Categorie: Europa

De wijk Alfama, de oudste wijk van de stad, ligt op één van de zeven heuvels van Lissabon, tussen Castelo de São Jorge (het kasteel van St. Joris) en de rivier de Taag. In de tijd van de Moorse overheersing (van 711 tot 1147) bestond Lissabon eigenlijk alleen uit Alfama, een oude visserswijk ontstaan aan de rivier. De naam van de wijk komt ook uit de Moorse periode; Alfama komt van het Arabische ‘al hamma’ wat waterbron of fontein betekent. Logisch, want in het verleden lagen er aan de voet van de heuvel vele warmwaterbronnen. Alfama is het enige stadsgedeelte dat de aardbeving in 1755 redelijk goed overleefde. De verklaring hiervoor ligt in het feit dat de wijk gebouwd is op een massief steenplateau. Deze is harder dan de omliggende (lager gelegen) zanderige ondergrond. Bovendien was Alfama een bijzonder compacte wijk. De huizen zijn hier letterlijk bijna tegen elkaar aan geplakt. En dat is dus nog steeds te zien!

De wijk wordt omschreven als: ‘Alsof de tijd heeft stilgestaan. De schone was wapperend aan de lijn. Een oude man die sardientjes grilt op de hoek van de straat. De inmiddels verkleurde slingers, die men na de feestmaand juni gewoon laat hangen. En een gezette oude vrouw die vanuit haar huiskamer de kersenlikeur Ginjinha verkoopt. Dát is de wijk Alfama in Lissabon.’ Het is ook ‘onze wijk’, omdat wij hier logeren deze dagen, en wij nemen vandaag uitgebreid de tijd om onze wijk beter te leren kennen!

Alfama bestaat uit een labyrint van smalle straatjes, mooie poortjes en pittoreske doorkijkjes. Tijdens het wandelen is er veel te zien: veel gebouwen zijn gekleurd of bevatten authentieke mozaïek. Wasgoed hangt inderdaad vaak dwars door de straten en het is werkelijk een wirwar van nauwe steegjes en oude trappen. Het kan niet anders of je moet hier wel een goede conditie hebben/krijgen. Ik kijk dan ook vol bewondering naar al die oude mensjes die vaak langzaam maar tegelijkertijd ook kordaat hun routes omhoog of omlaag volbrengen. Herhaling, spiergeheugen, zeg het maar. Zij hebben er profijt van!

De fado muziek (het Portugese levenslied) is ook ontstaan in Alfama. Hebben we dat niet eerder gehoord bij het doorkruisen van een andere wijk? De meest authentieke fado schijn je hier te moeten beluisteren in barretjes die moeilijk te vinden zijn. Wij zien de barretjes waar deze muziek wordt aangeboden bij wijze van spreken op elke straathoek, dus die moeilijk te vinden cafeetjes moeten dan wel iets extra specials te bieden hebben. Misschien dat daar meer de sfeer van fadozangeres Amalia Rodrigues om de hoek komt kijken. Zij staat tenslotte bekend als ‘de koningin van de fado’.

Het leven van Amalia (1920-1999) is het klassieke verhaal van het arme volksmeisje, dat voor een paar stuivers zingt in de kroegen aan de haven, wordt ontdekt en uitgroeit tot een wereldster. Ze groeide op in bittere armoede. Reeds als jong meisje moest ze werken. Ze verkocht bloemen op straat en deed de was voor mensen uit de chique buurten van de stad. In juli 1939 trad ze voor het eerst officieel op. Volgens de recensies van toen ‘past haar pessimistische aard zeer goed bij de melancholie van de fado. Rodrigues wordt gezien als de verpersoonlijking van de Portugese volksaard.’ Zij was daarna van grote invloed op de bekendheid die fado elders in de wereld kreeg. Al snel werd ze Portugals favoriete exportproduct op cultuurgebied. Ze trad op tot ze in de zeventig was en gedwongen door hartproblemen moest stoppen. Eind jaren tachtig trok ze zich terug. Ze overleed in haar huis aan de Rua de São Bento in Lissabon. Bij haar dood werden drie dagen van nationale rouw afgekondigd. Haar huis is nu een museum met de prijzen die ze won, haar kleding, sieraden en brieven. We zijn, al eerder deze week, langs haar huis alias museum gelopen, maar hebben haar culturele invloed toen niet voldoende geapprecieerd.

