Knp: 87-40-85-51-50-61-63-3
De term ‘unwind your mind’ (ontspan je geest) trekt mijn aandacht. De theorie daarbij is dat je daarvoor ‘uit je hoofd en in je lichaam’ moet gaan, want leven in je hoofd betekent dat je constant in gedachten bent, waardoor je minder luistert naar je gevoel en wat je in je lichaam ervaart. Dat klinkt op zich bekend. Ook ik ben tijdens het wandelen zeker geneigd om in gedachten een ‘to do’ lijstje af te vinken of een situatie en/of een gesprek nog eens te ‘herkauwen’, situaties die eigenlijk respectievelijk in de toekomst en het verleden behoren. Je lichaam is, in tegenstelling tot je geest, wel altijd in het hier en nu en door contact te maken met wat je in of met je lichaam ervaart, ben je dus automatisch in het huidige moment. Belangrijk omdat juist dat ervoor zorgt dat je stresshormonen afnemen en je bloeddruk daalt. Dat wordt de uitdaging van vandaag. Een leeg hoofd en rustig bewegen om te ontspannen en weer op te laden, want deskundigen zeggen dat het niet de stress is die mensen onderuit haalt, maar het tekort aan herstel. Door het constant ‘aan’ staan, raak je uitgeput. Iets om rekening mee te houden, nietwaar?
We lopen vandaag van Grootegast naar Grijpskerk, een afstand van een kleine 10 km en daarmee een ‘echte’ wandeling. Een wandeling van minder dan een uur en 5 kilometer wordt ‘een ommetje’ genoemd. Wat je al niet kunt leren …..
In Grootegast zien we meteen een informatiebord waarop de geschiedenis van het ‘monster van Grootegast’ wordt verteld. Een (oud) drama om de zinnen alvast wat te verzetten. Wat was er gebeurd? De hoofdpersoon IJe Wiekstra werd in 1895 geboren als jongste van een arm gezin met vijf kinderen. Na de lagere school ging hij aan de slag als leerling-metselaar. Later verdiende hij een redelijk inkomen met voegen, klompen maken en stropen. IJe woonde lange tijd bij zijn moeder. Rond zijn twintigste leed hij aan waanvoorstellingen, waarvoor hij werd behandeld door een Groningse zenuwarts. Volgens eigen zeggen leed hij aan een ‘zenuwziekte’. In 1928 verdween IJes vriend Hendrik Wobbes achter de tralies vanwege diefstal. Niet lang daarna kreeg IJe een verhouding met Hendriks vrouw Aaltje. Hij trok bij haar in, maar ging na enkele weken toch weer terug naar het huisje waar hij met zijn oude moeder woonde. Toen de moeder na enige tijd naar één van haar andere kinderen verhuisde, trok Aaltje direct bij IJe in. Zij liet haar zes kinderen in de steek, wat voor Justitie aanleiding was om Aaltje Wobbes voor de rechtbank te dagen. Aaltje moest op 18 januari 1929 in Groningen voorkomen. Toen zij niet kwam, kreeg de burgemeester van Grootegast de opdracht om Aaltje te arresteren. Vier agenten gingen op pad om haar op te halen, maar op het moment dat de vier veldwachters verschenen, schoot IJe de veldwachters zonder pardon neer met zijn jachtgeweer. Daarna verminkte hij hun lichamen door hun keel door te snijden. Vervolgens stak IJe, inmiddels zelf gewond geraakt, zijn huis in brand. Hij bracht Aaltje naar een in de buurt wonende broer en ging zelf naar ziekenhuis in Groningen. Onderweg werd hij aangehouden. De begrafenis van de vier veldwachters werd een nationale gebeurtenis. De Groningse rechtbank veroordeelde IJe Wiekstra in april 1929 tot levenslange gevangenisstraf. Het Gerechtshof in Leeuwarden legde hem in hoger beroep twintig jaar gevangenisstraf op. In 1941 werd Wiekstra overgeplaatst van de Bijzondere Strafgevangenis in Leeuwarden naar de Rijks Psychiatrische Inrichting bij Eindhoven, waar hij enkele weken later op 45-jarige leeftijd overleed aan tuberculose.
Terwijl wij de gebeurtenissen overpeinzen, lopen we het dorp uit en de Grootegasterpolder, een voormalig waterschap (molenpolder), in. De polder, bijna 140 ha groot, maakt deel uit van de ecologische hoofdstructuur, een netwerk van natuurgebieden die door heel Nederland met elkaar zijn verbonden. In dat kader werd in 2012 gestart met de aanleg van ‘nieuwe natuur’. Het aanleggen van petgaten, poelen en natuurvriendelijke oevers en het bouwen van stuwen en dammen om zo de waterhuishouding in het gebied te verbeteren en het gebied aantrekkelijker te maken voor weide- en watervogels en andere dieren zoals libellen, salamanders en kikkers. Het is hier mooi en wijds en we nemen de tijd om de omgeving goed in ons op te nemen.
