waardering, zo ook deze mijlpaal.

1 jaar

katoen

anjer

geluk en pure liefde

Even googelen levert het bovenstaande rijtje op, maar wat houdt dit allemaal in? De beide buitenste hokjes spreken voor zich. Het aantal jaren klopt en van geluk en pure liefde is (hopelijk) nog volop sprake. Wat is dan de symbolische waarde van zowel katoen als anjer in dit geval?

Anjers horen, volgens de bloemensymboliek, bij de maand januari en bij een eenjarig huwelijksfeest. Het blijkt echter dat het bij anjers vooral om de kleur gaat, want de anjer heeft diverse symbolische betekenissen, per kleur verschillend. De witte bloem staat voor pure liefde en geluk. Heel toepasselijk, maar de witte anjer is door de jaren heen ook het symbool geworden voor waardering van veteranen, als teken van verzet (Prins Bernard droeg altijd een witte anjer in zijn knoopsgat), of als ‘vrijwilligersbloem’. Allemaal vanwege de (later bedachte) symbolische betekenissen ‘toewijding’ en ‘doorzettingsvermogen’. Daarmee valt voor mij de witte anjer toch een beetje af in de context van een huwelijksviering. De kleur roze is eveneens niet geschikt. De roze anjers zouden zijn ontstaan toen de tranen van Maria (moeder van Jezus) de aarde raakten en daarmee is deze kleur uitermate geschikt als cadeau voor je moeder. Gelukkig staat de kleur licht rood voor bewondering, terwijl donkerrood er nog een schepje bovenop gooit met liefde en genegenheid. Misschien moeten we toch terug naar de oorspronkelijk symboliek, t.w. die voor hartstocht, verlangen en romantiek ongeacht de kleur? Renaissanceschilders uit de 15de en 16de eeuw kozen deze bloem tenslotte niet voor niets als figurant in hun verlovingsscènes. Nog steeds wordt de anjer gezien als een toepasselijk cadeau om je hartstochtelijke liefde mee te tonen of om de passie in je relatie weer aan te wakkeren, mocht dat nodig zijn……

Dat zilver bij een 25-jarig huwelijk hoort en dat 50 jaar getrouwd zijn een gouden bruiloft wordt genoemd, is bij veel mensen bekend, maar minder bekend is het feit dat bijna elk huwelijksjaar een bijbehorend symbool heeft. Om de bijzondere betekenis te achterhalen, moeten we eeuwen terug in de tijd, al is de precieze reden helaas nooit gevonden. Wat we wel weten, is dat bij elke huwelijksverjaardag de waarde van het bijbehorende materiaal stijgt. Ben je één jaar getrouwd, dan staat dit bekend als een katoenen huwelijk, een goedkope vezel waar kleding van gesponnen wordt. Kijken we verder naar hout bij een huwelijk van vijf  jaar, een roos bij zeventien jaar en een orchidee bij 55 jaar, dan zie je dat de producten steeds duurder, zeldzamer en dus kostbaarder worden. Immers hoe langer het huwelijk, hoe kleiner de kans dat veel bruidsparen dit jubileum vieren. Een meer praktische dan inspirerende gedachte? Wanneer je uitgaat van het gegeven dat je al je hoogtepunten moet vieren kan ons paar zich over een half jaar al verheugen op een volgend feestje, want anderhalf jaar huwelijk is een blikken huwelijk. Wordt dit te dol, want eenmaal een precedent scheppen is gevaarlijk (haha), dan kun je ook wachten tot de grote viering van het koperen feest ten tijde van 12.5 jaar huwelijk. Ga ervoor!

Lief Leven (foto: internet)

Vandaag geven wij onze katoenen dag een eigen invulling. Onder het genot van een feestelijk ontbijtje worden de plannen gesmeed. We laten de anjers en het katoen voor wat ze zijn, maar houden aandacht voor de natuur. Dat betekent een fietstocht over het eiland. Dat moet niet zo moeilijk zijn, want we lezen dat Texel met 140 kilometer fietspad, (knooppunt)routes door het bijzonder gevarieerde landschap en ruime keus aan rustpunten & vermaak onderweg eigenlijk een must-visit voor de fietsliefhebber is. Voeg daarbij ‘een vleugje wind, deinende golven, groene weilanden met aan de horizon een kerktoren van een pittoresk dorp en overal grazende schapen’ en het plaatje is compleet. Het enige wat nu nog ontbreekt is een doel. Ons paar kiest voor de Texel Zoo en een relaxte lunch in het nabij gelegen Oosterend.