De hoogtepunten, qua bezienswaardigheden, zijn voor ons vandaag zijn vooral Castelo de São Jorge, Miradouro Porta da Graça en Praça do Comércio met de daarachter gelegen grote winkelstraat. We gaan lopen en dwalen (zonder  kaart en zonder duidelijk plan) dus we zullen ons zeker laten verrassen door wat we nog meer op ons pad aan zullen treffen.

Bijna meteen zien we de bekende Feira da Ladra, een vlooienmarkt, waar het vroeg in de ochtend al een gezellige drukte is. Dit is volgens insiders ‘één van de oudste vlooienmarkten in Lissabon, waar je naartoe gaat voor alles waarvan je niet wist dat je het nodig had!’ Feira da Ladra betekent letterlijk dievenmarkt. Vroeger was dit namelijk de plek waar dieven hun buit verkochten. Het was daarna ooit een antiekmarkt, maar vandaag de vandaag zijn er kraampjes met uiteenlopende tweedehandse en nieuwe producten waarbij je naast vaste kraampjes ook handelaars tegenkomt die hun waren op een deken op de grond uitstallen. Wij lopen er langzaam langs en besluiten dat die blik op afstand wel genoeg is. Wij zijn immers niet op zoek naar dat ene hebbedingetje of een Portugees tegeltje en willen wel nog zoveel mogelijk uit onze dag halen.

Via omzwervingen komen we terecht bij een uitzichtpunt in de schaduw van het kasteel. Vanaf het Miradouro (uitzichtpunt) Porta da Graça kun je ver uitkijken over de stad. Een ander uitkijkpunt vlakbij, Miradouro das Portas do Sol, is een must voor fotografen. De naam betekent letterlijk deuren van of naar de zon en omdat deze helling op het zuiden ligt, heb je hier de hele dag zon. Vroeger stond je hier trouwens op de grens van de stad.

Om de stad nog beter van bovenaf te kunnen zien, moet je naar het kasteel boven de heuvel. Dat is dan ook ons volgende doel.

De fundamenten van dit Castelo de São Jorge dateren al uit de 6e eeuw voor Christus! Het huidige kasteel (wat ervan over is) werd door de Moren gebouwd op de resten van een vesting uit de 5e eeuw en is daarmee één van de oudste en indrukwekkendste overblijfselen uit de Moorse tijd. Binnen de huidige kasteelmuren woonde vroeger de Moorse elite. In 1147 werd het kasteel echter veroverd door koning Alfonso Henriques. Op de binnenplaats na de hoofdingang staat dan ook ter herinnering een bronzen beeld van deze eerste koning van Portugal, want het kasteel werd het koninklijk paleis in 1255 toen Lissabon de hoofdstad werd van Portugal.

Een paar jaar later liet koning Ferdinand de stadsmuur bouwen  Dit duurde even want de stadsmuur had een lengte van 5.400 meter en 77 torens. Dat was ook nodig, want bij aanvallen op de stad was dit het laatste bastion. Rond het einde van de 14de eeuw kreeg het kasteel haar naam van koning João I die getrouwd was met de Engelse prinses Philippa van Lancaster. Sint-Joris, die meestal wordt afgebeeld terwijl hij een draak bevecht, is populair in beide landen. In de 16e eeuw liet koning Manuel I een ander paleis bouwen, namelijk Ribeira Paleis, aan de Taag waardoor dit kasteel een andere functie kreeg. Het nieuwe kasteel raakte echter erg beschadigd na een aardbeving, dus Sint-Joris zou opnieuw het ‘echte’ paleis worden.

Helaas werd Portugal van 1580-1640 veroverd door Spanje en daardoor werd het kasteel opeens een gevangenis en legerkazerne. Kasteel Sint-Joris onderging tenslotte nog een metamorfose want door de heftige aardbeving in 1755 werd het kasteel erg beschadigd. Een jaar later werd het deels gerenoveerd en dat is wat wij nu gaan bekijken, compleet met kanonnen en een prachtig uitzicht over de stad vanaf de hoge verdedigingsmuren. Ze hebben zelfs een terrasje gecreëerd aan de rand van de muur. Hoe leuk is dat! Bij onze rondgang blijkt dat er op één van de torens een periscoop staat, die je kunt gebruiken om de stad (extra) goed te bekijken vanaf deze grote hoogte. Verderop is een heuse zwarte kamer waarin een Camera Obscura de stad in real time laat zien.

