Uniek landschap

Jacobspad: Zanddijk (Onlanden)-Roderwolde

Het is alweer een tijd geleden dat we voor het laatst gelopen hebben. Na augustus vorig jaar kreeg ik meer en meer last van mijn linker knie. Onderzoek wees uit dat er weliswaar vocht in de knie zit, maar alle banden en zichtbare delen op de echo zagen er wel goed uit. Het ‘probleem’ zit daarmee dieper in de knie en het advies is fysiotherapie om alle spieren rondom aan te sterken. Inmiddels ruim een half jaar verder gaat het beter en wil ik de draad weer oppakken met een kortere wandeling van ongeveer 6 kilometer. Eens kijken hoe het ‘soft’ wandelen in de praktijk gaat bevallen. 😉

Het traject van de Zanddijk in De Onlanden naar Roderwolde is daar, volgens mij, een ideaal stuk voor. Volgens de beschrijving ‘voert het wandelaars door een ruig, jong natuur- en waterbergingsgebied met weidse uitzichten, grasdijken, moerasgebieden en vaak de aanwezigheid van ooievaars of de zeearend.’ Vooral in het voorjaar moet het hier een eldorado voor vogels zijn. Het verhaal dat tientallen veldleeuweriken onderweg voor een muzikaal feest kunnen zorgen, spreekt tot mijn verbeelding. Genoeg te zien en te genieten en vast zeer geschikt om het tempo te vertragen. Twee vliegen in één klap?

De ‘schelp’ is soms lastig te vinden

We starten bij ‘de Onlanderij’. Dit vroegere boerenerf aan de Madijk in Eelderwolde is al enkele jaren een poort tot natuurgebied De Onlanden. Oorspronkelijk werd dit gebied gekenmerkt door heidevelden die werden doorkruist door kleine, vochtige graslanden. Het water uit de beken van Drenthe kwam hier samen om vervolgens naar de Waddenzee te stromen. In het verleden heeft de stad Groningen meerdere malen te maken gehad met wateroverlast omdat het water bij hevige regenval te snel richting Groningen werd afgevoerd. Met de herinrichting van het gebied kreeg dit natuurgebied ook de functie van waterreservoir om mogelijke overstromingen in de toekomst te voorkomen. De natuur heeft zich daarna snel aangepast en ontplooit zich langzaam weer naar een waterrijk gebied met een natuurlijk fluctuerend waterpeil. Natuurmonumenten heeft (onderhoud)hulp van een kudde Exmoor pony’s, stoere oerpaardjes die zonder problemen het hele jaar buiten kunnen blijven. Dit paardenras is zeldzaam geworden, waardoor deze nieuwe kudde ook kan bijdragen aan het behoud van deze bijzondere soort. Leuk weetje is dat van de opbrengst van de Groene 4 Mijl in 2016 en 2017 een aantal van deze paardjes zijn aangeschaft. Door de begrazing met de pony’s, samen met de (zomer)begrazing door 400 koeien, wordt het gebied veel afwisselender wat weer gunstig is voor de verscheidenheid aan planten en dieren. Ze hopen hier bijvoorbeeld veldleeuweriken, roerdompen, paapjes, porseleinhoentjes en misschien zelfs de grauwe klauwier te zien, aldus een boswachter.

Langs de Zanddijk

Ha, de veldleeuwerik……. We doen ons best, maar zo’n klein vogeltje (16-18 cm) is moeilijk met het blote oog te ontdekken. We verdiepen ons snel in de uiterlijke kenmerken en leren dat de veldleeuwerik een lichtbruin verenkleed heeft met een licht bruin gestreepte borst. Deze strepen contrasteren met een witte buik. Ze kunnen een korte, stompe kuif oprichten en ze hebben een relatief korte snavel. Zonder verrekijker een onmogelijkheid ;).

‘Zien is kennen‘

Hun geluid dan? Dat muzikale feest? De ‘uitbundig klinkende zang’ van de veldleeuwerik wordt als volgt beschreven: ‘dit kan op mooie dagen in het voorjaar van grote hoogte gehoord worden. De mannetjes maken spectaculaire zangvluchten. Eerst klimmen ze luid zingend tot een hoogte van soms meer dan honderd meter, waarna ze ook weer zingend omlaag vliegen om in de buurt bij het vrouwtje te landen. Een uitzonderlijk record ligt op 56 minuten.’ Klinkt bijzonder, maar ik denk dat het vogeltje vandaag overstemd wordt door de ganzen en de kraaien, die natuurlijk veel meer kabaal kunnen produceren!

Langzaam maar zeker wordt het steeds minder druk om ons heen. We kruisen het gekanaliseerde riviertje de Gouwe en genieten van de wereld om ons heen.

Uitkijken over de Gouwe

Vreemd om je te realiseren dat er rond 1300 al monniken door dit moerasgebied liepen. Ze waren op weg van het klooster in Aduard naar de kerk in Vries. Volgens de overlevering pauzeerden zij vaak bij een hoger gelegen zandkop die boven het moeras uitstak. Er zou op dit punt destijds een beeld hebben gestaan en daarom heeft de uitkijktoren die nu op deze plek staat de naam ‘Het Beeld’ gekregen. Langs het pad hier naar toe staan een paar figuren van monniken en een paar bankjes. Verwijzingen naar de geschiedenis van dit gebied. Wij lopen hier niet langs, maar zien even verderop in de fietstunnel wel een verwijzing in de vorm van een muurschildering.

De monniken liepen hier vroeger ook al ……

We zijn inmiddels vlakbij het tolhuis aan de andere kant van de Groningerweg. Tot ongeveer 150 jaar geleden waren er in Drenthe alleen maar zandwegen. Moeilijk om op te lopen of om met paard en wagen over te rijden, vooral na een flinke regenbui. Eén van de belangrijkste wegen in de gemeente Noordenveld is de Groningerweg die vanaf Smilde, via Norg, Roden en Peize naar Groningen loopt. Deze weg tussen Roden en Peize naar de stad is in 1884 aangelegd, evenals het (bijbehorende) tolhuis. De verharding en ook het onderhoud van de weg was duur. Daarom werd er langs deze weg tol geheven, want als je de weg wilde gebruiken, dan moest je daarvoor betalen. Een postwagen moest bijvoorbeeld 10 cent betalen en een kar met een geit ervoor 3 cent. Inmiddels is het tolhuis als woonhuis in gebruik waarmee de oorspronkelijke indeling met bergruimte, koe- en varkensstal verdwenen is. Het blijft leuk om je te verdiepen in kleine beetjes geschiedenis onderweg.