Richting De Koog (foto: RK)

Met dit duidelijke plan stappen we vervolgens op de fiets en starten we onze tocht naar het noorden, richting De Koog. De Koog, gelegen aan de westzijde van het eiland, is één van de oudste dorpen op Texel. Alleen een duinenrij scheidt het dorp van het strand en de zee. We bewaren het dorp echter voor een andere keer en fietsen verder door het Nationaal Park Duinen van Texel om aan de andere kant van De Koog af te buigen naar het noordoosten. Het waait hard, maar ik houd me vast aan de gedachte dat we dan straks de wind in de rug hebben. Een pas gelezen ‘ode aan Texel’ schiet door mijn gedachten: ‘Prachtig eiland waaraan ik me voor altijd zou kunnen vergapen – Met de weemoedige weidsheid van wuivend gras en bleek blatende schapen – Woeste skuumkoppe buitelen op grijze zeeën omringd door eeuwige wind – Waar een zwoegend fietsgevoel me met de elementen verbind’. Hoe mooi klinkt dat? Hoewel wij hier echt wel een eilandgevoel ervaren, is dat toch minder dan op de ons meer vertrouwde eilanden. We missen de schelpenpaadjes en het gevoel alleen te zijn met de natuur. Dit eiland is dan ook groter en het vele gemotoriseerd verkeer helpt niet mee om de door ons gekoesterde eiland beleving volledig op te roepen. Desondanks is het volop genieten, want wind, zand, zee en zon laten de muizenissen in je hoofd resoluut vervliegen.

Genieten (foto: RK)

Lekker doorgewaaid komen we bij de kleine dierentuin Texel Zoo aan, wat ‘als een groene oase middenin het agrarische noorden ligt’. De dierentuin is gebouwd in een groot voormalig kassencomplex en bestaat uit een tropische vogeltuin, een orchideeën tuin en een vlindertuin. Tja, het is vast ooit goed aangelegd, de weelderige plantengroei en de haast koloniale sfeer in de vogeltuin getuigen daar nog van. Buiten zijn de hokken vooral klein en verwaarloosd. Borden laten weten dat alle buitenvogels zullen gaan verhuizen ivm een geplande grote opknapbeurt. Geen overbodige luxe. Toch nog een paar mooie foto’s geschoten, want wanneer zie je zulke grote vogels van zo dichtbij?

En route (foto: RK)

We zijn langzamerhand wel toe aan een rustpunt met een ‘hartversterkertje’ in welke vorm dan ook. Door naar Oosterend, het best bewaarde juweeltje van het eiland……althans volgens de inwoners zelf. Oosterend was, voor Oudeschild, jarenlang hét vissersdorp van Texel. Van oudsher woonden de meeste scheepseigenaren in Oosterend. Oudeschild had vooral garnalenvissers die met hun kleine scheepjes dichtbij huis op de Waddenzee bleven, de Oosterenders daarentegen zwierven met hun grotere kotters de hele Noordzee over.

Murphy’s Law (foto: RK)

Een heerlijke ‘skuumkoppe’ en een warme kop soep later aanvaarden we welgemoed de terugreis. Langs andere fietsknopen weliswaar, maar toch, volgens Murphy’s Law (‘anything that can go wrong will go wrong’), volop wind tegen. Ik houd me maar vast aan de gedachte dat uit moeilijkheden wonderen ontstaan of is ‘liefde overwint alles’ hier meer van toepassing? Hoe dan ook geluk kun je vermenigvuldigen door het te delen en dat hebben we vandaag beslist gedaan!

Vroeger, in de tijd dat bijgeloof en animisme vaak hoogtij vierden, wisten mensen niet hoe paddenstoelen groeien. Ze dachten dat heksen de paddenstoelen ’s nachts tevoorschijn toverden als zitplaats voor hun huisdieren……jawel de padden. Op zich misschien een logische gedachte wanneer je een mooi exemplaar met een grote hoed ziet, maar je hebt paddenstoelen in alle soorten en maten. Alleen in Nederland zijn er al meer dan 4.000 paddenstoelen en er schijnen wekelijks nieuwe soorten bij te komen. Het specifieke vakgebied wat onderzoek doet naar paddenstoelen, de mycologie, heeft het er maar druk mee.