Vanaf het kasteel slingeren we door de stad naar beneden richting het grote plein met de enorme triomfboog. Voordat we daar aankomen kruisen we een ander groot plein, het Praça do Rossio. Rossio (betekent gemeenschappelijk plein) is de populaire naam van het Pedro IV-plein, al sinds de Middeleeuwen één van de hoofdpleinen van de stad. Vroeger stond het bekend als plaats voor executies, stierengevechten, demonstraties en als ontmoetingsplek, echt belangrijke dus. In de Romeinse tijd vonden hier vooral paardenrennen plaats, hetgeen je nu nog steeds kan zien aan de ronde vorm met de 3-baansweg eromheen. Het is sowieso wel een bijzonder plein met in het midden een hoog standbeeld van Pedro IV met aan de voet van de zuil beelden die recht, moed, terughoudendheid en wijsheid voorstellen. Ook is het hele plein bedekt met zwarte en witte mozaïektegels, die de ontmoeting van de Atlantische Oceaan en de rivier de Taag vertegenwoordigen. Al lopend krijg je haast het idee dat de grond onder je beweegt, het idee van rollende golven, toch is dit gezichtsbedrog.

Via de Rua Augusta, één van de belangrijkste en bekendste winkelstraten van de stad, lopen we verder naar het grote plein aan het water, het Praça do Comércio. Deze Rua is een royale achttiende-eeuwse boulevard die in zijn geheel autovrij is. De straten zijn eveneens belegd met mozaïek en behalve de grote winkelketens zijn er ook tal van straatverkopers, straatartiesten en menselijke standbeelden te vinden, evenals diverse terrassen in het midden van de straat. Geen wonder dat het hier druk is! Er valt gewoon veel te zien, zeker voor de diehard shoppers onder de toeristen.

Aan het eind van de straat loop je dan onder de Arco da Rua Augusta het grote plein op. De boog is 20 jaar na de aardbeving gebouwd ter nagedachtenis aan deze verschrikkelijke gebeurtenis waarbij veel mensen zijn omgekomen. Op de boog zijn verschillende Portugezen te zien die belangrijk zijn voor de Portugese geschiedenis en daarnaast is ook de rivier de Taag afgebeeld. Dat moet je maar geloven, de boog is te hoog om het een en ander goed te kunnen bestuderen.

Het plein zelf heette vroeger ‘Terreiro do Paço’, het paleisplein. Het is met zijn 36.000 m² één van de grootste pleinen van Europa. Het ligt direct aan de rivier de Taag, wat het hier aangenaam toeven maakt. Voorheen was dit de locatie van het koninklijk paleis. Na de, inmiddels bekende, aardbeving was dit paleis compleet verwoest en het was Marquês de Pombal die besloot hier het nieuwe handelscentrum van Lissabon te maken, dichtbij de scheepswerf ‘Ribeira das Naus’. Het standbeeld van de man in het midden van het plein is Dom Joao I, de koning van Portugal in de tijd dat Marquês de Pombal de leiding had over de wederopbouw. De grote open ruimte wordt omringd door imposante, zonnige gebouwen met opvallende gele gevels, waardoor het plein een opvallende en uitnodigende sfeer krijgt. De gedachte dat dit plein rijkdom en welvaart moest uitstralen is goed gelukt. Je voelt je hier echt klein en nietig op deze grote vlakte.

Tegenwoordig zijn er aan het plein voornamelijk overheidsgebouwen en veel horecazaken te vinden. Verder is het plein een belangrijke vervoershub. Er stoppen meerdere trams en bussen of je kunt ervoor kiezen om vanaf hier in te stappen in één van de vele tuktuks of andere prachtige autootjes voor een meer persoonlijke ervaring. Tot slot vertrekt er vanaf een steiger voor het plein met regelmaat een pendelboot die je naar de overzijde van de Taag brengt, waardoor het geen wonder is dat het altijd een komen en gaan van toeristen op het plein is.