We lopen verder richting het Peizerdiep. Tussen de diverse dorpen stromen verschillende beekjes die samenkomen in het Peizerdiep, dat bij Peizermade overgaat in het Aduarderdiep en uiteindelijk richting de Waddenzee stroomt. In de tijd voor de aanleg van goede wegen (ruwweg voor 1900) was vervoer over water één van de belangrijkste transportmiddelen voor zowel goederen als personen. De dorpen Peize en Roderwolde hadden dan ook een kleine haven. De oude vaarverbinding sloot aan op het Hoendiep waardoor een verbinding met de stad Groningen een feit was. Het haventje van Peize bestaat niet meer en het haventje van Roderwolde is in de zeventiger jaren gedempt. In 2006 is het haventje van Roderwolde weer in ere hersteld na initiatieven vanuit de bevolking. Het Peizerdiep is nog steeds bevaarbaar, maar vanwege de lagere waterstand en de brug in de A7, slechts voor kleine boten zoals b.v. kano’s.

Het zand nodig voor de werkzaamheden in De Onlanden komt over het Peizerdiep
Haventje in Roderwolde

Dan doemt Roderwolde op. Van verre zien we zowel de molen als de witte kerk, tevens ons einddoel van vandaag. Windmolen Woldzigt is de grootste molen en volgens de Roderwolders (en velen met hen) ook de mooiste molen van Drenthe. In 1852 lieten twee zwagers hem als oliemolen bouwen. De namen van beide heren staan op een gevelsteen vermeld. Via de Schipsloot recht tegenover Woldzigt konden lijnzaad en koolzaad worden aangevoerd. Van het lijnzaad maalden ze lijnolie voor de verffabrieken en persten ze veekoeken. Koolzaadolie werd vroeger veel als lampolie gebruikt. Na een paar jaar werden op de zolder molenstenen geïnstalleerd voor het malen van graan. De molen, een achtkante bovenkruier met stelling, is niet alleen bijzonder vanwege de ouderdom en de gaafheid, maar ook vanwege het feit dat de molen twee functies kent, die bovendien springlevend zijn. Er wordt nog regelmatig olie geslagen, waarbij op een ambachtelijke wijze lijnolie wordt verkregen. In 2016 ging molen Woldzigt samen met molen De Hoop in Norg en de Paiser Meul in Peize over van de gemeente Noordenveld naar Stichting Het Drentse Landschap; ‘een stichting die zich inzet voor het behoud van de Drentse natuur en zich sterk maakt voor het in stand houden van ons culturele erfgoed.’

Hoog boven de bomen

Roderwolde is weer een dorp met een Jacobskerk, gewijd aan Sint Jacob, de apostel. Even ter herinnering: Sint Jacob maakte deel uit van de groep apostelen die tot de directe kring van Jezus behoorde en was één van de eerste martelaars van de Katholieke Kerk door zijn leven te geven voor Jezus. Na de dood van Christus begon Jacobus (Santiago in het Spaans) mensen in Hispania te bekeren.

De kerk was sinds de oprichting een ‘zelfstandige, bisschoppelijke eigenkerk’, dat wil zeggen dat de bisschop de kerk uit eigen middelen heeft gesticht. De keuze van de beschermheilige St. Jacob bevestigt de hoge ouderdom van de kerk: na de 12e eeuw werden weinig kerken meer gewijd aan St. Jacob of andere apostelen. Vermoedelijk dateert het eerste kerkje van Roderwolde uit de tweede helft van de elfde eeuw. Het was van hout gebouwd, zoals dat in deze streken vaker het geval was. Ongetwijfeld hebben de monniken uit Aduard later een belangrijke rol gespeeld bij de bouw van de eerste stenen kerk. Het is zeker dat de kerk was gebouwd met kloostermoppen gebakken van klei uit de directe omgeving. In de Kleibosch (Foxwolde) lag een dikke laag potklei dicht aan de oppervlakte. Ook aan turf en hout, de brandstoffen nodig voor het bakken van de stenen, was in deze streek geen gebrek.

Het huidige kerkje is gebouwd in 1831. De stenen van de strakke witte kerktoren zijn echter nog afkomstig van de voormalige 12e-eeuwse dorpskerk. Boven het informatiebord hangt een witte Jacobsschelp, om een ieder er aan te herinneren dat deze kerk aan het pelgrimspad naar Sint Jacob in Spanje, richting Santiago de Compostela, ligt.

We zijn op de juiste weg 😉

De huidige klok dateert uit 1634. Mogelijk zijn de oude middeleeuwse klokken in de onrustige jaren daarvoor geroofd en geconfisqueerd om er kanonnen van te gieten voor het leger van prins Maurits. Toen na de Reformatie de rust min of meer terugkeerde, besloten de kerkvoogden een nieuwe klok te laten gieten. De nieuwe klok werd in 1630 besteld dankzij geleend kapitaal van enkele gegoede ‘kerspellieden’. Tijdens de laatste oorlog dreigde de klok door de Duitsers in beslag genomen te worden. Op de envelop van een briefje, dat in januari 1943 werd verzonden, ter kennisgeving van de in beslag name, heeft een Rowolmer met woedende uithalen gekrast: ‘Klokken in beslag genomen door de Moffen.’ De klok is dus toch weggehaald door de Duitsers en werd, zoals later bleek, naar Hoogeveen overgebracht naar het depot van de Inspectie van de Kunstbescherming. In april 1945 schreef dezelfde secretaris aan de kerkelijke gemeente van Roderwolde dat de oude klok de oorlogsjaren had overleefd en teruggevoerd zou worden naar Roderwolde.

Grappig weetje is dat er in 2002, door een groepje enthousiaste Rowolmers, een oppervlakkig onderzoek is gedaan naar de fundamenten van de oude kerk. Deze liggen nog steeds ongeschonden omstreeks 50 cm onder het maaiveld, waardoor de exacte ligging van de kerk midden op het kerkhof gemakkelijk valt te traceren. Ondanks het feit dat de kerk helaas gesloten was, zijn we toch weer veel te weten gekomen over vooral de uiterlijke kenmerken ……..

Groene oasen (Jacobspad)

Jacobspad: Stadspark-Piccardthof-Onlanden

De omschrijving van een oase is in dit geval ‘een rustige plaats met veel groen’. Deze bijzonder plekken vormen vandaag de rode (groene) draad van ons wandeling. Voor de pelgrims onder ons geeft zo’n groene oase een heel andere manier van rust dan het bidden in een kerk, getuige een pelgrimsverslag. ‘De stad achter me gelaten, een verademing op zich! Het lijkt wel of de groene oase me roept. Eén met de natuur en één met mezelf. Langzaam maar zeker vertraag ik naar mijn natuurlijke ritme. Langzaam maar zeker dwaal ik af, weg van de hectiek en dagelijkse gewoontes’ (Jacco Evers). Mooi toch?