Stoel voor padden? (foto: IK)

Al deze paddenstoelen zijn weer onder te verdelen in drie hoofdgroepen, die ieder op een andere wijze leven. Zo heb je de paddenstoelen die samen met een andere plant of boom leven. De paddenstoel zorgt dat zijn schimmeldraden samengroeien met de wortels  van de boom. Een symbiose dus, voor beide partijen voordelig. Deze groep, de mycorrhiza, leveren dus een nuttige tegenprestatie aan hun gastheer. Het woord mycorrhiza komt van het Griekse ‘mukès’ (zwam) en ‘rhiza’ (wortel). Bekenden in deze groep zijn eekhoorntjesbrood, cantharellen en truffels.

Opruimers (foto: IK)

Daarnaast heb je de groep die afval verwerken door zich te voeden met dood materiaal zoals bladeren. De opruimers van het bos. Met een mooi woord wordt deze groep de saprofyten genoemd. De naam is afkomstig van de Griekse woorden ‘sapros’ (verrot) en ‘phutton’ (plant) en daarmee een verwijzing naar de manier waarop deze paddenstoelen zich voeden. Zonder deze zwammen zou een bos al snel ten onder gaan aan het eigen afvalmateriaal. Een heel bekend voorbeeld is de ons zo welbekende champignon. Tenslotte heb je dan nog de groep parasieten. Kort gezegd leven parasieten doorgaans ten koste van een ander organisme, hetzij planten, dieren of zelfs andere schimmels. Ze hebben een levende gastheer nodig, meestal bomen. Hoewel de meeste parasieten echter voorkomen op reeds verzwakte bomen, zijn er ook zwammen die een gezonde boom kapot laten gaan. Een heel mooi en tot de verbeelding sprekend voorbeeld uit deze derde groep is het elfenbankje.

Parasieten (foto: IK)

Waarom dit hele verhaal over paddenstoelen? Paddenstoelen kun je weliswaar het hele jaar vinden, maar vooral in de herfst zie je ze het meest. In sommige jaren zijn er meer paddenstoelen dan in andere jaren, wat te maken heeft met de temperatuur en de hoeveelheid regen. Dit jaar is kennelijk zo’n spectaculair paddenstoelen jaar, want ze schieten werkelijk als …….. paddenstoelen uit de grond. Het komt ook door dit plotselinge verschijnen en hun snelle groei dat paddenstoelen iets geheimzinnigs hebben. Ik zei al dat ze vroeger met heksen in verband weden gebracht, vandaar namen als heksenboleet, duivelsbrood en heksenkring. Ik heb eigenlijk weinig tot geen verstand van de namen en de identificatie van de paddenstoel, maar ik bewonder ze zeker tijdens onze wandelingen. Zo ook op de Woldberg, rond Steenwijk. Een prachtig gebied. De 26 meter hoge Woldberg is de noordelijke punt van een stuwwalcomplex. Een stuwwal is een rug in het landschap, die bestaat uit door een ijstong opgestuwd materiaal. Kun je je voorstellen dat heel veel vroeger het ijs reikte tot de denkbeeldige lijn Texel-Gaasterland-Steenwijk-Coevorden? Later rukte het ijs verder naar het zuiden op en werd het sediment van de vroegere gletsjers opgestuwd tot stuwwallen. Door het water zijn op de flanken van de Woldberg zogenaamde holle weggetjes uitgesleten. Het gehele complex van stuwwallen, glaciale ruggen en bekkens rond Steenwijk is mooi intact gebleven. 

Beuken leiden naar een holle weg (foto: IK) 