Wij gaan voor de tip om ‘wat verkoeling te zoeken na al dat gewandel’ en zoeken een plaatsje op een heerlijk terras met uitzicht over het plein en de mensen die daar rondlopen. Een goed besluit van een paar heerlijke dagen!

Even niets doen is om allerlei redenen gezond. Het helpt tegen stress, het maakt je rustiger en zorgt voor een opgeruimd hoofd. De kunst van het niksen is dus eigenlijk zorgen voor je mentale welzijn. De clou is dat je je ontspant en dat daardoor je gedachten mogen afdwalen. Even niks doen maakt ons creatiever en gelukkiger en is een vaardigheid, geen vorm van luiheid. Dit klinkt natuurlijk fantastisch, maar hoe doe je niks? Het klinkt vast gemakkelijker dan het in werkelijkheid is. Zoiets vraagt om een klein onderzoekje, toch?

Volgens een TV programma met inspirerende verhalen over zingeving en ‘klein’ geluk (zin in morgen) werd Finland voor de 7e keer uitgeroepen tot het gelukkigste land ter wereld. Voor de Finnen is het woord sisu een kernbegrip. Het is een woord dat, net als het Deense hygge (‘gezelligheid’), geen officiële vertaling kent. Het komt van sisus, dat voor ‘kern’ staat en van sisällä, dat voor ‘binnen’ staat. Sisu komt dus neer op iets als ‘dat wat binnen in je zit’ of wat vrijer vertaald: ‘de kracht in jou’. Je kunt het vergelijken met wat de Amerikaanse psycholoog William James (1842 – 1910) de ‘tweede wind’ noemde. ‘Een kracht die ons kan helpen om door te gaan op het moment dat we denken dat we erdoorheen zitten.’ De Finnen hebben het in deze context ook over ‘liike on lääke’, wat zoveel betekent als ‘beweging als medicijn’. Kijk, dat lees ik ook in andere artikelen. Bij tips om niks te doen staan o.a. ook ideeën als op een terras zitten met vrienden en wandelen. Je doet dan weliswaar niet helemaal niks, maar je moet ook niks en daarin schuilt al een groot verschil. Wandelen afgewisseld met een terrasje zijn voor ons deze dagen een gouden combinatie!

We treden vandaag een beetje buiten de toeristische paden en hopen daarmee een beeld te krijgen van het gewone dagelijkse leven in de hoofdstad. We doen wat de instructies ons aangeven. We starten in het ‘romantische Praça das Flores en nemen iets lekkers bij Pau de Canela’. Hoe makkelijk kan het zijn ;). Ook bij de Lisboetas is dit één van Lissabons meest geliefde pleinen vanwege de rust. Een echt buurtpleintje waar de vele bomen tijdens warme dagen verkoeling en schaduw geven en je lekker momentjes tijd voor jezelf kunt pakken op de vele banken rondom een kleine fontein. Vanaf het terras (dat kan hier al!) hebben we goed zicht op het plein en ontdekken we aan de overkant zelfs zo’n typerende kiosk die je hier overal tegenkomt.

De kiosken lijken op prieeltjes en je ziet ze werkelijk overal. De eerste kiosk in Lissabon, geïnspireerd op de kiosken in Parijs, opende haar deuren in 1869. De Quiosque de Refresco is vandaag de dag niet meer uit het straatbeeld weg te denken. Oorspronkelijk waren ze bedoeld voor de verkoop van kranten en tijdschriften, maar al snel werden het vooral plekken waar mensen elkaar konden ontmoeten. Logisch dus dat je er nu een hapje en vooral een drankje kunt kopen. In de 20e eeuw werden ze een beetje overbodig omdat publieke bijeenkomsten en openbare gesprekken werden ontmoedigd onder het bewind van dictator Salazar. Gelukkig zijn velen inmiddels in ere hersteld en zijn ze tegenwoordig een onmisbaar en alom vertegenwoordigd onderdeel van de lokale cultuur geworden. 