Misschien met zo’n beeld voor ogen? (RK)
Of dromeriger zoals hier? (RK)

De eerste ‘oase’ voor ons is meteen het grootste groengebied van de stad; het Stadspark. De eerste plannen voor een groot stuk groen stammen uit het begin van de 20ste eeuw op initiatief van industrieel Jan Evert Scholten. Het doel was een park te creëren dat zich zou kunnen meten met de grote, destijds bekende parken van Wenen, Berlijn, Amsterdam en Den Haag. Op dit gebied boden de al bestaande parken in de stad, het Sterrebos en het Noorderplantsoen, naar zijn idee onvoldoende mogelijkheden.

Een visie (RK)

Jan Evert Scholten (1849-1918) woonde in Groningen. Hij erfde een fortuin na zijn vader’s dood in 1892 en werd daarmee één van de meest vermogende mannen in Nederland. Hij zat zelf echter ook niet stil. Hij zette het vaderlijk bedrijf, het Scholten-concern, voort en breidde zijn industriële en zakelijke activiteiten verder uit. Hij liet in 1873 ‘buitenhuis’ Villa Gelria bouwen aan de Verlengde Hereweg. Hij bezat al, vanaf 1881, een woonhuis aan de Grote Markt; het Scholtenhuis. Dit statige pand aan de Grote Markt werd aan het einde van de 19e eeuw in opdracht van zijn vader Willem Albert Scholten gebouwd. In WOII werd het echter het hoofdkwartier van de regionale afdeling van de Sichterheitsdienst (SD). Het pand werd toen berucht om de vele martelingen die er plaatsvonden en werd daarom wel ‘het voorportaal van de hel’ genoemd. Scholten gaf ook een belangrijke aanzet voor de toeristische ontwikkeling van het Paterswoldsemeer. Zo bouwde hij in 1908 buitenhuis de Paalkoepel, richtte hij in 1912 van de Watersport Paterswolde op, liet hij in 1916 de Meerweg asfalteren en bouwde hij in 1917 de Buitensocieteit, het clubhuis van de zeilclub.

De erfenis van Scholten met de klok mee: de Paalkoepel, het grafmonument van de familie Scholten, het Stadspark (met een optreden van Sting) en Villa Gelria (DvhN 2023)

Tussendoor schonk hij de Stadjers, in 1913, een grote lap grond van 140 hectare met als doel: een openbaar park waar iedereen terecht kon voor sport, plezier en ontspanning. De ontwikkeling van het park heeft daarna toch nog heel wat voeten in de aarde gehad. Landschapsarchitect Leonard Springer (Springervijver in het park) werd ingevlogen om het geheel vorm te geven. Samen bedachten ze een plan om het braakliggende terrein om te toveren tot bijzonder natuurpark, geheel in Engelse landschapstijl. 

De toegang tot……. (IK)
De toegangstunnel is verrassend (RK)
Beide kanten van de toegangstunnel zijn bijzonder (IK)
Verderop veel graffiti (IK)
Oefening baart kunst, maar het wil nog niet zo lukken 🥴 (RK)

Aan de westkant kwam een gedeelte met een grote vijver en een paviljoen, wat ook dienst kon doen als tentoonstellingsruimte en/of een ruimte voor openbare bijeenkomsten. In het midden kwam een renbaan met een grasveld en aan de oostzijde een gedeelte met sportvelden en een ijsbaan. Uiteindelijk zijn alle ideeën gerealiseerd en kon de officiële opening in 1926 plaatsvinden.

Een moeder met kind in het gras bij het splinternieuwe Stadsparkpaviljoen, ca 1926 (Groninger Archieven)

Als eerbetoon is er in 1931 een monument voor Scholten geplaatst aan de Concourslaan, een prominente plek in het park. Boven op een kalkstenen muur staat een bronzen buste van Jan Evert Scholten die met een trotse het Stadspark inkijkt. Uit de muur waarop de sculptuur staat, zijn twee kinderfiguren in sportkleding gehouwen: een meisje met knotsen en een jongen met een discus. De bronzen plaquettes ernaast tonen een paard met een veulen en een paard met kar en wagen. Deze verwijzen naar de paardenfokkerij en de drafsport, twee liefhebberijen van Scholten. Op de hoeken van het monument zijn de wapens van Stad en Ommelanden aangegeven.

Het Scholten monument (RK)
Om de details wat beter te zien 😉 (IK)

Grappig genoeg lijkt de vlag van de Ommelanden veel op de Friese vlag. Dat blijkt ook wel te kloppen! Als gevolg van een gemeenschappelijk verleden lijken de vlaggen inderdaad op elkaar. Even nalezen leert dat de vlag van de Ommelanden gebaseerd is op het Ommelander wapen uit het laatste kwart van de 16e eeuw. De Ommelanders waren in die tijd in oorlog tegen de Spaanse koning Filips II (80-jarige oorlog). Mogelijk hebben ze daarom willen verwijzen naar de legendarische ‘Friese Vrijheid’, want de Friezen bestuurden zichzelf gedurende een groot deel van de Middeleeuwen en horigheid (dienstbaarheid aan een heer) kwam er niet voor. Het is wel goed om je daarbij te realiseren dat Friesland toen groter was dan de huidige provincie nu. Het hele Noord-Nederlandse en Noord-Duitse kustgebied werd aangeduid als Frisia, de Groninger Ommelanden dus ook. In wapenboeken verschenen vanaf de 15e eeuw afbeeldingen van wapenschilden van legendarische Friese koningen, zoals Redbad (Radboud) die waarschijnlijk leefde van 680 – 719. Hij stond in de vroege middeleeuwen bekend om zijn bijdrage aan het in leven houden van ‘de vurige Friese cultuur’.

De oudste afbeelding van het Ommelanden wapen ca 1590 (internet)

De Ommelander heren kozen voor een variant met drie blauwe schuine balken en elf rode harten, ook wel ‘waterroosplomben’ genoemd. De drie balken staan voor de drie Ommelanden Hunsingo, Fivelingo en Westerkwartier, de elf harten symboliseren de elf deelgebieden van de Ommelanden. De Friezen, dat wil zeggen de bewoners van de huidige provincie Friesland, hadden ondertussen voor een geheel ander wapen gekozen: twee gouden leeuwen op een blauw veld. Pas in 1830 werd het oude wapen van Redbad herontdekt en aan het eind van de 19e eeuw wapperde voor het eerst de hierop gebaseerde Friese vlag met de 7 rode ‘pompeblêden’ (een verwijzing naar de 7 historische gebieden waar de Friezen leefden). De Friese vlag is inmiddels veel bekender  geworden dan de Ommelander vlag, want tegen het veelvuldig gebruik in reclames kan een meer dan driehonderd jaar oudere geschiedenis niet op.