We lopen over prachtige bospaden omringd door beuken. De beuk wordt ook wel de Moeder of de Koningin van het bos genoemd vanwege ‘haar warme uitstraling en gracieus en verfijnd voorkomen’. Het is daardoor een symbool geworden voor wijsheid en moederlijke warmte. Volgens een Engelse sjamaan zou zij troost geven aan mensen die haar opzoeken. De beuk is sowieso veelzijdig. In de Germaanse mythologie is de beuk gewijd aan de oppergod Odin. De Germanen goten bloed van offerdieren over de stam van een beuk met rood blad opdat de boom niet zou sterven. Bij de Romeinen was de beuk gewijd aan Jupiter (oppergod en god van hemel, lucht en onweer). Ook in het volksgebruik was de beuk breed inzetbaar. Om erachter te komen hoe het weer in de winter zou worden, werd op Allerheiligen (1 november) in een beuk gehakt. Bleef de wond droog, dan moest men met een strenge winter rekening houden. De aanwezigheid van veel beukennootjes voorspelt eveneens een strenge winter. Draag je een stukje beukenhout bij je, dan word je beschermt tegen ongeluk en wordt tegelijkertijd je creativiteit gestimuleerd. Zelfs het drinken van water uit een holle beuk is heilzaam, het moet schurft en andere huidziekten genezen. Er valt iedere dag zoveel te leren…….

Het lijken wel kleine UFO’s (foto: IK)

We wandelen over kaarsrechte paden die getuigen zijn van historische landgoederen, karrensporen van middeleeuwse handelsroutes en verharde wandelpaden die vaak verhard zijn met puin uit Rotterdam na het bombardement in WOII. Hoe veelzijdig wil je het hebben, nietwaar? In het bos is een groot heideveld ontstaan, waarin acht grafheuvels liggen die meer dan drieduizend jaar oud zijn. Handelslieden die onderweg niet verder konden? De heide bloeit helaas niet meer op een enkele late paarse vlek na, maar mijn fantasie toont me de schoonheid van het juiste jaargetijde. Ondertussen komen we op een ander gebied wel ogen tekort want op de onmogelijkste en verrassendste plaatsen vinden we de mooiste paddenstoelen. Wist je trouwens dat je een paddenstoel kan vergelijken met een appel? Beiden zijn de vruchtlichamen van, alleen is de ‘boom’ in het geval van de paddenstoel niet zichtbaar, die bevindt in de vorm van schimmeldraden onder de grond.

De appel van het bos (foto: IK)

Wegens tijdgebrek lopen we deze keer de kortere route (9 km), waardoor we Landgoed de Eese links moeten laten liggen. Op zich jammer, want dit ‘prachtige familielandgoed van circa 800 hectare’ ligt op het snijpunt van de provincies Overijssel, Drenthe en Friesland. Onze wandeling voert ons wel langs Buitengoed Fredeshiem, een in 1929 opgericht Friesch Doopsgezind Broederschapshuis, letterlijk bedoeld als een ‘erf van vrede’. Tijdens zijn studietijd bezocht de Friese Tjeerd Oeds Hylkema (1888-1962) Woodbrooke, een Engels internationaal studiecentrum van de Quakers (religieus genootschap van vrienden), waar hij meer en meer gecharmeerd raakte van ‘het frisse en dienende christen-zijn zonder al teveel gepreek’. Bij hem groeide de wens een centrum te creëren waar jong en oud tot rust en bezinning konden komen en waar het geloof kon worden beleefd. Lang verhaal kort, deze wens resulteerde in dit ‘erf van vrede’.  Vandaag de dag is Fredesheim aangepast aan de tijd. Het lijkt op een regulier conferentie- of vakantieoord inclusief zaaltjes voor cursussen en chalets voor eventjes eruit, maar er is wel een kerkje op het terrein waar ’s ochtends en ’s avonds een kerkdienst wordt gegeven. Daarnaast wordt aan de gasten gevraagd of ze de maaltijd zoveel mogelijk gezamenlijk willen nuttigen om betrokkenheid en gemeenschapszin te tonen. Ondanks de verlokkingen van ‘mindful mediteren met chocola’ en ‘het inspiratiepad’ wenden wij ons af richting meer wereldse zaken. Op naar restaurant ‘De Bovenmeester’ in Steenwijk, waar voor ons al goede herinneringen liggen.

Overvloed (foto: IK)

De oefenwandelingen hebben er hopelijk toe geleid dat de NS rondwandeling Lunteren (ruim 13 kilometer) vandaag geen problemen zal opleveren. Hoewel het weer de afgelopen dagen nat tot zeer nat is geweest, lijken de weergoden ons vandaag gunstig gezind. Het belooft in ieder geval droog te blijven met mogelijk een klein zonnetje. Ideaal wandelweer!