We stijgen en dalen door smalle straatjes waarin we verrassende winkeltjes ontdekken. Zo staat de Rua de São Bento bekend om de vele antiekzaken. Sommige van deze winkeltjes schijnen al meer dan drie generaties in handen van dezelfde familie te zijn. Je moet er vaak vlak langs lopen om het als een winkeltje te herkennen, dus niet te snel lopen 😉

Wat wel meteen in het oog springt is het grote parlementsgebouw, het Palacio da Sao Bento, waar het Portugese parlement bijeen komt. Een imposant gebouw met marmeren pilaren en versierd met beelden. Oorspronkelijk was dit 16e eeuwse gebouw een Benedictijner klooster en dat kun je je ook goed voorstellen. Twee wachten bewaken het gebouw waar je slechts als voetganger langs mag lopen. Alle verdere toegang wordt verhinderd door hoge hekken. Kennelijk heb je ook hier, op het pleintje voor de hoofdingang, te maken met protestacties. Grote borden met leuzen belemmeren ons uitzicht als we door een smal straatje omhoog lopen, waardoor we toch weer een mooi fotomomentje mislopen ……. 

De wijk Sȃo Bento staat verder vooral bekend om de Basilica da Estrela en het er tegenover gelegen schitterende park Jardim da Estrela, vol exotische planten en de nodige cafés. We lopen op ons gemak door het park, zien heel veel schoolkindertjes die kennelijk op een soort schoolreisje of ander educatief uitje zijn. De verschillende groepen hebben verschillende outfits aan. Maar goed ook, anders verlies je snel het overzicht, lijkt me. Naast hoge aloe vera planten en reusachtige cactussen zien we ook een enorme drakenbloedboom.

Even googelen leert dat dit een plant is die van nature voorkomt op de Canarische Eilanden, Kaapverdië en Madeira, maar de plant is vrijwel niet meer in wilde staat te vinden. De tot 12 m hoge plant wordt gekarakteriseerd door één of meerdere stammen met een relatief dichte, parapluvormige kroon met dikke bladeren. Het is een langzaam groeiende plant, die er tien jaar over doet om een hoogte van 1 m te bereiken. Deze torent hoog boven ons uit en is daarmee dan minstens decennia oud. Dat kan ook gemakkelijk want van dit soort planten wordt aangenomen, dat ze duizenden jaren oud kunnen worden. De naam van de plant heeft een bijzondere verklaring. Als de bast wordt ingesneden of de bladeren worden gekneusd, scheidt de plant een roodachtig hars uit, dat bekendstaat als drakenbloed, omdat werd geloofd dat het bloed was van Europese draken. Eén van de legendes luidt dat de eerste Drakenbloedboom is ontstaan uit het bloed van een draak die gewond raakte in een gevecht met een moedige olifant. Uit de grote druppels bloed ontstond een eigenaardige boom die het bloed van de draak bevatte. Door de jaren heen is de hars gebruikt voor vele doeleinden (het rode sap heeft ook medicinale eigenschappen) en grappig genoeg voegen Italiaanse vioolbouwers het nu nog steeds toe aan de door hen gebouwde instrumenten. 

Omdat we een route lopen ‘off the beaten track’ zijn er op deze wandeling relatief weinig bezienswaardigheden en des te meer cafeetjes en restaurantjes. Keuze genoeg! Amélia Lisboa moet ons echt een vakantiegevoel geven waardoor we hier naar binnen lopen en in een royale binnentuin reflecteren over de opgedane ervaringen tot nu toe.

We concluderen dat dit niet de meest inspirerende wandeling is, maar dat ook deze rustige stedelijke omgeving mooie zelfinzichten kan geven omdat je symbolen en metaforen rondom immers vaak naar je eigen leven kunt vertalen. Door het gebruik van onze zintuigen (kijken, luisteren, ruiken en voelen) kunnen we ons steeds weer, ook door kleine dingen, laten verrassen. Dat lukt ook zeker, denk maar aan de drakenboom en de kiosken. 

De volgende verrassing is de wijk Campo de Ourique, een wijk met een knusse sfeer  waarin ook het ‘kleine broertje’ van Mercado da Ribeira te vinden is. De Mercado de Campo de Ourique trekt steeds meer bezoekers, juist omdat het hier wat kleinschaliger en wat gemoedelijker is, terwijl er wel een grote keuze is in verse producten.