De provinciewapens van Friesland, Groningen en Drenthe op het voormalig onderkomen van het Nieuwsblad van het Noorden aan het Gedempte Zuiderdiep in Groningen (internet)

Leuk om zo lopend en genietend weer meer te leren over een stukje Groninger geschiedenis. Genieten is het zeker, want het is alweer lang geleden dat we zo in het Stadspark zijn geweest. 

Bijna vanaf het terras van het paviljoen (RK)
Wat is het aanzicht van het paviljoen veranderd…… (IK)

Aan de andere kant van de A7 ligt het Piccardthof, een volgende groene oase. Omstreeks 1938 werd in Groningen de Bond van Volkstuinders opgericht, die het gemeentebestuur vroegen een volkstuincomplex mogelijk te maken. In 1942 resulteerde dit in de oprichting van het complex door enkele stad-Groninger notabelen, waaronder Jan Hendrik Herman Piccardt, naar wie het volkstuincomplex is vernoemd. Piccardt vond het belangrijk dat mensen uit de stad een plek hadden waar ze hun eigen groente konden verbouwen en tussen het groen konden verblijven. De vereniging is ooit begonnen als moestuinen complex en later zijn daar de siertuinen bijgekomen. De nadruk ligt op tuinieren met respect voor de natuur. Zo bevinden zich op het terrein o.a. ook een vlindertuin, een bloementuin, een bloemenweide, een paddenpoel en een bijenstal. In 2009 ontving de Piccardthof de hoogste onderscheiding voor natuurlijk tuinieren. Het ruim 18 hectare grote gebied met meer dan 300 tuinen wordt beheerd door een Amateur Tuinders Vereniging.

Hier wonen veel ‘liefhebbers’ (IK)

Wij lopen er even binnen om een indruk te krijgen. Het is hier heerlijk rustig met overal bloeiende bloemen en veel groen. Haast jammer dat ons pad niet dwars door dit gebied gaat, maar er net langs. Alhoewel ook ‘onze’ weg is zeker de moeite waard met  hoge bomen aan beide kanten en een zandpad in het midden. We lopen eigenlijk, midden in de natuur en tegelijkertijd vlak langs Eelderwolde.

Het wordt al een beetje herfstig (IK)
Terwijl wij het zandpad oplopen, slaan zij af (RK)

Over de brug buigen we af naar de Madijk, de begrenzing van de Onlanden. De term onland wordt gebruikt voor woeste grond die vrijwel onbruikbaar is of was voor agrarisch gebruik. Het gebied wat we nu betreden, was oorspronkelijk een laaggelegen binnendelta tussen het Drentse zand en de Groningse zeeklei, waar vanaf het Drentse zandplateau de Drentse Aa en het Eelder- en Peizerdiep het gebied in stroomden. Nadat er in 1998 veel wateroverlast was en een aantal stadswijken van de stad Groningen dreigden te overstromen, is er besloten om het gebied om te vormen tot een waterberging. Hierdoor ontstond een natuurgebied van zo’n 2500 hectare. Het project kreeg de mooie en veelzeggende naam: ‘natte natuur voor droge voeten’. We komen hier al jaren en zien het ook elk jaar mooier, wilder, ruiger (welke term je ook wilt gebruiken) worden met een grote en toenemende diversiteit.

Een blik vanaf de Madijk (RK)

We sluiten onze wandeling van vandaag af bij de Onlanderij; de poort tot de Onlanden. De volgende keer lopen we verder door deze oase. Misschien ook met een gedachte zoals die van Jacco Evers: ‘de tocht geeft me alles wat ik nodig heb, vooral de stilte laat me dieper en dieper ademen.’

Het regent….zonnestralen (Jacobspad)

Jacobspad: ‘photo walk’ Groningen (stad)

Het is deze dagen erg wisselvallig weer, waarbij enorme regenbuien afgewisseld worden met haast letterlijk ‘een regen van zonnestralen’. Het refrein van het nummer ‘het regent zonnestralen’ (Acda en De Munnik) betekent eigenlijk heel wat anders, maar het doet mij denken aan het weer van vandaag als ik om me heen kijk en de zonnestralen door de dikke donkere wolken in banen omlaag zie stralen.

We besluiten een ‘photo walk’ door de stad Groningen te maken. Dit onderdeel van het Jacobspad is tenslotte te leuk om over te slaan en bovendien staat de stad bekend om haar bijzondere historische kerken, die al eeuwenlang de skyline van de stad bepalen. Daarnaast zijn er nog de vele hofjes en gasthuizen, zoals b.v. het Jacob en Annagasthuis uit 1494, genoemd naar de heilige Anna (moeder van Maria) en de heilige Jacobus.

Een gasthuis is het Groningse equivalent van wat in andere steden vaak een hofje of een convent wordt genoemd. In de Middeleeuwen was een gasthuis vooral een huis waar zieken (pestlijders), armen en pelgrims werden opgevangen. De verhalen over de pelgrims van vroeger zijn bekend. Waarom ze op reis gingen, was vaak wel duidelijk, waarbij boetedoening één van de belangrijke redenen was. Wanneer je iets verkeerds had gedaan en je bleef daarmee doorlopen, dan kon je zomaar (na je dood) in het hellevuur komen en gemarteld worden door allerlei afgrijselijke duivels. Je kon dit echter als het ware afkopen door een pelgrimsreis te maken en onderweg alle mogelijke heiligen aan te roepen. Eenmaal in Santiago kon je je dan tenslotte rechtstreeks tot Jacobus te wenden en daar had je heel veel voor over. Je kon natuurlijk ook op (pelgrims)reis gaan, wanneer je iets heel graag wilde, zoals b.v. een genezing of een kind. Je hoorde toen zoveel wonderverhalen, dat een pelgrimstocht absoluut tot de mogelijkheden behoorde in een poging om zo’n diepe wens te vervullen. Tenslotte had je nog die pelgrims die bij een veroordeling als straf naar Santiago werden gestuurd. Ik heb gehoord dat er voor verschillende misdrijven bijbehorende straffen stonden. Voor diefstal, voor overspel en voor moord respectievelijk 1, 2 of 3 jaar op pelgrimage. Dan waren ze er in ieder geval mooi een tijdje vanaf. Zowel een biechtvader kon een bedevaart als boetedoening opleggen, de uitvoering was dan een voorwaarde voor vergeving, als ook een wereldlijke rechter. Er zat wel altijd een element van fysieke beproeving in; een lange afstand, blote voeten etc. Hoe het ook zij, in de stad was het voor een pelgrim vast en zeker geen probleem om een goede slaapplaats te vinden.