Lunteren ligt precies tussen Ede en Barneveld, aan de rand van nationaal park De Veluwe en Lunteren blijkt bovendien het geografische middelpunt van Nederland te vormen. Daarnaast vertelt elke website ons dat je vrijwel nergens anders in ons land zo’n uitgebreid aanbod aan wandelpaden vindt en dat de zeldzame flora en fauna hier, voor natuurliefhebbers, is om van te watertanden. De verwachtingen zijn dus hoog gespannen!

Klompen bij de deur (foto: RK)

Na een kop warme koffie kruisen we het spoor en lopen vervolgens bijna meteen het Lunterse Buurtbos binnen. Dit bos is aan het eind van de 19e en het begin van de 20e eeuw ontstaan. Voordien waren er voornamelijk enorme heidevelden rondom het dorp, die gemeenschappelijk bezit waren en dus niet verkocht of verpacht konden worden voor ontginningen ten behoeve van agrarische doeleinden. Notaris J.W.Th.W. van den Ham (1822-1912), beter bekend als de ‘oude notaris’, wist voor elkaar te krijgen dat er een nieuwe wet, die verdeling van buurtgronden mogelijk maakte, werd aangenomen. Bij de verdeling verwierven de notaris en enkele medestanders grote aaneengesloten stukken, in totaal ongeveer 130 hectare, heide en woeste grond, voornamelijk stukken die door aard en ligging minder geschikt waren als landbouwgrond. Vervolgens betaalde hij voor de aanleg van zijn ’droombos’ uit eigen vermogen. Het ontwerp (van de notaris zelf) bestond uit een wandelbos met een bijzondere padenstructuur. De lanen en paden vormen samen een tekening van een twijg met bladeren, maar tijdens onze wandeling is dit patroon moeilijk te herkennen. Na het overlijden van de notaris in 1912 bleek dat hij alle gronden die hij van de Buurtschap had gekocht en bebost, weer terug wenste te geven aan de Lunterse gemeenschap. Daartoe moest, volgens het testament, een stichting ‘Het Luntersche Buurtbosch’ worden opgericht. We komen onderweg nog een man op de fiets tegen, een echte Luntenaar, die ons vertelt dat ook hij een stukje van dit bos bezit, maar eigenlijk niet eens precies weet waar….. Het belangrijkste is natuurlijk ook gewoon dat het bos blijft bestaan.

De Koepel (foto: internet)

Midden in het buurtbos lopen we langs uitkijktoren de Koepel, een 22 meter hoge stenen toren op de Galgenberg die weer 34 meter boven N.A.P. staat. Op deze berg stonden vroeger inderdaad galgen. De Koepel is in 1913, ter nagedachtenis aan de notaris, gebouwd in opdracht van zijn familie en zijn opvolger notaris G. Wilbrink. De naam is te danken aan de typische ronde  vorm van het koperen dak dat de omloop overdekt. We hebben nog een behoorlijk aantal kilometers voor de boeg, dus we laten de Koepel verder links liggen en zwerven verder door het bos.

Rood met witte stippen (foto’s: RK)

Er zijn hier vele wandelingen en ons kaartje is niet altijd even duidelijk. Volgens de begeleidende informatie voelt niemand van de organisatoren zich verantwoordelijk voor de juistheid van de routebeschrijving. Dat belooft wat! De herfst heeft z’n intrede gedaan en we zien onderweg echt veel paddestoelen. Heel bijzonder, zo hebben wij dat vorig jaar absoluut niet gezien. Dit jaar is dan ook veel natter geweest en paddestoelen gedijen daar overduidelijk wonderwel op. Ondertussen zijn we bij ons eerste koffiekopje (op de kaart) aangekomen; de Lunterse Boer. Het is nog te vroeg, we gokken erop dat ook het tweede kopje op ongeveer 3/4 van de wandeling open is en gaan verder met onze verkenning van dit mooie bos.

Een koe in het bos (foto: RK)