Verderop zien we nog een molen staan. Nadere inspectie leer dat het hier gaat om ‘de Eendracht’, een poldermolen gebouwd in 1887 speciaal voor het bemalen van de aangelegen polders. Voor de Reformatie (16e eeuw) in de Nederlanden waren het vaak kloosters die opdracht gaven tot het oprichten van molens, voor het malen van graan, maar ook voor het bemalen van polders. In protestantse streken kwam dit minder vaak voor, maar het ontstaan van deze molenpolder is onlosmakelijk verbonden met de kerkelijke geschiedenis. Het was dominee Nikolaas Westendorp (1773-1836) die in 1801 aan het begin stond van de oprichting van de Sebaldebuurster Molenpolder. Hij was een erg belezen man, maar zijn bijdragen getuigden, volgens geleerde tijdgenoten, van weinig kritisch besef. Het verhaal gaat dat de Leidse universiteit hem had benaderd voor een leerstoel, maar dat hij de aanstelling had afgewezen toen hij begreep dat zijn vrouw in Leiden haar kap met gouden oorijzers niet zou kunnen dragen. Naast predikant was Westendorp ook schoolopziener. Hij is met name bekend geworden door zijn publicaties over archeologische, oudheidkundige en godsdiensthistorische onderwerpen waaronder een geschiedenis van de provincie Groningen tot 1493, bekend als de Jaarboeken van Nikolaas Westendorp.
De eerste poldermolen alhier werd dus in 1801 gebouwd. Nadat deze molen in 1887 afgebrand was, werd de huidige molen, die nu als ‘De Eendracht’ bekend staat, gebouwd. De Eendracht heeft tegenwoordig een functie als noodbemaling. De molen was in de periode van de Koude Oorlog ook een zogenaamde ‘BWO’-molen. BWO staat voor de wet Bescherming Waterstaatswerken in Oorlogstijd, een wet die ervoor dat molens in staat van paraatheid waren om op windkracht te kunnen malen in het geval de elektriciteitsvoorziening door oorlogshandelingen niet meer aanwezig zou zijn. Deze wet betekende de redding voor heel wat poldermolens. Net over de brug staat een oude gele ANWB praatpaal, die is aangepast om naar de verhalen over de molen en de omliggende polders te luisteren. Bijzonder.
We lopen verder langs de Grootegastertocht (een tocht is een afvoersloot van polderwater) richting het Van Starkenborghkanaal en verder richting Gaarkeuken. Gaarkeuken zou zijn naam te danken hebben aan één van beide herbergen die vroeger bij de sluis in het Kolonelsdiep stonden, zo’n 2 km ten zuiden van de huidige sluis, waar schippers een warme maaltijd konden halen. Dit stuk Kolonelsdiep is opgegaan in het Van Starkenborghkanaal dat op haar beurt weer een onderdeel is van de 119 km lange ‘aorta van het noorden’. Het Van Starkenborghkanaal is in 1938, grotendeels met de hand, aangelegd in het kader van de werkverschaffing. Dankzij doorlopende vernieuwing en opwaardering voldoet deze waterweg aan de op één na hoogste categorie van Europese waterwegen. Alleen bij de grote zeehavens zijn de kanalen breder en dieper.
De huidige schutsluis in Gaarkeuken is in de jaren 1975-1980 aangelegd en kostte destijds 20 miljoen gulden, ongeveer tweemaal zoveel als het graven van het hele Van Starkenborghkanaal! Voor de bouw van de nieuwe sluis moesten vijf sluiswachterswoningen afgebroken en 575 bomen gekapt worden. De sluisdeuren, elk met een gewicht van 27 ton, zijn voorzien van openingen met schuiven voor het nivelleren van het waterpeil in de sluiskolk. Het nivelleren kost ongeveer 6 minuten, het sluiten en openen van de deuren ongeveer een minuut. Op het moment dat wij er langs lopen ligt er geen groot binnenvaartschip in de sluis, maar je kunt je wel voorstellen dat het een machtig gezicht is wanneer je er zo vlak voor staat. Toch heel anders dan wanneer je het vanuit een rijdende auto bekijkt.
Dit is bekend terrein voor ons. Nog even over het spoor en dan het laatste stukje richting het centrum van Grijpskerk.
Het was weer een heerlijke wandeling! ‘Unwind your mind’ is vandaag zeker gelukt.
OP REIS 