Een piepklein cafeetje dichtbij kunnen we niet overslaan. Hier serveren ze ‘de beste chocoladetaart ter wereld’, eentje met geheime ingrediënten die smelt op je tong. Onweerstaanbaar toch?

Tot besluit nemen we de authentieke tram 25, die al vanaf 1901 in gebruik is, terug naar de oevers van de Taag. In 1873 werd de eerste paardentramlijn in Lissabon geopend en in 1890 ging hier de eerste kabeltram rijden. Daarbij werd gekozen voor een spoorwijdte van 900 millimeter die behalve in Lissabon alleen maar voorkomt in Linz (Oostenrijk). In 1901 werd de eerste elektrische tramlijn in gebruik genomen. Het elektrische tramnet bleef daarna groeien tot aan de opening van de metro in 1959. Het netwerk telde toen 27 lijnen. Tegenwoordig zijn dat er nog maar 6. Deze nog bestaande lijnen kennen steile hellingen (tot 14%) en krappe bogen. Vooral tram 28 is een toeristische trekpleister, maar tram 25 is een goed alternatief.

Langs het grote plein, het lijkt wel de toegangspoort tot de stad, zijn voldoende restaurantjes te vinden voor ‘um aperativo’ in het avondzonnetje. Dit is ‘la dolce vita’ of in goed Portugees: ‘a doce vida’.

Zo zag ons dagje niksen er dus uit en daar hebben we volledig van kunnen genieten wat weer alles te maken heeft met kunnen genieten van het moment. Een aanrader !!

Belém is de wijk van de wind vanuit de Atlantische oceaan, van een kijkje in het rijke zeevaarders verleden van Portugal, van bekende en onbekende bezienswaardigheden en van bedrijvigheid op en langs de Taag. Dat klinkt veelbelovend!

Belém was vroeger een voorstad van Lissabon, een vissersdorpje eigenlijk. In de 15de eeuw, toen de wereld aan de voeten van de Portugezen lag, gaf Hendrik de Zeevaarder opdracht om een kerk aan de oevers van de Taag te bouwen in Belém. Het fundament voor de Mosteiro dos Jerónimos werd gelegd en daarmee stond Belém opeens op de kaart.

De wandeling van vandaag zal ons langs alle culturele hoogtepunten van deze wijk leiden, waaronder monumenten uit de Gouden Eeuw van Portugal. In 1415 stichtte Portugal als eerste Europese land een kolonie in Afrika, het was trouwnes ook het laatste land dat zijn koloniën in Afrika verliet. In de 15e en 16e eeuw streefde Portugal de meeste andere landen op economisch, politiek en cultureel gebied voorbij en ontwikkelde het een uitgebreid rijk over de hele wereld met koloniën in Amerika, Afrika en Azië; zoals o.a. Brazilië, Angola, Goa en Oost-Timor. Tegenwoordig wordt er wisselend gekeken naar het eigen koloniale verleden omdat onder het (lange) autoritaire regime van dictator Salazar, vooral in de laatste jaren van de dictatuur, ontkend werd dat het land koloniën had. Deze werden ‘overzeese provincies’ genoemd. De term die gebruikt werd (wordt) voor een groot deel van de kolonisatieperiode, namelijk ‘de ontdekkingsreizen’, is uiteraard ook heel selectief. Deze benaming moest een positief beeld schetsen over het verleden en een sterke symbolisch staan voor de nationale identiteit en trots.