Ongeveer halverwege de route ligt rechts van ons het Wekeromse Zand, één van de laatst overgebleven stuifzandgebieden van de Veluwe. Het Wekeromse Zand bevat één van de grootste Celtic fields complexen (kleine prehistorische akkertjes) van ons land, een bijzonder overblijfsel uit de IJzertijd. Celtic fields (of raatakkers) bestonden uit vierkante veldjes van ongeveer veertig bij veertig meter, omgeven door walletjes. Boeren uit de ijzertijd gaven de voorkeur aan zandgrond omdat die gemakkelijk bewerkbaar was. Als de schrale grond was uitgeput, schoof de boer gewoon een veldje op. Het vele werk leverde weinig op. Waarschijnlijk kon dit gebied maar twee of drie families van voedsel voorzien. Door de jaren heen groeide dit gebied voor gedeeltelijk behoorlijk dicht, waarop het Gelders Landschap een flink stuk bos heeft weggekapt, zodat de wind weer vat kan krijgen op het zand. Mooi dat er vandaag de dag zoveel aandacht is voor bijzondere natuurlandschappen. Dit gebied wordt ook opengehouden door moeflons (kleinste wilde schapen) en ‘gewone’ wilde schapen. Dan is het wel heel apart om klassieke zwart-witte koeien midden in het bos er vlakbij te zien!

Middelpunt Nederland (foto: internet)

We zijn inmiddels vlakbij het echte middelpunt van Nederland. Lunteren staat bekend om de Lindeboomsberg met de grote zwerfkei die het middelpunt van Nederland vormt, precies tussen de vier uithoeken van Nederland. Dit zijn Rottemmeroog, (NO), St. Anna Ter Muiden (ZW), Terschelling (NW) en het Drielandenpunt bij Vaals (ZO). Als je een lijn trekt van NO naar ZW en je doet dat ook van NW naar ZO en vervolgens trek je een loodlijn uit het midden van beide lijnen, dan ligt Lunteren precies op de plek waar die twee loodlijnen elkaar kruisen. Het verhaal gaat dat de kei ooit is ‘gekaapt’ door Wageningse studenten, maar enige weken later werd heroverd door een Lunterse scoutinggroep. Om herhaling te voorkomen werd de steen daarop in beton gegoten. Deze plek, dit middelpunt, kent al een lange voorgeschiedenis. Tot 1935 moeten er drie grote puntige kalender- of zonnewende-stenen hebben gestaan. De ene zijde van de stenen driehoek wees naar het noord-oosten waar de zon op de langste dag opkomt en de andere zijde wijst naar het zuid-oosten waar de zon op de kortste dag opkomt. Om die reden kreeg deze middelpunt-steen, in de jaren 80 van de vorige eeuw,  gezelschap van twee andere grote zwerfkeien uit de IJstijd om het oude verhaal van de kalenderstenen weer tastbaar te maken. In 2002 werd de middelpunt-steen vervangen door een nieuw exemplaar, de oude was gebarsten. Op de een of andere manier missen wij dit indrukwekkende monument wat, volgens de beschrijving, ‘is vormgegeven als een royaal half verhard plateau met lindeboom en drie zwerfkeien, zorgvuldig uitgelijnd op de zon en de drie op het middelpunt samenkomende wandelpaden.’

De Hessenhut (foto: RK) 

Wij nemen aan, geheel onterecht blijkt nu, dat de heel dichtbij gelegen uitkijktoren ‘De Hessenhut’, bij restaurant De Goudsberg, het middelpunt moet zijn. Of zijn we gewoon toe aan een welverdiende rustpauze? Hoe dan ook de steen hebben we dus niet gezien!

Gehaald! (foto: RK)

Onverwachts lopen we het bos uit vlakbij de ons bekende spoorwegovergang. We zijn rond en we (ik) heb het gehaald. Toegegeven de 13 km werd niet in een lange etappe gelopen, we hebben onderweg immers genoten van een lange ontspannen lunch, maar dit is wel weer een nieuw hoogtepunt. Het smaakt naar meer!

Een zonovergoten weekend in de ‘good life capital’ met ‘historische panden, statige kerken, menukaarten vol smaaksensaties en terrassen vol gezelligheid’. Dit en meer wordt ons beloofd in ‘de ster onder de steden’ oftewel Maastricht. Maastricht, ooit gesticht door de Romeinen bij een doorwaadbare plaats in de rivier de Maas (Mosa Trajectum betekent doortocht door de Maas), wordt al tweeduizend jaar ononderbroken bewoond. We lezen verder dat de stad door haar mix van culturen, talen en smaken een stad is geworden van uitersten; van noord en zuid, van verleden en heden en van jong en oud. We gaan het beleven.