De wandeling voert ons van de Reitdiepskade, over de Visserbrug (waar nu tijdelijk een noodbrug ligt) naar de Noorderhaven en via de Vijfde Drift, het Gasthuisstraatje, De Laan, de Uurwerkersgang naar het Academiegebouw, waar we bij Mr Mofongo op het terras genieten van een cappuccino met iets lekkers erbij. Hoewel de lucht steeds donkerder wordt, blijft het (voorlopig) droog.

Aan de Visserbrug wordt gewerkt! (IK)
Vanaf de noodbrug een kijkje richting de A-Kerk (RK)
Noorderhaven (RK)
‘Een eerbetoon aan de vrouwen die het beeld van het A-kwartier bepaalden – en nog steeds bepalen – maar die niet met hun naam de geschiedenis in gaan.’ (IK)
Gasthuisstraatje met Jacob en Annagasthuis (IK)
Academiegebouw RUG (IK)
Een traktatie (RK)

We lopen verder door de Rode Weeshuisstraat, via de Oude Ebbingestraat naar de Jacobijnerstraat en Kattenhage om uit te komen in de Prinsentuin. Net op tijd want de hemelsluizen openen zich fel en krachtig. Hoewel de loofbogen (of berceaus) niet echt afdoende zijn als bescherming, vangen ze voor ons wel de ergste regen op.

Op de binnenplaats ven het Rode- of Burgerweeshuis (IK)
Mooie gevels Oude Ebbingestraat (IK)
Ingang Prinsentuin (IK)
Loofboog of berceau om te schuilen (RK)

Het is gelukkig snel weer droog en we vervolgen onze wandeling via de Turfstraat naar de Gardepoort van het Martinikerkhof. Tot nu toe is het echt genieten van mooie stukjes stad.
Het wordt tijd om de nieuwste aanwinst van Groningen, het Forum, in de wandeling op te nemen. Overal om ons heen zien we mensen die familie of vrienden ‘hun’ stad van bovenaf laten zien. Ook voor ons is het telkens weer verrassend, helemaal als we d’Olle Grieze’ in de wolken weerspiegeld zien. Een uniek plaatje!

Duidelijke sporen uit het verleden (RK)
Het hart van de stad (RK)
Panorama over de stad vanaf het Forum dak (RK)
Weerspiegeling in het glas (RK)

We zijn alweer op de helft van onze ‘foto-loop’ en tot zover gaat het goed zowel met mijn knie als met mijn fototoestel. Allebei belangrijk nietwaar? In de Oosterstraat doen we even snel een paar boodschappen voor onze diverse projecten en slaan dan af naar de Papengang waar aan weerszijden van de smalle steegje prachtige muurschilderingen zijn aangebracht. ’s Avonds wordt het straatje tegenwoordig ook goed verlicht, waarmee het een echte aandachtstrekker is geworden; van smoezelig steegje tot aantrekkelijke achterafstraat. We komen uit in de Peperstraat, waar zich het oudste gasthuis van de stad bevindt: het Pepergasthuis (of Geertruidsgasthuis) gesticht in 1405. Het werd genoemd naar Sint Geertruid, de beschermheilige van pelgrims en reizigers. Een verstilde plek midden in het drukke centrum. 

Kunst in de Papengang (IK)
Vlakbij de Peperstraat (IK)
Binnen de poort van het Pepergasthuis (RK)

Via de Steentilstraat komen we uit op de Rademarkt en de daarbij behorende Radesingel. Hier ook weer een gasthuis (Anthony gasthuis) met daar tegenover de st. Jozefkerk. De officiële naam van de kerk is overigens de Kathedrale kerk van de H.H. Martinus en Jozef. Voor de ligging van deze katholieke kerk werd gekozen voor de zuidoostkant van de stad omdat hier net een wijk in aanbouw was (de Oosterpoort), speciaal voor arbeiders. Vandaar dat de kerk werd genoemd naar St. Jozef, timmerman en patroon van de werklieden. De bijnaam van de toren is dronkemanstoren omdat door de zeshoekige vorm vanuit elke positie twee klokken zichtbaar zijn.

De dronkemanstoren (IK)

Via de singels lopen we naar het Groninger museum voor een lunch en passen we onze wandeling nadien weer een beetje aan om langs en door het verbouwde station te lopen. Het wordt beslist grootsteeds al is het nog niet helemaal klaar.

Bekend o.a. om het kleurrijke gebouw (IK)
Stukje geschiedenis in de centrale hal van het station (IK)
‘Het peerd van Ome Loeks’ mag natuurlijk niet ontbreken (RK)

Rest ons nog de Ganzevoortsingel en de Museumbrug, waarmee we aan het einde zijn gekomen van een foto loopje door de ons al zo bekende stad. Grappige ontdekking (voor ons) is dat er aan het begin van de Ganzevoortsingel een Russisch-Orthodoxe kerk staat. Deze parochie in Groningen is in ons land een van de zes Russisch-Orthodoxe kerken (inclusief twee kloosters) onder de Moskouse jurisdictie. Deze kerk is gevestigd in een historisch pakhuis uit 1896 dat gebruikt werd voor de opslag van pinda’s. De voorgevel valt op door drie mozaïeken: rechts een afbeelding van Christus, links de Moeder Gods en boven de ingang een kruismozaïek met twee duiven en de Griekse letters Alfa en Omega, de eerste en de laatste letter van het klassieke Griekse alfabet. In bijbelboek Openbaring zeggen zowel God als Christus ‘Ik ben de Alfa en de Omega.’ Oftewel: ik ben het begin en het einde. Bijzonder toch?

Russisch-Orthodoxe kerk

Toelichting bij de titel:
‘Oh, oh, oh, even rustig ademhalen
Oh, oh, oh, lijkt of het regent als altijd
Maar het regent en het regent zonnestralen’
(Refrein ‘het regent zonnestralen’ van Acda en De Munnik)

In dit nummer blijkt dat Herman heeft besloten zijn hart te volgen. Dezelfde Herman zit een paar dagen later op een terras in Frankrijk. Iedereen denkt dat hij overleden is doordat de man die zijn auto gekocht heeft een ongeluk heeft gekregen. Herman kan eindelijk toch zijn dromen achterna.



Groen onderweg (Jacobspad)

Jacobspad: Garmerwolde – Noorddijk – Groningen Noorderplantsoen

Groen is, zoals we allemaal weten, de meest voorkomende kleur in de natuur. Groen wordt daarnaast ook vaak gekoppeld aan leven, gezondheid, jeugd, lente, hoop en afgunst. De Romeinen versierde hun huizen al in de winter met groene takken als de kleur van hoop. Het idee voor de kerstboom is hetzelfde. Het oud Germaanse woord ‘grōniz’ betekent zoiets als groeien. Groen heeft dus zeker een verband met nieuw leven en frisheid. Daarom worden nieuwe mensen (beginners) ook wel groentjes genoemd. Leuk om te weten, toch?