Het gigantische monument van de ontdekkingen, Padrão dos Descobrimentos, past in dit beeld, het eert de heldendaden uit de Gouden Eeuw. Het verhaal van dit monument begon rond 1940 toen het werd gebouwd voor de Portugese Wereldtentoonstelling. Salazar wilde de koloniale geschiedenis laten zien met een monument ter ere van de overzeese avonturen. Ter ondersteuning van het beeld werden inwoners uit de verschillende koloniën in de botanische tuin van Lissabon bij elkaar gezet voor een ‘menselijke expositie’ die liet zien hoe de ‘wilden’ eruit zagen. Tegenwoordig onvoorstelbaar! Na de tentoonstelling werd het beeld gesloopt, maar het werd in 1960 op een andere plek herbouwd ter nagedachtenis aan de 500ste verjaardag van Hendrik de Zeevaarder, de derde zoon van koning Johan I die is overleden in 1460. Hoewel zijn bijnaam anders doet vermoeden, was hij zelf geen groot zeevaarder, maar hij was wel de initiator en financier van veel reizen die de aanzet gaven tot het Portugese wereldrijk. Het nieuwe monument, aan de oever an de Taag, was veel groter in vergelijking met het origineel. Het 56 meter hoge monument vol bekende, 9 meter hoge, Portugese historische figuren, waaronder ontdekkingsreiziger Vasco da Gama, lijkt bijna de rivier in te glijden. Je kunt met de lift omhoog waar je waarschijnlijk een prachtig uitzicht hebt over de rivier. De rij wachtenden is echter dermate lang, dat wij dit toch aan ons voorbij laten gaan.

Het vlakbij gelegen kloostergebouw Mosteiro dos Jerónimos was de plek waar Vasco da Gama, volgens de overlevering, biddend de nacht doorbracht voordat hij de volgende dag vertrok naar waar de Portugezen hun kolonie Goa zouden stichten. Vasco da Gama, leider van de voor zover bekend eerste Europese expeditie over zee naar India, werd in 1469 geboren in het Portugese dorpje Sines. In zijn jeugd verdiept hij zich in astronomie en navigatie en in 1492 wordt hij zeeofficier. Hij sterft in 1524 in Cochin. Hij wordt ook in Cochin begraven, maar zijn stoffelijk overschot wordt in 1539 teruggebracht naar Portugal waar hij wordt herbegraven in het klooster.

Het klooster van Jerónimos is één van de meest bezochte plaatsen door toeristen in de stad en wordt zelfs gezien als één van de zeven wonderen van het land. Met zo’n stelling vraag je je toch meteen af wat de andere zes wonderen dan zullen zijn? Ik kan je nu al vertellen dat het veelal gaat om kloosters en kastelen, maar het is ook het lijstje waar de Torre de Belèm op staat, waarover later meer.

Het eeuwenoude klooster werd in 1496 gebouwd, in opdracht van koning Manuel I (koning van 1495 tot 1521), in de zeldzame Manuelijnse stijl, een stijl die bekend staat als Portugese laatgotische architectuur. De bouwstijl is een kunststroming uit het tijdperk van de Renaissance met als opvallende kenmerken de decoratieve lambrisering van ramen, arcades en pilaren. De bouw zou honderd jaar duren! Het klooster is opgedragen aan de Maagd Maria omdat ze in die tijd geloofden dat het de zegen van de Maagd Maria was die de reis van de beroemde ontdekkingsreiziger Vasco da Gama en andere zeelieden mogelijk maakte. In het klooster woonden vroeger monniken van de Orde van Sint-Hiëronymus. De belangrijkste taak van de monniken, die in het klooster verbleven, was dan ook, naast het houden van geestelijke verhandelingen, het bidden voor het welzijn van de zeelieden en de koning met zijn familieleden.

We zijn verbaasd te zien hoeveel mensen hier ook weer in de rij staan. Bussen vol toeristen worden hier uitgeladen die allen geduldig staan te wachten totdat ze naar binnen mogen. Er lijkt weinig vaart in te zitten, dus wij volstaan (weer) met het bewonderen van de buitenkant. We zijn onder de indruk van de grootte, de rijkelijke versieringen met prachtige en fijne details.

Koning Manuel I gaf zowel opdracht voor de bouw van het klooster als voor de Toren van Belém. De Torre de Belém diende oorspronkelijk als wachttoren aan de monding van de rivier de Taag, is gebouwd tussen 1515 en 1521 en staat als nationaal monument  symbool voor de vele handels- en ontdekkingsreizen van de Portugezen. Zowel het klooster als de toren staan inmiddels op de werelderfgoed lijst.

Ook voor de toren is het druk. We lopen door het park dichterbij en zien ook hier lange rijen wachtenden. Het toeristenseizoen is duidelijk al begonnen! Op het plein vlakbij de toren speelt een muzikant afwisselend modern klassiek en muziek uit bekende Disney films, hetgeen beslist iets toevoegt aan de beleving. Het past bij datgene waar de toren voor staat.