 Oud en nieuw (foto: RK)

We logeren in het Designhotel vlakbij het station in Wijck, dat wordt beschreven als het ‘upcoming’ stadsdeel van Maastricht. Deze wijk heeft een rijk ambachtelijk handelsverleden, hetgeen je terugziet in de speciaalzaken. De oude panden zijn ongeschikt voor grote ketens, vandaar veel knusse winkeltjes. Aangezien ik met manlief op pad ben, beperken we het winkelen tot een minimum. Ons plan is om heerlijk door de stad te dwalen, te genieten van de bezienswaardigheden onderweg en uiteraard te relaxen op zo’n bruisend terras.

Stad aan de Maas (foto: RK)

We lopen over de St. Servaasbrug de binnenstad in. Het Vrijthof mag natuurlijk niet ontbreken in onze ontdekkingstocht. Je gaat naar dit (beroemde) plein om te spotten en gespot te worden. Prominent zichtbaar, naast de vele cafe’s, zijn de Sint Servaasbasiliek en de ernaast gelegen Sint Janskerk met haar opvallende vuurrode toren.

De vuurrode toren (foto: RK)

De kerk en de schatkamer van de basiliek zijn de pronkstukken van de stad, waarbij de kostbaarste schat de ‘noodkist’ is met onder andere beenderen van de stadspatroon Sint Servaas. De populaire benaming ‘noodkist’ ontstond door het gebruik om het schrijn in tijd van nood in processie door de stad te dragen. De laatste keer gebeurde dat in 1991 aan het begin van de Golfoorlog. Deze noodkist is gemaakt rond 1170–1195 en wordt beschouwd als een hoogtepunt van Maaslandse edelsmeedkunst. De kern bestaat uit een eikenhouten kist die bekleed is met verguld koper en versierd met email en halfedelstenen. Deze uitzonderlijke reliekhouder bevat de resten van verschillende heilige bisschoppen, waaronder dus die van Servatius. Jammer genoeg is het dermate druk voor de ingang van de basiliek dat we dit hoogtepunt aan ons voorbij moeten laten gaan. Het intrigeert me echter wel wat voor man die stadspatroon van Maastricht nu eigenlijk is geweest. Sint Servatius is een echte heilige, daarover bestaat geen twijfel. Volgens de verhalen rust zijn lichaam inderdaad in Maastrichtse aarde en verricht hij vanuit zijn rustplaats wonderen. Denk aan de genezing van waanzinnigen, lammen en melaatsen. Maar…….dit is slechts een voorbode van zijn ‘aller-aller-indrukwekkendste mirakel’. Het verhaal gaat dat ergens in de negende eeuw de Saracenen (moslims) met een groot leger het Karolingische rijk (waartoe ook Maastricht behoorde) binnenvallen. De overmacht is zo groot dat het rijk van keizer Karel lijkt te worden overspoeld wat het einde zou betekenen van het katholicisme. De onwetende Saracenen hebben echter niet aan Maastrichts patroonheilige gedacht, want ze hebben hun beslissende aanval op 13 mei gepland, de feestdag van Sint-Servatius. ‘Zo kan een bloedig wonder geschieden dat de West-Europese christenheid redt. Op die heuglijke, heilige dag worden de moslimtroepen, die de horizon bij zonsopgang gitzwart hadden gekleurd, door Karels bescheiden troepenmacht tot op de allerlaatste heiden weggevaagd ‘als damp in de stralen van de zon’.’ Prachtig verhaal!

Homage to Humanity (foto: RK)

Aan het plein ligt ook Museum aan het Vrijthof waar een expositie te zien is van fotograaf Jimmy Nelson. Zijn expositie ‘Homage to Humanity’ toont een kleurrijke selectie portretten van inheemse volkeren die dreigen te verdwijnen. Volgens de toelichting bij de expositie reist Jimmy Nelson al gedurende heel zijn leven over de wereld om op de meest afgelegen plekken gemeenschappen te portretteren. Met zijn foto’s wil hij ons mensen bewust maken van onze culturele diversiteit en de mate waarin deze wordt bedreigd door technologie en globalisering. Prachtige foto’s hangen hier indrukwekkend groot aan de muren in de kleine, haast intieme zaaltjes. Wij hadden al eens eerder foto’s van hem gezien, maar om ze zo groot te zien met een begeleidende video en/of tekst over het ontstaan van de foto is absoluut de moeite waard.