Groen onderweg (RK)

Hoewel groen dus een kleur is die veel mensen associëren met natuur, rust en positiviteit is de psychologie achter deze kleur dieper dan dat. De verschillende tinten hebben elk hun eigen betekenis. Donkergroen staat voor luxe, waarde en ervaring. Lichter groen symboliseert gezondheid, vitaliteit en jonge energie. Een natuurlijke mix van lichter en donkerder groen staat voor evenwicht, stabiliteit, vertrouwen, vrede en energie en een olijfgroene tint symboliseert authenticiteit en genegenheid. Ik ben benieuwd welke ‘groenen’ we vandaag gaan ontdekken en welke associaties dat bij ons zal oproepen!

Ons startpunt is de Schoolkerk in Garmerwolde. We kijken nog even snel in de kerk en proberen deze keer of we de toren kunnen bezichtigen. Helaas! Voor de expositie is een toegangskaartje vereist en is niet op ieder (door ons) gewenst moment te bezoeken. 

Mooi licht op het reliëf van een grafsteen (RK)
De toren in Garmerwolde (RK)

We slaan af op het fietspad richting Noorddijk met mooie bloeiende bloemen aan weerszijden. Dit doorfietspad Van Ten Boer naar Groningen verruilen we echter al snel voor een slingerend pad door het groene Bevrijdingsbos, een uniek stukje bos, waarvan ik nog nooit had gehoord.

Wilde cichorei langs de kant van het fietspad (IK)
De luzerne valt ook op (IK)

Het bos schijnt in Canada wel bekend te zijn. Hoe zit dat dan? Aan het einde van WOII had de Britse veldmaarschalk Montgomery aan Canadese soldaten de opdracht gegeven Oost- en Noord-Nederland te bevrijden. Op deze wijze zouden de Duitse troepen in het westen van het land worden afgesneden, wat de overgave ongetwijfeld zou versnellen. Generaal Matthews, commandant van de Tweede Canadese Infanteriedivisie die Groningen bevrijdde, werd enkele dagen na de Duitse overgave op het stadhuis ontvangen door de toenmalige burgemeester. De generaal kreeg de hoogste onderscheiding die de gemeente kan verlenen: zijn naam werd ingeschreven in het Gulden Boek van de stad en aan hem werd de Bronzen Erepenning toegekend. Het Bevrijdingsbos is eigenlijk een eerbetoon en een dankbetuiging aan de Canadese veteranen van de Tweede Canadese Infanteriedivisie, die tussen 13 en 16 april 1945 de stad hebben bevrijd. Het gemeentebestuur van Groningen stelde in 1992 negen hectare grond beschikbaar, waar vervolgens meer dan 30.000 esdoorns, in 5 soorten, zijn aangeplant. Het esdoornblad (‘maple leaf’) is het nationale symbool van Canada. De eerste boom werd geplant op 5 mei 1992 en op 5 mei 1995 werd het Bevrijdingsbos, in aanwezigheid van meer dan 200 Canadese bevrijders en verzetsmensen, geopend. 

Eerbetoon (RK)

Waar wij het Bevrijdingsbos inlopen, is eerder dit jaar een kunstwerk geplaatst in de vorm van een schilderijlijst met uitzicht op Vrijheid. Stichting Het Bevrijdingsbos stelt zich ten doel om het begrip vrijheid steeds opnieuw centraal te stellen en duidelijk te maken dat vrijheid niet vanzelfsprekend is, onder het motto: ‘vrijheid maak je met elkaar.’

Vrijheid is niet vanzelfsprekend (IK)

Langs beide zijden van het zogenaamde educatieve pad (het Kinderrechtenpad) staan grote stukken natuursteen die afkomstig zijn uit verschillende landen en waarop je de ‘Tien Rechten van het Kind’ kunt lezen. Deze rechten zijn vastgelegd in een internationaal verdrag, dat in 1989 door de Verenigde Naties is aangenomen. Met het aanbrengen van de ‘Tien Rechten van het Kind’ wordt de gedachte dat vrede en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn en dat de jeugd bij het instandhouden hiervan een belangrijke rol speelt, telkens weer benadrukt. Een bijzonder stukje geschiedenis. Mooi symbolisch in een combinatie van deze licht en donker groene omgeving. Groen staat hier voor vrede, stabiliteit en vertrouwen?

Het ‘educatieve pad’ (RK)
‘Gelijke kansen’ (IK)
Even het bos ‘googelen’ (RK)

Verderop zien we de kerktoren van Noorddijk al opdoemen. Deze Stephanus kerk is gebouwd omstreeks 1250 en is gewijd aan de heilige Stephanus. Stefanus wordt beschouwd als de eerste martelaar van het christendom.

Stephanuskerk Noorddijk (RK)

Hij was de eerste diaken (geestelijk dienaar) van de zeven die werden aangesteld door de apostelen om de aalmoezen eerlijk te verdelen onder de weduwen. Hierdoor konden de apostelen zich concentreren op preken en lesgeven. Hij werd later gestenigd omdat hij de hogepriester en de ouderen in Jeruzalem had beschuldigd van de moord op de Messias. Na de Reductie van Groningen (de inname van de stad door de troepen van stadhouder Maurits tijdens de Nederlandse Opstand) veranderde deze katholieke kerk in een protestantse. Jammer voor ons is de kerk gesloten en kunnen we de ‘prachtige gebrandschilderde ramen’ niet echt naar behoren bewonderen. Wel zien we naast de kerk een hertje door het frisgroene gras (energie, vitaliteit?) springen en misschien is dat nog wel bijzonderder?! 

Zomaar een hertje naast de kerk (RK)
Detail op een graf bij de hoofdingang (RK)
Een zandloper met aan weerszijden een adelaars- en een vleermuis vleugel geeft de overgang van de dag naar de nacht aan (IK)

We lopen verder langs een lange groene laan, met links van ons de (Groningse) wijk Lewenborg, richting (sportcentrum) Kardinge. Hoewel ons pad in eerste instantie lang en recht is, is het natuurgebied Kardinge om ons heen zeker mooi en verrassend. Zo vlak bij de stad en toch zo midden in de natuur met ook hier weer prachtige bloeiende bermen.

Prachtige bloeiende bermen (RK)
Lange groene weg (RK)
Even checken of we goed lopen 😉 (RK)

Het weer is prima vandaag, erg bewolkt dat wel, maar met een temperatuur van rond de 22 graden. Verder zien we vooral dreigende luchten waar slechts af en toe een drupje regen valt.