De toren stond oorspronkelijk op een klein eilandje ongeveer in het midden van de Taag. Door de grote aardbeving van 1755 wijzigde de loop van de rivier zich en mede door het geleidelijk opschuiven van de oever, ligt de toren nu vrijwel ‘aangemeerd’ aan de kade. Van dichtbij zien we dat de toren zelf versierd is met de typische motieven van de Manuelstijl; kolommen in de vorm van gevlochten touwen en afbeeldingen van planten en vissen. Mooi om al deze culturele elementen van dichtbij te zien en te ervaren, al is het slechts van de buitenkant. 

Dan is het tijd voor ‘uma bica e um pastel de nata’, een geliefd tussendoortje onder de locals. De ‘bica’ is niets meer of minder dan een espresso: ‘aromatisch en donker met toetsen van chocolade’. De pastel de nata (lokaal pastel de Belèm) is een custard taartje dat, althans volgens het verhaal, werd uitgevonden in het klooster vlakbij. De monniken gebruikten eiwit om hun witte kleren te stijven. Ze wilden het eigeel echter niet verloren  laten gaan en zo werd hier ‘het lekkerste genot van Pastel de Nata’ ontdekt. Het exacte recept is geheim, bij een speciaal adresje in Belèm is het alleen bekend bij de eigenaars en de chefs, maar het is een succes. Alleen hier worden er dagelijks zo’n tienduizend (?!) verkocht. Zeker warm met een beetje kaneel is zo’n taartje ook echt een klein feestje!

Onze tocht door deze wijk loopt hiermee ten einde. Via het dak van het futuristische MAAT museum (Architecture, Art, Technology) lopen we naar de waterkant waar we de Ponte 25 de Abril in de verte al zien liggen.

Deze rode brug is de absolute blikvanger van de stad, Lissabon’s trots, die de stad met de zuidoever verbindt. Het stalen kunstwerk is meer dan 2,2 kilometer lang en op het hoogste punt hangt de brug 75 meter boven het water. Mocht het ontwerp je bekend voorkomen, dat kan, want de stalen hangbrug is gebaseerd op het ontwerp van de Golden Gate Bridge in San Francisco. De brug was eigenlijk in eerste instantie vernoemd naar dictator Salazar, dus Ponte Salazar, maar op 25 April 1974 was zijn heerschappij voorbij dankzij de Anjer revolutie waarop de brug een naamsverandering kreeg.

Aan de overkant van het water zien we nog iets bekends. Het enorme beeld Cristo Rei (Christus Koning) is gebaseerd op het Christusbeeld van Rio de Janeiro. Dit monument heeft een prominente plek gekregen aan de voet van de brug op de andere oever. Het oorspronkelijke plan (van Salazar) was om het beeld in 1940 te laten bouwen bedoeld als smeekgebeden naar God om Portugal niet zou betrekken bij de Tweede Wereldoorlog. De start van de bouw was echter pas in 1950, misschien alsnog omdat Portugal in WOII neutraal was gebleven?

Bijzonder is het wel om twee zulke bekende bouwwerken zo dicht bij elkaar te zien. Dichterbij zien we pas echt hoe hoog en indrukwekkend de hangbrug eigenlijk is. Bovendien horen we steeds duidelijker het lawaai wat de brug produceert, Het doet ons denken aan een zwerm woedend gonzende bijen. 

Na een hele dag buiten met een temperatuurtje van dik in de 20 graden zijn we toe aan eventjes rust. Waar is gemakkelijk…… de Time Out Market aan Cais do Sodré.

Een hippe foodmarket met veel kraampjes van bekende chefs die hun ingrediënten veelal op de naastgelegen traditionele Mercado daRibeira halen. De versmarkt is dicht, maar op de eetmarkt is het een drukte van belang. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het hier halen, van taart en ijs tot pizza en lokale delicatessen. De grap is dat je bij verschillende kraampjes wat lekkers kunt kiezen om daarna alles aan tafels in het midden op te eten. Dit is een formule die werkt gezien de enorme bedrijvigheid om ons heen. Gelukkig vinden nog een zitplaats en zitten we even laten met een glaasje wijn en een plankje met lekkers na te genieten van weer een welbestede dag!