Langs de stadsmuur (foto: internet)

Op verschillende plekken in de stad kom je restanten van de middeleeuwse stadsmuur tegen. In de 13e eeuw kreeg Maastricht stadsrechten en moest er een bijbehorende  stadsmuur gebouwd worden. Door de strategische ligging was de stad heel lang één van de belangrijkste vesting- en garnizoenssteden van noord-west Europa. Vandaag de dag is de oorspronkelijke rol van de vestingwerken natuurlijk niet meer van betekenis. Zij hebben nu ‘de aantrekkingskracht van historisch geladen monumenten, die het verzet tegen de vijand en de angst voor de naderende ondergang vertolken. Zij roepen de herinnering op aan de belegeringen, het verlies van have en goed en aan de vele naamloze gesneuvelden, die Maastricht moest betalen als tol voor zijn faam het Bolwerk der Nederlanden te zijn.’ Een rondleiding moet je dagen van te voren afspreken, dus wij nemen genoegen met de restanten die we al wandelend tegen komen.

Het is nog vroeg (foto: IK)

Terwijl we heerlijk op een terras genieten van de zon en koffie met vlaai (hoe kan het ook anders) zien we hoe een groep muzikanten zich voorbereidt op een concert in de openlucht. Ze willen eigenlijk hun optreden geven voor de deuren van de Basiliek Onze-Lieve Vrouwe Sterre der Zee, maar worden door ordehandhavers gesommeerd zich elders op te stellen. Dat wordt vlak voor ons, wij zitten eerste rang!

Sterre der Zee (foto: RK)

Het Onze Lieve Vrouwe plein, wat bekend staat als één van de gezelligste pleintjes van Maastricht, is grotendeels gevuld met terrassen. De panden aan het plein zijn dus ook vooral horeca gelegenheden met uiteraard de Onze Lieve Vrouwe kerk. Deze prachtige oude kerk (officieel: Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming) is één van de oudste kerken van Nederland. Hij stamt al uit de tiende eeuw, is een rijksmonument en behoort daarmee tot ons culturele erfgoed. Het is druk in de kerk en met name in de kapel waar het 15e eeuwse Mariabeeld, beter bekend als Sterre der Zee, staat. De oorsprong van deze naam komt van de heilige Hieronymus (één van de vier grote kerkvaders van het westen). Hij deelde de Hebreeuwse naam Maryam op in ‘Mar’ en ‘Yam’, wat in het Latijn neerkomt op ‘stilla maris’, hetgeen weer vertaald kan worden als ‘druppel der zee’. Dit werd verbasterd tot ‘stella maris’ oftewel ‘sterre der zee’. Grappig (voor ons) is om te ontdekken dat ook hier, net zoals in Thailand, gelovigen en ‘belangstellenden’ naast elkaar staan, ze lijken zich niet aan elkaar te storen. Een andere frappante vergelijking is dat ook hier het beeld wordt verkleed naar gelang het (kerkelijk) jaargetijde. Altijd in een wijde kegelvormige mantel, waarbij de oude, blauwe mantel door het jaar heen gedragen wordt, de nieuwe blauwe mantel uit 1951 bedoeld is voor plechtige feestdagen en de rode mantel speciaal tijdens de paastijd en langere feestdagen gedragen wordt. In de vastentijd en de advent draagt het beeld geen mantel en dan zijn ook de zijluiken van het retabel gesloten. Een retabel is een liturgisch schilder- of beeldhouwwerk, dat bedoeld is om op een altaar te plaatsen of aan de muur achter een altaar te bevestigen. Meestal bestaat een retabel uit meerdere panelen, al dan niet met scharnieren aan elkaar bevestigd.

Boekhandel Dominicanen (foto: internet)

Een andere kerk, de 700 jaar oude Dominicaner Kerk, herbergt tegenwoordig ‘the fairest bookshop of the world, a bookshop made in heaven’, aldus de Britse krant the Guardian. Wij zijn misschien niet objectief, maar vinden dat ‘Waanders in de Broeren’ (Zwolle) er beslist niet voor onder doet. Een mooie nieuwe bestemming voor zo’n oude kerk!

Jeu de boules (foto: RK)

Het is echt onmogelijk alle highlights en bijzonderheden (het waren er velen) hier te vermelden, maar zeker is zeker Maastricht is inderdaad een heerlijke stad en mogelijk zelfs dat stukje ‘buitenland’ in eigen land. Volop genieten, veel afwisseling en een heerlijke laat zomerse verrassing.

Proost (foto: RK)