Soms dreigende luchten (RK)

Kennelijk ook een ideale dag voor schoolreisjes. We zien grote groepen schoolkinderen op de fiets om ze even later druk bezig te zien op de ‘survival baan’. Even verderop zien we de klimtoren van Kardinge, de niet te missen hoogste vrijstaande klimtoren van de wereld. De omschrijving: ‘luchtig en ‘designed to impress’, klimtoren Excalibur staat garant voor een indringend avontuur’, zegt genoeg. In totaal kun je 37 meter ‘richting de hemel’ klimmen en daarnaast heeft de toren een overhang van 11 meter (’36 feet curve’). Volgens kenners geeft dit de toren niet alleen een hele toffe look, maar kunnen klimmers ook oefenen op de overhang, want zo’n overhang kun je ook vinden op de ‘echte’ piek. In de klimtoren met uitzicht op het Zilvermeer (of Kardingeplas) genieten we van een tosti en een kop koffie als snelle lunch.

Excalibur wordt ook geassocieerd met onoverwinnelijkheid (IK)

We laten Kardinge achter ons en lopen via een fietspad over het viaduct naar de Hunzeboord, letterlijk de rand van de Hunze. De rivier de Hunze stroomde van oudsher vanaf Drenthe via de stad Groningen naar het Wad. Door de komst van kanalen en de groei van de stad, verloor de Hunze haar betekenis. Er zijn slechts restanten van de Hunze overgebleven. Het Groninger Landschap wil nu, samen met de Gemeente Groningen en waterschap Noorderzijlvest, een stuk van het oude beekdallandschap van de Hunze meer zichtbaar maken. Landschapsvisie Hunzeboord is één van die projecten.

We lopen verder over de Gerrit Krolbrug. Tot 2005 stond de brug bekend als de Korrebrug of de Korrewegbrug, vanwege zijn ligging aan het einde van de Korreweg. Nadat bekend werd dat de schrijver Gerrit Krol, geboren en overleden in Groningen, weer in de stad kwam wonen en bovendien weer aan de Korreweg, is besloten de brug naar hem te vernoemen. Dit besluit was geïnspireerd op de opening van zijn boek ‘de oudste jongen’: ‘Na een lange fietstocht was ik pas terug in de stad wanneer ik het ronde bord ’50 km’ passeerde met daarboven de naam GRONINGEN, die mij zo vertrouwd was dat daar ook net zo goed GERRIT KROL kon staan, vond ik.’ Deze tekst is te lezen op een plaquette aan het brugwachtershuis op de noordoever.

De Gerrit Krolbrug is een belangrijke verbinding. Per dag maken zo’n 16.000 fietsers en 3000 auto’s er gebruik van. Sinds de brug onbruikbaar raakte door een aanvaring in 2021, hebben ondernemers in het gebied daar dagelijks last van. Voor fietsers is er een tijdelijke hellingbaan, maar auto’s moeten omrijden.

Plannen voor een nieuwe Gerrit Krolbrug (RK)

We lopen de Korreweg uit waar de Sionskerk halverwege nu deels een moskee blijkt te zijn (toch mooi dat zoiets ook kan) en besluiten onze trip van vandaag midden in het groen in hartje Noorderplantsoen met een drankje bij paviljoen ‘Zondag’.

Bekend beeld (RK)
Het groene hart (IK)
De derde generatie geniet van deze plek….. (IK)

Al dat groen om ons heen symboliseert nu vooral rust, voldoening, ontspanning en misschien waardering voor onze ‘prestatie’ en de omgeving rondom? Groen is kalm en sereen! 

Kalm, rustig, ongestoord, vreedzaam (IK)

Kerken in beeld (Jacobspad)

Jacobspad: Ten Boer – Thesinge – Garmerwolde

We starten weer in Ten Boer, bij de Kloosterkerk. Deze kerk werd in de 13e eeuw gebouwd als kloosterkerk bij het benedictinessenklooster. Na opheffing in 1485 werd het klooster afgebroken, maar bleef de kerk bestaan als parochiekerk.

Kloosterkerk Ten Boer (RK)

Helaas is de kerk ook deze keer gesloten. Op een gedenksteen in de noordwand zien we dat de kerk in 1565 is hersteld onder de laatste abt van het Benedictijner klooster Germania in Thesinge, Gerardus Ahues. In 1594 wordt de kerk na de Reductie van Groningen protestants. De Reductie van Groningen is de capitulatie van stad Groningen voor het leger van Maurits, graaf van Nassau (de latere prins van Oranje) en Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg op 22 juli 1594. Dit betekende het einde van de Spaanse overheersing en tegelijk de aansluiting van de stad bij de Republiek, waarbij de stad werd samengevoegd met de Ommelanden. Het woord reductie komt uit het Latijnse woord reductio en betekent het terugbrengen, dus de terugkeer naar de Republiek. 

Hoewel deze kerk kennelijk nog een ‘werkende’ kerk is, waardoor deze niet toegankelijk is (toch een beetje een tegenstrijdigheid als je het mij vraagt), blijken steeds meer kerken tegenwoordig hun deuren geopend te hebben voor geïnteresseerden. Even een klein stukje geschiedenis over het leeglopen van de kerken. Tot in de jaren zestig kent Nederland een sterk verzuilde samenleving. Op basis van levensbeschouwelijke of sociaal-economische kenmerken zijn mensen in groepen verdeeld en leven we vrij gescheiden van elkaar. Grofweg zijn er vier zuilen: de protestanten, de rooms katholieken, de socialisten en de liberalen. Iedere zuil heeft haar een eigen politieke partij, omroep, vakbond, krant, kruisvereniging en school. Tegen het einde van de jaren zestig zet in Nederland de ontzuiling in. Mensen maken hun keuzes niet langer op basis van de ‘eigen’ groep, maar denken steeds meer vanuit het individu. Deze ontzuiling heeft als gevolg dat mensen zich gaan afkeren van de kerk, we ontkerkelijken. ‘We kennen een beeldenstorm uit 1566 en we kennen een tweede beeldenstorm in 1966’, aldus een een rooms katholieke priester, waarbij hij refereert aan de sloop van een aantal katholieke kerken in die periode. Ontkerkelijking blijkt trouwens een West-Europees verschijnsel te zijn, want wereldwijd neemt het aantal christenen en moslims nog steeds toe.

Onderweg (IK)

Net buiten Ten Boer lopen we over het doorfietspad richting Groningen en slaan we het Ten Boersterbos in, een divers stukje bos waar ‘de vele begroeiing het een robuuste uitstraling geeft’. Er schijnt zelfs een verborgen pluktuin te zijn, waarin veel verschillende appel-, peren- en pruimenbomen van oude rassen staan. Wij lopen echter parallel aan het fietspad en missen daarmee de pluktuin. Even verderop slaan we rechtsaf richting Thesinge. Het is heerlijk weer vandaag. Weliswaar warm met zo’n 24 graden, maar met af en toe bewolking en een zacht briesje. Ideaal wandelweer!

De ‘Germania’ (RK)

In de verte zien we de molen van Thesinge al liggen. Thesinge is een klein dorpje, maar het is wel erg oud en was vroeger een belangrijke plaats. Hier stond eens het grote nonnenklooster Germania, waar de huidige kloosterkerk nog het enige overblijfsel van is. De naam van het klooster leeft voort in de korenmolen uit 1825. De Germania is een achtkante stellingmolen. De stelling is de houten omloop bovenop een (meestal) stenen onderbouw. Stellingmolens zijn daardoor tot wel 12 meter hoger dan grondzeilers (molens waarvan de wieken bijna de grond raken). Uit recent onderzoek blijkt dat de molen waarschijnlijk (ruim) honderd jaar ouder is dan gedacht. Volgens het Groninger Landschap (eigenaar van de molen) werd tot nu toe altijd aangenomen dat de stellingmolen uit 1825 kwam. Bakker Roelf Cornelis Mulder bouwde de molen ter vervanging van een oudere standerdmolen. Drie decennia later werd de molen verbouwd tot stellingmolen. Zo kan de molen, hoog boven de huizen uit, meer wind vangen. Nieuw, zogenaamd ‘dendrochronologisch’, onderzoek wijst uit dat de molen een langere geschiedenis kent, althans het hout waar de molen mee is gebouwd. Simpel gezegd komt het er op neer dat er monsters zijn genomen uit het hout, waarna de jaarringen zijn geteld en gemeten. Door dit te vergelijken met hout, waarvan bekend is wanneer dit nog een onderdeel was van een boom, blijkt het grenenhout te zijn, afkomstig uit Noorwegen, van een boom die daar is gekapt in 1728. Dit hout werd vervolgens gebruikt voor de bouw van de molen in 1729-1730, bijna honderd jaar eerder dan gedacht. Bijzonder! 

‘Zand erover’ bij het hoogholtje (IK)
Het verhaal bij het beeld in Thesinge (IK)

De Kloosterkerk in Thesinge is, je raadt het al, het laatste restant van een klooster dat hier ooit stond, klooster Germania. De huidige Kloosterkerk is zelfs niet de hele kerk van het klooster van destijds, maar slechts het koor van de oorspronkelijke kloosterkerk, die dus veel groter was. Waar de naam Germania precies vandaan komt, is onduidelijk. Lange tijd is gedacht dat deze naam was ontleend aan de heilige Germanus, die de beschermheilige van het klooster zou zijn geweest. Uit aantekeningen blijkt echter dat niet Germanus, maar ‘Felicitas met haar zeven zonen’ de oorspronkelijke beschermheiligen van het klooster waren. Felicitas, een adellijke Romeinse dame, had zich samen met haar zeven zonen bekeerd tot het Christendom. Omdat ze weigerde de heidense godenbeelden te vereren, werd ze in 165 n.C. gestraft. Felicitas moest toekijken hoe haar zeven zonen één voor één werden onthoofd. Bij elke zoon werd haar gevraagd of ze haar geloof wilde afzweren. Toen ze bleef weigeren, werd ook haar hoofd met een zwaard afgehakt. Felicitas werd de beschermheilige voor moeders, vruchtbaarheid en zwangere vrouwen. Ook werd ze vaak aangeroepen door vrouwen die graag een zoon wilden.

De kerk van Felicitas (RK)
Mooi verscholen tussen de bomen (IK)

Klooster Germania was een dubbelklooster: een klooster waar zowel monniken als nonnen konden wonen. In de praktijk woonden er echter bijna alleen maar nonnen. Waarschijnlijk bleef het klooster om strategische redenen officieel een dubbelklooster, want vrouwenkloosters kregen geen toegang tot belangrijke provinciale vergaderingen. Dit klooster bezat een eigen schrijfatelier, waar boeken werden (af)geschreven. Afschrijven betekent overschrijven of met de hand kopiëren van een bestaande tekst. In Thesinge is een beroemd getijdenboekje, een boek met een verzameling gebeden, uit 1515 bewaard gebleven. De verschillende gebeden werden op vaste (ge)tijden van de dag gelezen, vandaar de naam.

Spreekt voor zich (IK)

Buiten op het kerkhof staat een baarhuisje. Het lijkenhuisje was oorspronkelijk bedoeld om er mensen gestorven aan een besmettelijke ziekte in op te baren. Ook schijndood kwam regelmatig voor. Daarom werden deze mensen in het baarhuisje gelegd, totdat iedereen er zeker van was dat ze echt waren overleden. Nu is het een soort mini museum met een informatiepaneel over het scriptorium: over het versieren, de getijdenboeken en over de benedictijner non Stine Dutmers van wie we zeker weten dat zij in het scriptorium werkte.

Kerk met ‘baarhuisje’ (IK)
Stine Dutmers was werkzaam in het scriptorium (IK)
Een piepklein museumpje (IK)

Het andere onderwerp gaat over grote fragmenten van 12e eeuwse sarcofaagdeksels die net buiten Thesinge zijn opgegraven. Op het tweede informatiepaneel is dan ook meer te lezen over deze zogenaamde Thesinger Sarcofagen: over de opgravingen, de motieven en symboliek op de deksels. 

Het is nog een heel eind ;-D (RK)

Onze laatste kerk en tevens eindpunt van vandaag is de Schoolkerk in Garmerwolde, de eerste Schoolkerk van Nederland. In een Schoolkerk staan geschiedenis, cultuur en levensbeschouwing centraal, het is ‘een educatieve plek die mensen en gedachten in beweging brengt’.

Een educatieve plek (IK)
In volle glorie (RK)
Oud vertrouwd (RK)

Wij lopen de kerk binnen en zien, tot onze verrassing, verschillende VR-brillen hangen om de gewelf schilderingen van heel dichtbij te kunnen bekijken. Ik ben blij dat ik ben gaan zitten, want met de bril op kijk je van grote hoogte naar beneden en zie je de beschilderingen op het plafond, waaronder het ‘hemelgat’ echt van heel dichtbij. Zeker de moeite waard, helemaal omdat er ook nog eens een korte uitleg bij staat geschreven. Je weet dus waarnaar je kijkt.

Met een VR-bril op, zit als het ware boven in de kerk (IK)
Het hemelgat hoog boven ons (IK)
Onder het witsel prachtige schilderingen (RK)

Voor vandaag zit het erop, maar de volgende keer moeten we ook nog maar eens de losstaande toren bezoeken waar de interactieve tentoonstelling ‘Feest! In Oost en West’ te zien is. Ik ben benieuwd! We hebben de kerken op onze route, waar mogelijk, goed in beeld!

Het zijn echt 7 jonkies –zonen? (RK)